Nhà máy Thủy điện Sê San 3A có hai tổ máy, công suất 108MW được khởi công xây dựng từ cuối năm 2003 tại địa bàn xã Ya Khai, huyện Ya Grai, tỉnh Gia Lai. Đây là dự án lớn do Tổng công ty Sông Đà làm chủ đầu tư xây dựng-vận hành và kinh doanh. Lần đầu tiên sau hơn 40 năm những người thợ Sông Đà quyết tâm thực hiện thành công việc xây dựng một nhà máy thủy điện lớn bằng tiềm năng, nội lực của mình trên mọi lĩnh vực mà không phải nhờ vả, thuê mượn đến chuyên gia và người nước ngoài.

Công trình thủy điện Sê San 3A (ảnh songda.com.vn)

Theo những vị lão thành đã vào tuổi thất thập trở lên, có thâm niên gắn bó với nghề làm thủy điện như các ông Nguyễn Khắc Kiên, Phan Đình Đại, Trần Thọ Chữ, Bùi Thức Khiết, Thái Phụng Nê… thì từ thuở xây dựng thủy điện đầu tiên ở Thác Bà (Yên Bái) chúng ta phải làm theo sự chỉ dẫn của chuyên gia nước ngoài. Ở Thủy điện Hòa Bình chúng ta đã khá hơn nhiều, nhưng cũng phải cần đến gần 1000 chuyên gia tư vấn và hướng dẫn. Từ thập kỷ 90 của thế kỷ trước, những người thợ Sông Đà đến xây dựng Thủy điện Ya Ly ở Tây Nguyên thì chỉ còn cần có hơn 60 chuyên gia nhưng phần lớn là chuyên gia tư vấn và người đi theo giám sát thiết bị công nghệ. Với đội ngũ hùng hậu trong nhiều năm kinh nghiệm được rèn luyện, tích lũy, Tổng công ty Sông Đà quyết định tự làm lấy tất cả từ khảo sát-thiết kế, xây dựng, lắp đặt thiết bị và thí nghiệm-hiệu chỉnh-vận hành. Đây là những khâu quan trọng, chủ yếu nhất dẫn đến hoàn thành thắng lợi, an toàn của dự án. Không phải không có những băn khoăn lo ngại, tuy nhiên Sông Đà lâu nay đã có vài ba Công ty tư vấn thiết kế nhưng để thiết kế trọn gói thì chưa bao giờ, còn lắp đặt thiết bị toàn bộ thì hầu như đều phải phối, kết hợp với các nhà thầu bên ngoài.

Được biết Thủy điện Sê San 3A không có trong dự án ban đầu của Điện lực Việt Nam (EVN) trên lòng sông Sê San. Gần một thập niên qua các lực lượng xây lắp cùng chủ đầu tư EVN đã và đang hoàn thành tốt những dự án trong sơ đồ được xác lập. Đó là Thủy điện Ya Ly công suất 720MW, thủy điện Sê San 3 260MW (đã đi vào vận hành) còn lại thủy điện Plei K’rông 100MW và Thủy điện Sê San 4-320MW sẽ được hoàn thành vào cuối năm nay.

Theo tính toán trong thiết kế khi làm thủy điện Sê San 3 đến Sê San 4 chừng 30km (dọc triền sông) khoảng cách này sẽ đẩy cột nước dâng cao và như vậy khi thực thi dự án Sê San 4 sẽ phải xây dựng một đập dâng lên cao trình lớn: chi phí tốn kém, thi công khó khăn và hiệu quả thấp.

Biết được thông tin này, lãnh đạo Tổng Công ty Sông Đà (đơn vị đã góp công lớn trong việc hoàn thành xây dựng Thủy điện Ya Ly và chính trong thời kỳ này Tổng Công ty Sông Đà được Chính phủ giao cho làm tổng thầu dự án Sê San 3 và Trưởng tổ hợp nhà thầu của cả 2 công trình xây dựng Thủy điện Plei K’rông và Sê San 4 đã lập dự án thông qua EVN, trình Bộ Công nghiệp và được Chính phủ phê duyệt cho đầu tư xây dựng thêm một nhà máy công suất 108MW nằm giữa khoảng cách từ Sê San 3 đến Sê San 4, mang tên mới là Sê San 3A.

Để xác lập vị trí đặt nhà máy chính tại địa bàn hiểm trở trên một vùng rừng nguyên sinh lâu đời trên đất Tây Nguyên, những nhà thiết kế luôn phải nghiêm túc, tập trung, thận trọng. Phải vận dụng trí tuệ suy nghĩ mạnh dạn, táo bạo để vượt qua trở ngại, lo lắng. Đây là công việc mới hoàn toàn khiến cả nhóm thiết kế đều phải nghiên cứu, kết hợp với thực địa tìm các phương án thiết kế tối ưu, chuẩn xác các thông số để vừa trình duyệt một cách thuyết phục với cấp trên vừa tạo thuận lợi cho công tác thi công. Ở dự án này, có nhiều việc phải vừa khảo sát vừa thực hiện ví như việc khoan thăm dò ở những khu vực nào? Bao nhiêu lỗ? Rồi việc tìm, dọn lối làm đường vào nhà máy, phải bắc 2 cầu bê tông, làm 3 cống lớn… Khi khảo sát làm thiết kế xong thấy tối ưu, hiệu quả là đề nghị cho tiến hành thi công ngay (đến nay những hạng mục này đều hợp lý-an toàn-hiệu quả). Những người làm thiết kế dự án này không tiết lộ về tổng kinh phí chi cho công tác tư vấn-khảo sát-thiết kế. Nhưng khả năng tự đảm nhận thành công của các đơn vị trong Tổng Công ty đã giảm khoản chi thuê tư vấn, chuyên gia thiết kế nước ngoài đến con số hàng trăm tỷ đồng.

Điều không thể không kể đến là sự mạnh dạn đảm nhận công tác lắp đặt toàn bộ 17.000 tấn thiết bị trọn bộ tại nhà máy Thủy điện Sê San 3A của Công ty CKLM Sông Đà. Đây là binh chủng mới được thành lập nhưng bộ khung điều hành quản lý từ tổ đội sản xuất đến lãnh đạo cấp Công ty đều là những kỹ sư cơ khí-chế tạo máy nhiều năm đi xây lắp trên các công trình lớn trong và ngoài nước. Những kinh nghiệm tích lũy được đã giúp nhiều cho công tác bóc tách khối lượng, phân tích bản vẽ thiết kế, lập các biện pháp thi công. Ông Nguyễn Doãn Hành, Chủ tịch HĐQT Công ty, một kỹ sư cơ khí chế tạo nhiều năm trực tiếp chỉ huy lắp ráp thiết bị đường dây và trạm, lắp các tổ máy phát điện của nhiều công trình tâm niệm rằng: Khi đã là một doanh nghiệp chuyên ngành được cấp trên tin tưởng giao phó cho công tác chế tạo và lắp đặt thiết bị thì phải bằng mọi cách hoàn thành tốt nhiệm vụ. Tại Thủy điện Sê San 3A, lần đầu tiên những người thợ Sông Đà tự đảm nhận thành công việc lắp đặt thiết bị toàn bộ; đồng thời đảm trách mọi việc kiểm tra thí nghiệm và hiệu chỉnh độ an toàn, chính xác của các tổ máy, trạm biến áp và máy biến thế.

Ông Võ Khánh, Tổng giám đốc Công ty thí nghiệm điện thuộc Sông Đà 11 cho hay, lực lượng kỹ sư, kỹ thuật điện của Công ty vừa kinh qua cuộc “tập dượt” chặt chẽ, nghiêm túc tại Thủy điện Sê San 3, công trình của Nhà nước giao cho Tổng Công ty Sông Đà làm tổng thầu EPC. Nhờ những quy trình thao tác an toàn, thành công ấy mà khi bắt tay đảm trách công tác thí nghiệm, hiệu chỉnh ở dự án Sê San 3A đã có những thuận lợi suôn sẻ và thành công mà không phải thuê mượn chuyên gia tư vấn, hướng dẫn.

Nhà máy Thủy điện Sê San 3A đã hoàn thành đúng vào dịp kỷ niệm ngày giải phóng miền Nam 30-4-2007, đến nay đã góp vào lưới điện quốc gia trên 100 triệu kW/h điện, đảm bảo hoạt động an toàn, chất lượng.

NGUYỄN TẤT LỘC