QĐND Online - Trung Quốc (TQ) và Brazil đang tích cực mở rộng quan hệ kinh tế, thương mại nhằm theo đuổi mục tiêu riêng của mỗi nước. Mỹ sẽ không nhường sân sau cho TQ. Tuy nhiên, Mỹ có thể điều chỉnh chính sách với cách tiếp cận, ứng xử cởi mở hơn để Brazil thể hiện vai trò lãnh đạo khu vực và hạn chế sự xâm nhập của TQ vào Mỹ la tinh (MLT).

Gia tăng thương mại và tăng cường cạnh tranh

Trao đổi thương mại Brazil - TQ phát triển rất nhanh những năm gần đây. TQ đã tăng thêm nhân viên sứ quán tại Brasilia làm cầu nối để tăng cường quan hệ trên nhiều lĩnh vực, nhất là kinh tế. TQ đã trở thành thị trường lớn nhất cho xuất khẩu của Brazil và xuất khẩu của TQ vào MLT tăng 26% kể từ 2005.

Các chuyên gia kinh tế đã đưa ra một số lý do gia tăng hợp tác kinh tế Brazil – TQ là: (1) vị thế quan trọng của Brazil gia tăng trên trường quốc tế; (2) cả hai nước có cùng cấp độ phát triển, cùng có tham vọng cân bằng ảnh hưởng của Mỹ; (3) mối quan hệ đối tác giữa Bắc Kinh và Brasilia chủ yếu nhằm mở rộng quan hệ thương mại trong các lĩnh vực: dầu khí, lọc dầu, xuất khẩu, nhập khẩu, dịch vụ, liên kết giữa các công ty của hai nước; (4) mối liên minh thực dụng này chủ yếu mang tính chất cạnh tranh về thương mại với Mỹ; (5) TQ đang tìm kiếm nhằm đa dạng hoá nguồn cung cấp dầu mỏ cho nền kinh tế đang phát triển nhanh với nhu cầu rất lớn về nguồn nhiên liệu.

Ngày 15-4-2010, TQ và Brazil đã ký hợp đồng thương mại xây dựng nhà máy cán thép của TQ tại Brazil. Đây là thoả thuận sau khoản TQ cho Brazil vay đầu tư vào lĩnh vực khai thác dầu với điều kiện bán lại dầu mỏ cho TQ. Điều này chứng tỏ mối quan hệ đôi bên cùng có lợi đang được mở rộng.

Trao đổi thương mại hai chiều Brazil-TQ năm 2009 đạt 36,1 tỷ USD, tăng 433% trong 6 năm. Hiện số dân TQ đang cư trú tại Brazil đã lên tới 200.000, là một yếu tố quan trọng thúc đẩy quan hệ thương mại giữa hai nước. Theo các nhà phân tích TQ, nhiệm vụ chính của TQ là tìm kiến cách tiếp cận mới để thúc đẩy hợp tác trong lĩnh vực kinh tế.

Năm 2009, TQ và Brazil đã cam kết thực hiện kế hoạch “dầu mỏ và lòng tin”, theo đó Ngân hàng phát triển TQ cho công ty dầu khí Petrobras của Brazil vay 10 tỷ USD, đổi lại Brazil cung cấp cho TQ 150.000 thùng dẫu mỗi ngày từ 2010.

Phát huy lợi thế tương đồng văn hoá, cùng chung lợi ích

Brazil và Mỹ có mối quan hệ thân thiện vì có các điểm chung về văn hoá và lịch sử. Là hai quốc gia có nền văn hoá đa dạng với dân nhập cư từ nhiều quốc gia. Hơn nữa, Brazil và Mỹ là lãnh đạo khu vực tương ứng, cùng diện tích và hệ thống chính trị giống nhau, Brazil đã chuyển đổi sang hệ thống dựa trên mô hình của Mỹ. Mối quan hệ này vẫn duy trì hiện nay, thể hiện qua hiệp định ký kết giữa Tổng thống Bush và Tổng thống Lula nhằm phát triển thương mại quốc tế về lĩnh vực nhiên liệu sinh học ethanol, hợp tác song phương trong kiểm soát buôn bán ma túy tại MLT… nhưng hai nước đã thất bại trong các nỗ lực thiết lập khu vực mậu dịch tự do châu Mỹ (FTAA).

Tuy nhiên, quan hệ hai bên vẫn còn tồn tại một số bất đồng, Mỹ công khai chỉ trích thái độ ủng hộ của Brazil đối với Iran. Mỹ cũng biết rằng Iran đang tìm cách lôi kéo, kêu gọi sự ủng hộ từ phía Brazil, nhưng vấn đề này cũng không ảnh hưởng lớn tới quan hệ thương mại Brazil-Mỹ. Bằng chứng được thể hiện qua việc hai nước đã ký kết hiệp định về lãnh sự, Brazil gia hạn thị thực cho công dân Mỹ lên 10 năm thay cho thời hạn 5 năm trước đây. Cả Mỹ và Brazil đều có lợi ích chung trong quá trình hiện đại hoá. Mỹ cũng quan tâm sâu sắc đến sự trỗi dậy về kinh tế của Brazil vì số nhập cư trái phép từ Brazil vào Mỹ sẽ giảm và triển vọng quan hệ thương mại sẽ phát triển mạnh.

Chiến lược cân bằng - hưởng lợi

TQ tích cực đầu tư vào Brazil vì nhu cầu nguyên liệu để phát triển nền kinh tế, đổi lại mở rộng quan hệ thương mại với TQ, Brazil học tập được nhiều kinh nghiệm, bài học từ thành công và thất bại của quốc gia châu Á này. Đặc biệt, hiện hai nước cùng chung nhiều quan điểm trong các vấn đề quốc tế, đây là yếu tố thuận lợi để cùng hợp tác đấu tranh trên các diễn đàn quốc tế về các vấn đề hai bên cùng quan tâm. Do khác biệt về ý thức hệ giữa hai nước nên Brazil sẽ không chấp nhận mô hình kinh tế của TQ trong hệ thống của mình nhưng Brazil có thể thành công qua học tập TQ về chiến lược đầu tư mạnh mẽ trong lĩnh vực xây dựng cơ sở hạ tầng.

Nhiều nhà phân tích quốc tế cho rằng, mặc dù hàng hoá của TQ rẻ, Brazil cũng sẽ không sao nhãng mối quan hệ thương mại với Mỹ. Thay vào đó, Brazil sẽ cân bằng hợp lý với cả hai đối tác thương mại Mỹ và TQ để đảm bảo quan hệ ngoại giao tốt với cả hai nước hơn là chỉ tập trung duy nhất vào quan hệ thương mại.

Trong tương lai, Brazil sẽ tiếp tục duy trì mối quan hệ thương mại quy mô lớn với TQ, nhưng sẽ mở rộng xuất khẩu dầu mỏ sang các nước khác cũng như đa dạng hoá nơi tiêu thụ cho các sản phẩm xuất khẩu. TQ có sự khác biệt lớn về văn hoá và lịch sử với Tây bán cầu. Vì vậy, TQ sẽ tích cực tổ chức giao lưu văn hoá để Brazil và Mỹ hiểu nền văn hoá TQ hơn.

Sự sao nhãng khu vực MLT của Mỹ trong những năm gần đây đã tạo cơ hội tốt cho TQ tiến sâu vào khu vực sân sau của Mỹ. Đây cũng là cơ hội thuận lợi để Brazil cân bằng quan hệ giữa Mỹ và TQ trên cương vị lãnh đạo khu vực để xây dựng một khu vực có vị thế trong cộng đồng quốc tế. Trước đây, Brazil chưa đủ khả năng đảm nhiệm vai trò nhà lãnh đạo MLT nên Mỹ dễ dàng thể hiện quyền chi phối. Tuy nhiên, từ sáng kiến thành lập Liên minh các quốc gia Nam Mỹ Unasul của Brazil năm 2008 và tương lai sẽ trở thành nhân tố quan trọng trên trường quốc tế thì vai trò của Brazil đã được khẳng định.

Mỹ nhận thức rõ vai trò quyết định, cầu nối quan trọng của Brazil tại khu vực có thể đem lại lợi ích lớn cho Mỹ nên mặc dù mối liên hệ với Iran của Brazil khiến Mỹ không hài lòng, nhưng Washington vẫn đặt ngoài lề để củng cố mối quan hệ thương mại song phương Mỹ-Brazil, sau đó dần thuyết phục Brazil trong vấn đề hạt nhân Iran mà không làm mất uy tín của Tổng thống Lula.

Do những khác biệt lớn về văn hoá, lịch sử giữa Brazil và TQ nên Mỹ không thực sự lo ngại khả năng Brasilia liên kết với Bắc Kinh chống lại Mỹ. Thực tế, Ngoại trưởng Mỹ Hillary Clinton đã không đề cập đến MLT trong các cuộc đối thoại với các nhà lãnh đạo TQ nhân chuyến thăm Bắc Kinh cuối tháng 5 vừa qua. Mối quan hệ ngoại giao giữa Brazil và Mỹ vẫn thân thiện hơn dù tồn tại một số bất đồng nên dù mối quan hệ thương mại giữa TQ và Brazil sâu đậm hơn cũng chỉ đơn thuần là cạnh tranh thương mại. Ngoài ra, yếu tố lịch sử, văn hoá đảm bảo Mỹ và Brazil sẽ duy trì mối quan hệ chặt chẽ.

Như vây, trong quan hệ: TQ – Brazil – Mỹ, mỗi nước đều theo đuổi mục đích riêng của mình. TQ đang chủ động tìm kiếm nguồn cung cấp dầu mỏ và các nguyên liệu sản xuất phục vụ mục tiêu phát triển kinh tế. Brazil lại mong muốn có thể tranh thủ được nguồn vốn và sự ủng hộ của TQ nhằm tạo đối trọng trong quan hệ với Mỹ. Còn Mỹ tuy không nhường sân cho TQ, nhưng có thể sẽ có sự điều chỉnh chính sách trong quan hệ có tính chất mở hơn để Brazil thể hiện vai trò lãnh đạo khu vực và quan trọng hơn nữa là có thể hạn chế sự xâm nhập của TQ tại MLT.

Nguyễn Nhâm