Một tuyến phố mới được mở ở phường Văn Miếu, Định.

Một năm sau ngày hoàn thành dự án Nâng cấp đô thị từ nguồn vốn tín dụng của Ngân hàng thế giới chúng tôi có dịp tới thăm phường Văn Miếu, thành phố Định, chứng kiến sự đổi thay tích cực trong đời sống kinh tế xã hội và ý thức văn hóa cộng đồng. Chúng tôi tin rằng với mô hình điểm này sẽ có thêm nhiều cộng đồng dân cư thoát nghèo, thoát nguy cơ tật bệnh, một lối sống phố phường đô thị văn minh đang thay thế một thành phố bụi, nhà ổ chuột xưa kia.

Chị Nguyễn Thị Lan cũng như nhiều người dân tổ 17, phường Văn Miếu (Nam Định) đã có hàng chục năm sống cạnh khu vệ sinh tập thể của tổ 17, công trình làm theo thiết kế cũ từ thời bao cấp rất lạc hậu, mất vệ sinh. Với thu nhập trung bình 20 nghìn đồng một ngày từ việc mua đi bán lại những mớ rau ở khu chợ Mái Lá, chị Lan không có cơ hội thoát khỏi hoàn cảnh đó. Tôi đã gặp nhiều người như chị Lan, cùng quẫn, cơ cực, ước mơ đổi đời thật xa vời. Đối với họ ước mơ thiết thực nhất là gia đình không có người ốm đau bệnh tật. Ở phường Văn Miếu có 37 tổ dân phố và cũng có chừng đó nhà vệ sinh công cộng. Những nhà vệ sinh công cộng này thực sự là "điểm đen" của dịch bệnh. Người dân phường Văn Miếu hầu hết là công nhân của nhà máy Dệt Nam Định, thời kỳ nhà máy làm ăn thua lỗ, cuộc sống công nhân không được đảm bảo, nhiều người đã phải bỏ việc. Cái nghèo, cái khó rơi rớt lại từ thời bao cấp, trói buộc nhiều thế hệ trong những khu tập thể lạc hậu này. Đã có thời kỳ, phường Văn Miếu là "điểm nóng" về tệ nạn xã hội của thành phố… tất cả xuất phát từ “cái khó bó cái khôn”.

Năm 2004, khi nhà nước cho triển khai dự án Nâng cấp đô thị giai đoạn 1 thí điểm ở một số phường của 4 thành phố lớn Nam Định, Hải Phòng, Cần Thơ và TP Hồ Chí Minh, phường Văn Miếu (Nam Định) được chọn làm thí điểm ở giai đoạn 1. Đến năm 2007 dự án đã cơ bản hoàn thành trên địa bàn phường Văn Miếu, đem lại sức sống tươi mới, cuộc sống ổn định, ít nguy cơ tật bệnh và tệ nạn xã hội, từng bước góp phần cải thiện đời sống kinh tế xã hội. Bác Quảng, một người dân ở tổ 17 tâm sự: “Trước đây các đường đi lối lại trong khu phố này hầu hết bằng đất và xỉ than, mưa xuống bùn lầy vây khắp ngõ. Học sinh phải lội nước bẩn đến trường là điều thường thấy”. Cơ sở hạ tầng yếu kém, cộng với ý thức về vệ sinh môi trường của người dân thấp khiến nguy cơ dịch bệnh cao, dân đã nghèo lại càng khốn khó. Bác Quảng chỉ cho chúng tôi nền nhà cũ thấp hơn gần nửa mét so với nền đường, thật không khó để tưởng tượng ra một cuộc cải tạo lớn lao đã từng diễn ra tại đây. Vốn là khu công nhân ở tạm, mấy chục năm các gia đình ngày càng đông người, ăn ở chen chúc, chật chội như khu ổ chuột. Bây giờ tại Văn Miếu không còn cảnh đường phố lầy lội khi mưa, bụi mù khi nắng, không còn các khu chợ cóc, quán hàng xập xệ, lộn xộn, không còn cống rãnh lộ thiên xú uế, các khu nhà vệ sinh công cộng bẩn thỉu… Bộ mặt phố phường, cách ăn ở trong mỗi gian nhà, mỗi căn hộ đều thay đổi hoàn toàn. Đồng chí Vũ Văn Dũng, chủ tịch phường Văn Miếu cho biết: “Ý thức chấp hành pháp luật của người dân được nâng lên rõ rệt. Đời sống văn hóa tinh thần của người dân cũng có nhiều chuyển biến tích cực. Chúng tôi sẽ tiếp tục giữ vững và phát huy thêm nữa tính tự giác của cộng đồng, người dân tự bảo vệ môi trường sống”. Đồng chí dẫn chúng tôi đi thăm 4 nhà văn hóa (trong đó có 2 nhà được xây mới năm 2007) và trạm y tế mới của phường. Trong năm vừa qua, hệ thống nhà văn hóa-trạm y tế đã có sự kết hợp rất hoàn hảo trong việc tuyên truyền, phòng chống dịch bệnh. Thời điểm chúng tôi đến thăm phường, thành phố Định đã có dấu hiệu bùng phát dịch tiêu chảy cấp. Bốn phường lân cận Văn Miếu là Lộc An, Mỹ Xá, Trường Thi và Bà Triệu đã có 23 ca dương tính với phẩy khuẩn tả. Văn Miếu nằm ở giữa cũng đang “nóng” với những hoạt động phòng, chống dịch quyết liệt nhất. Bác sĩ Bùi Tư Tính, trạm trưởng trạm y tế Văn Miếu nói: “Chúng tôi kết hợp với hệ thống nhà văn hóa, đài phát thanh của phường thường xuyên nhắc nhở người dân về vệ sinh an toàn thực phẩm. Tuần trước, chúng tôi vừa mở lớp tập huấn cho 52 hộ kinh doanh hàng ăn, sắp tới sẽ là 100% số cửa hàng ăn uống được đi học để cấp giấy chứng nhận về vệ sinh an toàn thực phẩm. Ngoài ra trạm còn tổ chức một tổ cấp cứu cơ động dập dịch tại phường và khu vực lân cận, phòng chống dịch từ xa”.

Hội phụ nữ phường hiện đang có dự án cho các hộ nghèo vay vốn cải tạo công trình sinh hoạt. Tối đa là 6 triệu đồng trả trong vòng 40 tháng, nhờ nguồn vốn đó nhiều gia đình đã xây được nhà vệ sinh riêng, công trình phụ cũng khang trang sạch đẹp hơn, nguy cơ mất an toàn vệ sinh thực phẩm và sức khỏe cộng đồng giảm hẳn. Theo lời giới thiệu của cán bộ phường chúng tôi được tiếp xúc với các nhà tư vấn Thăng Long, đơn vị trực tiếp tư vấn, nghiệm thu nhiều công trình của dự án Nâng cấp đô thị từ nguồn vốn vay ưu đãi của Ngân hàng thế giới. Thạc sĩ Ngô Huy Toàn cho biết: “Đây là một dự án đa ngành. Mục tiêu của dự án là giảm nghèo tại các khu vực đô thị thông qua cải thiện điều kiện sống và môi trường của dân nghèo đô thị. Nội dung cơ bản của dự án bao gồm 6 hạng mục: Nâng cấp cơ sở hạ tầng cấp 3; Nâng cấp cơ sở hạ tầng cấp 1 và 2; Nhà ở tái định cư; Tăng cường năng lực quản lý nhà, đất; Chương trình tín dụng cải thiện nhà ở; Nâng cao năng lực quản lý của cộng đồng và chính quyền địa phương. Công ty tư vấn Thăng Long được sự tín nhiệm của Ngân hàng Thế giới đã cử các kỹ sư tham gia điều tra và khảo sát thiết kế mạng lưới cấp nước phân phối, điện chiếu sáng, đường dân sinh, tập huấn kỹ năng tự quản lý và cải tạo môi trường của cộng đồng. Phường Văn Miếu là mô hình điểm để sắp tới dự án sẽ được triển khai tại nhiều cộng đồng dân cư khác của thành phố Nam Định. Chúng tôi nhận thấy người dân địa phương đã tích cực phối hợp và chủ động xây dựng môi trường sinh thái, đem lại sự phát triển bền vững”.

Với sự đồng lòng của Đảng bộ, chính quyền và nhân dân địa phương mục tiêu đó sẽ thành hiện thực, qua những gì chúng tôi tận mắt chứng kiến tại phường Văn Miếu hôm nay.

Bài và ảnh: LÊ ĐÔNG HÀ