QĐND Online - Đắc Lắc là thủ phủ cà phê của cả nước. Tháng 11 này người trồng cà phê Đắc Lắc đã vào vụ thu hái chính niên vụ (2009-2010). Hiện ngành cà phê Đắc Lắc đang nỗ lực xây dựng thương hiệu và cải thiện chất lượng cà phê xuất khẩu.

Là  vùng đất được thiên nhiên ưu đãi cho những thuận lợi trong phát triển vùng chuyên canh cà phê, nên từ sau năm 1975 đến nay, cà phê Đắc Lắc tăng trưởng nhanh cả về diện tích và sản lượng. Sau năm 1975, Đắc Lắc chỉ có 7 nghìn ha cà phê với sản lượng 5 nghìn tấn/năm. Đến nay, diện tích đã tăng lên 182 nghìn ha, trong đó niên vụ 2009-2010 có 173.233 ha cà phê kinh doanh, năng suất từ 22 đến 23 tạ/ha, ước sản lượng đạt 400 nghìn tấn, giảm 15.500 tấn so niên vụ trước. Hơn 90% sản lượng cà phê ở Đắc Lắc dành cho xuất khẩu tới 56 quốc gia và vùng lãnh thổ, kim ngạch xuất khẩu đạt hơn 600 triệu USD/năm, chiếm gần 90% tổng kim ngạch xuất khẩu và đóng góp hơn 40% GDP của tỉnh, tạo việc làm ổn định cho 400 nghìn lao động.

Công nhân đội 5, Công ty cà phê Ea Pốk thu hoạch cà phê.

Tháng 11 và 12 là thời điểm người trồng cà Đắc Lắc vào vụ thu hái chính. Chúng tôi đến thị trấn Ea Pốk, huyện Chư M’gar, đây là vùng đất chuyên canh cà phê, nên năm nào cà phê được mùa, được giá thì đời sống hơn 3.000 hộ dân sẽ khấm khá. Trao đổi với các anh Phan Huy Cường, Bí thư Đảng ủy và Y Than Mlô, Chủ tịch MTTQ thị trấn, được biết hiện Ea Pốk có 2.200 ha cà phê, trong đó 600 ha do doanh nghiệp quản lý, còn lại là cà phê của hộ gia đình. Niên vụ cà phê 2009-2010 này, do ảnh hưởng của các trận bão số 9 và số 11 cà phê bị rụng quả, nên năng suất giảm hơn vụ trước, ước đạt 2,5 tấn/ha. Chị H’ Din Ađrơng và buôn trưởng Y Thiêng Byă ở buôn Ea Mấp tâm sự: “Năm nay giá các mặt hàng đầu tư vào sản xuất cà phê như phân bón, xăng dầu và công lao động tăng cao. Bình quân một hộ ở buôn Ea Mấp có 1ha cà phê với năng suất 2,5 tấn, giá bán 24 nghìn đồng/kg, thì tổng thu nhập sẽ đạt khoảng 60 triệu đồng, trừ chi phí đầu tư còn lãi 20-25 triệu đồng!”. Được biết, thời điểm cà phê cho thu hoạch, từ tháng 10 đến tháng 12 năm 2009 này có khoảng hơn 9.000 lao động thời vụ từ cá địa phương khác tới Đắc Lắc bổ sung vào lực lượng thu hái cà phê với công lao động từ 70-90 nghìn đồng/người/ngày.

Sản xuất cà phê bền vững, cho chất lượng cao đang là mục tiêu các doanh nghiệp và nhóm hộ nông dân ở Đắc Lắc hướng tới. Trong tổng số 30 doanh nghiệp sản xuất cà phê trên địa bàn Đắc Lắc, hiện có 5 doanh nghiệp sản xuất được cấp chứng chỉ “Sản xuất cà phê bền vững và có trách nhiệm” theo bộ tiêu chuẩn UTZ, gồm các công ty cà phê: Ea Pốk, Thắng Lợi, Phước An, Tháng Mười và Krông Ana. Trao đổi với chúng tôi, các anh Trần Cư, Phó giám đốc; Phạm Xuân Hiếu, Trưởng phòng kế hoạch Công ty Ea Pốk cho biết: “Tính đến năm 2009, công ty chúng tôi đã có 5 năm liên tục đạt tiêu chuẩn sản xuất cà phê bền vững và có trách nhiệm. Để đạt được tiêu chuẩn này, công ty đã đầu tư lớn xây dựng hệ thống tưới nước hiện đại, xây dựng nhà máy phân vi sinh công suất 1 nghìn tấn/năm và trang bị dây chuyền chế biến cà phê ướt.”. Riêng năm 2009, công ty đầu tư 3,5 tỷ đồng nâng cấp dây chuyền chế biến cà phê ướt hiện đại công suất chế biến 20 tấn/giờ và trang bị máy tách màu của Nhật Bản bảo đảm tỷ lệ 100% hạt cà phê qua dây chuyền đạt tiêu chuẩn xuất khẩu. Hiện mỗi năm Công ty Ea Pốk xuất khẩu được hơn 1 nghìn tấn cà phê chủ yếu sang Nhật Bản-thị trường khó tính. Bên cạnh đó, để đạt tiêu chuẩn “Sản xuất cà phê bền vững và có trách nhiệm”, Công ty Ea Pốk còn hướng dẫn 500 hộ nhận khoán (hộ đồng bào Ê Đê chiếm 60%) thực hiện tốt chế độ chăm sóc, thu hái theo những quy định nghiêm ngặt, nhất là khâu thu hái phải bảo đảm tỷ lệ quả chín trên 90%. Niên vụ cà phê 2009-2010, với 420 ha cà phê kinh doanh, năng suất gần 3 tấn/ha, sản lượng cà phê của Công ty Ea Pốk ước đạt 1.100 tấn. Và theo đánh giá của Ban giám đốc công ty, mặc dù giá cà phê hiện đang ở mức thấp, nhưng công ty vẫn làm ăn có lãi, ổn định cuộc sống cho 650 công nhân.

Trong toàn tỉnh Đắc Lắc hiện 85% diện tích cà phê do hộ nông dân quản lý. Trước tình trạng trộm cắp cà phê chưa được ngăn chặn, thậm chí bọn trộm cắp còn “bẻ cành, chặt cây” gây thiệt hại lớn, nên nhiều nơi bà con vẫn phải thu hái theo phương pháp “tuốt cành’ dẫn tới tỷ lệ quả chín chỉ đạt 60-70%, ảnh hưởng tới chất lượng cà phê. Đề án sản xuất cà phê bền vững của tỉnh Đắc Lắc được thông qua tháng 11 năm 2008 đưa ra mục tiêu đến năm 2015: Chuyển đổi hơn 30 nghìn ha cà phê trên đất bấp bênh về nguồn nước sang cây trồng khác, duy trì diện tích ổn định 150 nghìn ha, sản lượng 400 nghìn tấn; 60% sản lượng cà phê xuất khẩu áp dụng TCVN 4193:2005, với kim ngạch xuất khẩu hàng năm đạt 700 triệu USD; 100% diện tích cà phê chủ động nước tưới, ngành cà phê giải quyết việc làm cho hơn 500 nghìn lao động. Những tiêu chí này được thực hiện tiếp tục khẳng định vị thế của cây cà phê trong phát triển kinh tế ở cao nguyên Đắc Lắc, cũng như trong sản xuất mặt hàng xuất khẩu chiến lược của cả nước.

Bài và ảnh: Kiều Bình Định