Những ngày này ở Hà Nội đang diễn ra hai sự kiện về kiến trúc: Đại hội Kiến trúc sư toàn quốc và trưng bày để lấy ý kiến rộng rãi về Quy hoạch thủ đô đến năm 2030, tầm nhìn 2050. Vậy mà trước thềm đại hội, mới đây ông chủ tịch Hội kiến trúc sư Việt Nam khi trả lời phỏng vấn một tờ nhật báo lại nêu lên một sự thật đáng buồn: “Nền kiến trúc của chúng ta đã bị tụt hậu, kiến trúc của chúng ta đang hành nghề trong một môi trường cạnh tranh không bình đẳng, không được pháp luật cũng như xã hội bảo vệ. Chúng ta đang thua ngay trên sân nhà!”. Nhiều người đã đánh giá: Ông chủ tịch hội kiến trúc dám nhìn thẳng vào sự thật. Thì hãy đến mục kích một nút giao thông lớn vừa mở, nút Thanh Xuân điểm cắt đường Nguyễn Trãi với đường vành đai 3, cũng thấy ngay nhiều điều bất cập có trong câu trả lời của vị chủ tịch hội.

Phải mất gần 10 năm thành phố mới giải tỏa được khoảng một ki-lô-mét điểm nút này, mà ở đây có không ít những hộ chây ỳ thuộc diện “nhảy dù”, làm nhà không phép,“chạy” cửa sau… Giờ đường vành đai 3 rộng hàng trăm mét đã mở thông, thì lại thấy ngay một bộ mặt kiến trúc cực kỳ lộn xộn, nhà chức trách cũng không sao kiểm soát nổi tình hình. Mọc lên san sát nhiều nhà thuộc diện siêu mỏng, siêu méo, cái nhô, cái thụt, còn khoảng không thì thoải mái. Có ngôi nhà mặt tiền 3 mét, cao lênh khênh tới 9 tầng. Một vị lãnh đạo Sở Quy hoạch kiến trúc Hà Nội khi được hỏi về tình trạng xây dựng lộn xộn ở nút này, than rằng: “Mãi gần đây Sở mới được giao nghiên cứu không gian nút Thanh Xuân, mà đáng lẽ việc này phải được thực hiện trước khi mở đường”. Vậy là, việc quản lý xây dựng đô thị của Nhà nước luôn bị động, chạy theo những việc làm tự phát, nảy sinh nhiều tiêu cực xã hội và người kiến trúc sư chân chính không thể hành nghề trong một “mớ bùng nhùng” như vậy!

Thực ra tình trạng ở nút giao thông Thanh Xuân hiện nay chỉ là lặp lại tình trạng ở nút giao thông Ô Chợ Dừa - Kim Liên “đắt giá nhất thế giới” vừa mới được hoàn thành cách đây không lâu, cùng nhiều nút khác ở Thủ đô đã mở và sắp tới sẽ mở. Bộ mặt thành phố đang mở rộng, ngày càng lộ ra nhiều điều đáng buồn về sự thiếu tầm nhìn, thiếu nhất quán trong quy hoạch, thiếu trật tự kỷ cương trong tổ chức thực hiện. Để xảy ra tình trạng này, theo ông chủ tịch Hội Kiến trúc sư Việt còn có một nguyên nhân rất cơ bản nữa, là… thiếu luật! Ông cho biết, từ cách đây hơn mười năm, các vị lãnh đạo cao nhất của Đảng và Nhà nước đều đã rất ủng hộ ý tưởng thành lập Đoàn Kiến trúc sư Việt Nam, song chưa thể thành lập được vì chưa có Luật Kiến trúc. Nghe nói còn phải chờ một, hai năm nữa luật mới được thông qua(!?)

Hội Kiến trúc sư Việt hiện có gần 4.000 hội viên, một nguồn lực không nhỏ. Song thời gian qua chưa phát huy được nhiều khả năng chất xám, bởi những hạn chế như điều vị đứng đầu Hội đã nói, họ đành “chịu thua trên sân nhà”. Người ta đặt nhiều kỳ vọng vào việc quy hoạch Thủ đô mở rộng lần này, do những nhà thầu tư vấn quy hoạch nổi tiếng nước ngoài thực hiện. Dù là ai quy hoạch đi nữa thì những “sửa sai” cho những việc đã làm thời gian qua cũng hoàn toàn không dễ và không thể dứt điểm trong ngày một ngày hai. Trước hết, cần sớm ra đời một bộ Luật Kiến trúc hoàn chỉnh. Khi đã có luật rồi, các ngành các cấp phải tuân thủ nghiêm luật pháp, sớm lập lại trật tự kỷ cương trong xây dựng. Có như vậy mới tạo được một hành lang pháp lý tin cậy để giới kiến trúc sư nước ta hành nghề một cách thuận lợi và hiệu quả nhất, không chịu để thua ngay trên sân nhà như hiện nay.

Đâu Quảng