Mặc dù không phải lần đầu tiên đến Đống Cao, xã Phong Khê, thành phố Bắc Ninh, tỉnh Bắc Ninh, song chúng tôi vẫn không khỏi ngạc nhiên trước sự phát triển mạnh mẽ của làng giấy thời kỳ công nghiệp hóa. Nhà xưởng mọc lên san sát, khắp các đường thôn ngõ xóm nhìn đâu cũng thấy cơ sở sản xuất giấy với nhiều loại mẫu mã sản phẩm khác nhau. Tuy nhiên, khi chúng tôi hỏi đến giấy dó thì hầu như chỉ nhận được cái lắc đầu không biết.

Với đa số người Đống Cao, nghề làm giấy dó bây giờ chỉ còn là trong hoài niệm. Họ cũng không nhớ là hiện trong làng còn những ai gắn bó với nghề xưa. Có chăng chỉ là một vài bậc cao niên tâm huyết và mong muốn truyền lại cho con cháu thứ nghề chân truyền gia bảo của cha ông. Còn nhớ vào thời kỳ hưng thịnh của làng nghề, cả làng làm giấy dó, đêm đêm tiếng giã dó vang vọng khắp làng trên xóm dưới. Giấy dó Đống Cao đã trở thành thương hiệu nổi tiếng, song hành cùng làng tranh Đông Hồ Thuận Thành, Bắc Ninh, phường tranh Hàng Trống, Hà Nội. Tuy nhiên theo thời gian, nghề làm giấy dó ở Đống Cao cứ rơi rụng dần theo tháng năm. Số gia đình duy trì làm giấy dó hiện chỉ đếm trên đầu ngón tay. Việc khai thác nguyên liệu tự nhiên đang cạn kiệt trong khi người dân không trồng thêm cây dó mới. Đầu ra không ổn định, giá thành rẻ, nhiều khi sản phẩm làm ra lưu kho thành đống mà không tìm được nơi tiêu thụ.

Giấy dó Đống Cao đang bị thất truyền. Điều này ai cũng biết, nhưng thật buồn là chẳng mấy người lưu tâm. Theo các bậc cao niên trong làng, thì sự hưng thịnh của làng nghề giấy công nghiệp Phong Khê hôm nay bắt nguồn từ chính Tổ nghề giấy dó xa xưa. Bằng chứng là tại Đình làng Dương Ổ thờ đức Thánh Tam Giang bên dòng Như Nguyệt hiện vẫn còn lưu giữ 7 đạo sắc phong bằng giấy dó do các triều đại phong kiến nước Việt ban tặng. Nếu như các cấp chính quyền và ngành chức năng sở tại không sớm có những động thái tích cực hỗ trợ các hộ dân duy trì và phát triển nghề làm giấy dó thì chỉ nay mai thôi, nét văn hóa truyền thống của một làng quê xứ Bắc sẽ chỉ còn là sự hoài niệm, vang bóng về một thời xa lắm.

DUY CẢNH