Giải ngân vốn hỗ trợ lãi suất ở Chi nhánh Ngân hàng Nông nghiệp và Phát triển nông thôn Phú Yên. Ảnh: TTXVN

Mấy tuần gần đây, thị trường chứng khoán (TTCK) Việt Nam đang trên đà tăng điểm trở lại. Nhiều người đặt câu hỏi: Tại sao TTCK lại nóng trở lại như vậy? Trong một thời gian ngắn mà có một lượng lớn tiền của nhà đầu tư nội đổ vào chứng khoán thì có khoản nào từ nguồn vốn kích cầu? Chúng tôi đã trao đổi với các nhà quản lý và chuyên gia để tìm hiểu xem có kẽ hở nào trong việc quản lý vốn kích cầu hay không.

“Nói vốn kích cầu được đổ vào chứng khoán chỉ là suy diễn”

Trong những phiên giao dịch cách đây hai tuần, thậm chí, khối lượng giao dịch khớp lệnh trên sàn Thành phố Hồ Chí Minh bình quân đạt gần 84 triệu cổ phiếu/ngày, cao nhất trong lịch sử TTCK, trong đó chủ yếu là nguồn tiền từ các nhà đầu tư nội. Trong phiên giao dịch ngày 23-4, chỉ số Vn-Index tăng ngay từ đầu buổi và vọt hẳn lên 321,86 điểm vào chung cuộc. Thanh khoản đạt 54 triệu cổ phiếu, tương đương 1.332 tỉ đồng, với tổng mức trao tay gấp đôi hôm trước.

Chỉ số Vn-Index đã tăng thêm 9,09 điểm (2,9%) lấy lại mốc 320 điểm. Màu xanh lại chiếm ưu thế trên bảng điện tử với hơn 130 mã tăng. Tại sàn Hà Nội, chỉ số HaSTC-Index cũng tăng thêm 4,58 điểm (4,14%) để đạt mức 115,31 điểm. Tổng khối lượng giao dịch tại sàn Hà Nội cao hơn phiên trước đó, ở mức 22,7 triệu cổ phiếu, tương đương 561,4 tỉ đồng.

Vậy nguồn gốc của lượng vốn lớn như vậy được đổ vào chứng khoán là từ đâu? Liệu có việc các doanh nghiệp lợi dụng vay vốn kích cầu sản xuất để đổ vào chứng khoán?

Trả lời câu hỏi này, bà Dương Thu Hương-Tổng thư ký Hiệp hội Ngân hàng và ông Nguyễn Ngọc Bảo-Vụ trưởng Vụ Chính sách tiền tệ Ngân hàng Nhà nước cho rằng, những nghi ngại từ việc vốn kích cầu của Chính phủ được đổ vào chứng khoán là hoàn toàn suy diễn và không có căn cứ cụ thể.

Theo bà Dương Thu Hương thì sức mua trên của thị trường tăng nhanh trong thời gian vừa qua có thể đơn giản từ việc người dân bán vàng và đổ tiền vào mua chứng khoán. “Đừng đánh giá thấp sức mua của người dân, của các tổ chức tư nhân. Lượng dự trữ vàng và tiền mặt trong dân còn rất lớn, khi có cơ hội tốt sẽ được bung ra để đầu tư. Không nên nghĩ rằng nguồn vốn lớn dứt khoát phải xuất hiện từ ngân hàng”, bà Dương Thu Hương đánh giá.

Một số chuyên gia khác cũng cùng chung nhận định này khi cho rằng trong đợt khủng hoảng, nhiều nhà đầu tư đã kịp rút vốn ra bảo toàn nên giờ đây khi thấy thị trường khởi sắc, họ đã quay lại. Mặt khác, hiện các kênh bất động sản, vàng, ngoại tệ đang kém hấp dẫn nên một phần vốn khá lớn từ các kênh này được chuyển sang cổ phiếu. Và như vậy, đó là một dấu hiệu tốt bởi lòng tin của nhà đầu tư vào nền kinh tế Việt Nam đã dần phục hồi.

Hệ thống ngân hàng làm việc hết công suất với trách nhiệm cao

Thống đốc Ngân hàng Nhà nước Việt Nam Nguyễn Văn Giàu, bà Dương Thu Hương và ông Nguyễn Ngọc Bảo đều khẳng định điều này. Cho tới 17-4-2009, tổng dư nợ cho vay theo nguồn vốn kích cầu hỗ trợ lãi suất của Chính phủ đã đạt khoảng 237.000 tỉ đồng. Và qua kiểm tra ở các địa phương, đoàn công tác của Ngân hàng Nhà nước nhận thấy việc cho vay là đúng đối tượng, đúng mục đích và chưa phát hiện sai phạm nào.

Ông Nguyễn Ngọc Bảo cho biết, khi cho vay theo hình thức hỗ trợ lãi suất các ngân hàng đều yêu cầu người vay phải xuất trình các chứng từ theo quy định của Bộ Tài chính, trong đó có hóa đơn đỏ để chứng minh dùng vốn vay vào mục đích thúc đẩy sản xuất, kinh doanh theo đúng danh mục. Các văn bản cho vay đều được lập rất chặt chẽ, phải được hội đồng tín dụng của các ngân hàng thông qua. “Đầu tư chứng khoán không thuộc danh mục được hỗ trợ lãi suất nên tất nhiên sẽ không được vay vốn kích cầu. Đối tượng này sẽ phải vay từ các nguồn vốn thông thường khác. Tuy nhiên, dư nợ cho vay chứng khoán hiện không tăng mà thậm chí đang giảm. Đến cuối tháng 3 năm 2009, dư nợ cho vay chứng khoán là 6.700 tỉ đồng, giảm hơn so với mức cuối tháng 12 năm 2008”, ông Nguyễn Ngọc Bảo cho biết.

Để quản lý nguồn vốn kích cầu, Ngân hàng Nhà nước đã thực hiện các giải pháp như: Đẩy mạnh tuyên truyền, phổ biến công khai, minh bạch cơ chế hỗ trợ lãi suất, nhất là đối tượng thụ hưởng, thủ tục và quy trình thực hiện; thành lập tổ công tác và duy trì đường dây nóng để tiếp nhận, xử lý thông tin, khiếu nại tố cáo của doanh nghiệp và người dân liên quan đến việc thực hiện cơ chế hỗ trợ lãi suất; chỉ đạo ngân hàng nhà nước chi nhánh tỉnh, thành phố và các tổ chức tín dụng tăng cường hoạt động kiểm tra, kiểm soát, kiểm toán nội bộ việc thực hiện hỗ trợ lãi suất...

Trả lời phỏng vấn báo chí, Thống đốc Ngân hàng Nhà nước Việt Nam Nguyễn Văn Giàu cho biết, chưa bao giờ hệ thống ngân hàng vào cuộc quyết liệt, đầy trách nhiệm như lần này. Thống đốc Ngân hàng Nhà nước Việt Nam đã trực tiếp đi kiểm tra việc thực hiện cho vay vốn ưu đãi tại 22 tỉnh, thành phố. Lãnh đạo các Ngân hàng Thương mại cũng rốt ráo trực tiếp kiểm tra việc thực hiện của cấp dưới. Lãnh đạo các tỉnh, thành phố và đại diện doanh nghiệp đều nhận xét vốn vay ưu đãi đã tới kịp thời để tiếp sức cho doanh nghiệp vượt qua khó khăn, duy trì sản xuất, giữ việc làm cho người lao động, ngăn chặn được suy giảm kinh tế. Bên cạnh đó, giải pháp này cũng hỗ trợ cho các Ngân hàng Thương mại khắc phục khó khăn do ứ đọng vốn, tạo điều kiện mở rộng tín dụng.

Ngân hàng Nhà nước quy định rất rõ, lãnh đạo các Ngân hàng Thương mại chịu trách nhiệm trước pháp luật đối với các trường hợp hỗ trợ lãi suất không đúng quy định; nếu vi phạm, sẽ bị xử lý nghiêm khắc. Ngân hàng Nhà nước sẽ có cơ chế hậu kiểm tra để phát hiện sai phạm.

Bà Dương Thu Hương cho rằng, để kiểm soát nguồn vốn cho vay kích cầu tốt hơn nữa, bảo đảm đến đúng đối tượng, sử dụng đúng mục đích thì cán bộ ngân hàng cần tăng cường sâu sát, theo dõi. “Tất nhiên, số lượng cán bộ ngân hàng là có hạn, chắc chắn không thể theo dõi “chân tơ kẽ tóc” để phát hiện ngay sai phạm trong sử dụng vốn của doanh nghiệp, nhất là khi họ cố tình sai phạm. Vì thế, cần nâng cao trách nhiệm của doanh nghiệp nhận nguồn vốn và xử lý nghiêm việc cố tình sai phạm. Theo quy định, nếu phát hiện vốn vay ưu đãi bị doanh nghiệp sử dụng sai mục đích thì ngân hàng có quyền thu hồi và đề nghị xử lý theo pháp luật”, bà Dương Thu Hương nói. Bà cũng đề nghị phải kiểm soát chặt những trường hợp vay bằng tiền mặt, bởi vay bằng tiền mặt sẽ khó kiểm soát hơn là vay bằng cách chuyển tiền vào tài khoản.