Theo các chuyên gia kinh tế, nước ta có nhiều tiềm năng về đất đai, khí hậu để trồng ca cao. Chúng ta cũng có thể trở thành nước sản xuất ca cao hàng đầu thế giới bởi sản phẩm có chất lượng tốt, hương vị thơm ngon, béo ngậy. Tuy nhiên, nếu không có chính sách đầu tư phù hợp, chỉ chú trọng tăng diện tích mà không gắn với chế biến... thì những tiềm năng này dễ trở nên lãng phí.

Đến nay cả nước có khoảng 9.000ha ca cao. Theo Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, diện tích ca cao nước ta đang tăng nhanh, đặc biệt là các tỉnh Nam Bộ và Tây Nguyên, với đà như hiện nay, chúng ta có thể hoàn thành trước mục tiêu đạt 10.000ha vào năm 2010.

Bao giờ mới hết phụ thuộc vào nước ngoài?

Hiện giá thu mua hạt ca cao khá ổn định, nếu năm 2006 giá 18.000-22.000 đồng/kg hạt khô thì năm 2007 đã tăng lên khoảng 26.000-28.000 đồng/kg, lúc cao điểm vọt lên 31.000 đồng/kg, nguyên nhân là do thị trường thiếu hụt nguồn cung.

Cán bộ Trung tâm Khuyến nông quốc gia thăm vườn ca cao ở tỉnh Đắc Lắc.

Tuy nhiên, lượng ca cao xuất khẩu của nước ta hiện rất thấp, chỉ đạt xấp xỉ 160 tấn hạt khô/năm. Đáng buồn hơn, việc xuất khẩu lại đang nằm trong tay 2 doanh nghiệp nước ngoài là ED&F Man và Cargill. Công ty Cargill (Hà Lan) mới xâm nhập thị trường ca cao Việt Nam từ năm 2006 nhưng hiện nay đã trở thành doanh nghiệp thu mua lớn nhất, với công suất không 100 tấn hạt khô, còn Công ty ED&F Man mua hơn 11,4 tấn hạt khô. Ông Nguyễn Vĩnh Thành, Giám đốc thu mua ca cao (Công ty Cargill Việt Nam) bày tỏ: “Mặc dù có đủ thuận lợi để làm chủ thị trường ca cao thế giới nhưng chúng ta vẫn phải đi sau các nước vì chưa thành lập được chuỗi liên hoàn từ sản xuất đến tiêu thụ, chưa có mối liên hệ với các nhà máy sản xuất kẹo sô-cô-la, còn để bà con nông dân tự “bơi”. Ông Peter Van Grinsen, Giám đốc Nghiên cứu hiện trường phát triển bền vững ca cao (Công ty Masterfood) cho biết: “Trước đây, ca cao chỉ được bán với giá 800 USD/tấn, nay đã lên tới 2.000 USD/tấn. Cơ hội cho Việt rất lớn nhưng do hạt ca cao chưa lên men tốt nên các bạn rất khó cạnh tranh”. Cho đến giờ, mới chỉ có một số doanh nghiệp trong nước đang “mon men” tham gia thu mua ca cao như Công ty Thành Phát, Olam, Vinamilk, Armajaro...

Một trong những hạn chế lớn nhất của ngành ca cao nước ta là nông dân hiểu biết quá ít về loại cây này, kinh nghiệm sản xuất non yếu, còn tận thu cả những hạt không đủ tiêu chuẩn, thông tin thị trường nhập nhằng... Ông Nguyễn Tiến Bảy, Phó giám đốc Trung tâm Khuyến nông tỉnh Bà Rịa - Vũng Tàu (nơi có diện tích ca cao khá lớn với 1.100ha) cho rằng: “Vì là loại cây mới nên tỉnh chưa đưa cây ca cao vào chưng trình phát triển nông nghiệp địa phương, do vậy việc đầu tư kinh phí chuyển giao kỹ thuật cho các hộ dân đang bị “vướng”!”.

Tương lai nào cho ca cao Việt ?

Theo TS Tống Khiêm, Chủ tịch ủy ban Phát triển ca cao (Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn), qua xuất khẩu thử, hạt ca cao Việt Nam đã được nhiều doanh nghiệp nước ngoài như ACDI/VOCA, Cargill, Emmand… đánh giá tốt không kém ca cao Ghana (nước sản xuất và xuất khẩu ca cao nổi tiếng châu Phi). Nhưng chúng ta thua nước bạn ở chỗ chưa biết tận dụng tiềm năng, đầu tư còn ít và chưa có sự liên kết chặt chẽ giữa các “nhà”. Có lẽ, cả nước mới chỉ có Bến Tre phát triển tốt với 1.920ha và có sản phẩm lên men đạt tiêu chuẩn. Hiện Bến Tre đã thành lập được 137 câu lạc bộ với 5.805 nông dân trồng ca cao; 14 vườn mẫu, 10 điểm trình diễn, 8 điểm sơ chế lên men; chuyển giao kỹ thuật sản xuất cây giống cho 7 vườn ươm; trồng mới được 1.580ha ca cao theo kỹ thuật canh tác tiên tiến...

Theo ông Nguyễn Văn Hòa, Phó cục trưởng Cục Trồng trọt (Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn), để đạt mục tiêu 10.000 tấn hạt khô vào năm 2010, trước hết chúng ta phải xây dựng và rà soát lại quy hoạch phát triển diện tích trồng ca cao đến năm 2010 và định hướng đến năm 2020; chú trọng thâm canh tăng năng suất, trồng xen canh; đẩy mạnh công tác nghiên cứu khoa học về giống, biện pháp canh tác, chế biến; tăng cường đào tạo lao động có chuyên môn; xây dựng mô hình mẫu và hỗ trợ giống cho nông dân; khuyến khích mọi thành phần kinh tế trong và ngoài nước tham gia sản xuất ca cao; tham gia các hoạt động của Hiệp hội ca cao Đông Nam Á. Ông Nguyễn Vĩnh Thành cho rằng: “Mỗi năm trên thế giới vẫn đang thiếu từ 60.000 đến 120.000 tấn ca cao, do vậy việc phát triển cây ca cao ở Việt Nam trong vòng 10 năm tới vẫn chưa đủ cung ứng. Điều quan trọng là người dân cần đảm bảo từ khâu giống, sản xuất, chăm sóc đến thu hoạch và sơ chế, còn phía công ty sẵn sàng hợp tác đầu tư và thu mua ca cao xuất khẩu”.

Ngay từ bây giờ, khi ngành ca cao của Việt Nam còn non trẻ, cần phải tập cho người trồng ca cao quen với nhận thức chất lượng là hàng đầu; thực hiện “chiến dịch” xây dựng hình ảnh và thương hiệu ca cao Việt Nam để tăng sức cạnh tranh với các nước.

Bài, ảnh: NGỌC MINH