Chính phủ Mỹ rốt cuộc đã quẳng phao cứu sinh trị giá 85 tỉ USD cho Tập đoàn bảo hiểm lớn nhất nước American International Group (AIG) để giúp tập đoàn này khỏi chết chìm trong bão. Đây là lần thứ hai trong vòng một tháng, Chính phủ Mỹ đã vung tiền ra để cứu một công ty tài chính tư nhân.

Đằng sau vụ cứu AIG

Có thể nói, vụ giải cứu AIG là một động thái gây bất ngờ lớn nhất của các cơ quan chức năng Mỹ tính tới thời điểm này của cuộc khủng hoảng tín dụng. Trước khi đưa ra quyết định bất ngờ nói trên, các nhà chức trách Mỹ đã từ chối cấp cho AIG khoản vay 40 tỷ USD theo đề nghị của tập đoàn này. Cục Dự trữ liên bang Mỹ (FED) hy vọng, Goldman Sachs và JPMorgan Chase sẽ cung cấp cho AIG một khoản vay từ 70 đến 75 tỷ USD. Tuy nhiên, khi nhận thấy, một khoản vay như vậy từ phía hai tập đoàn trên là “không tưởng”, FED đã phải ra tay hành động gấp.

Giới quan sát nhận định, AIG là hãng bảo hiểm quá lớn và có ảnh hưởng quá sâu rộng trong hệ thống tài chính Mỹ nói riêng và ngành tài chính toàn cầu nói chung, do đó, các nhà chức trách Mỹ không thể không ra tay đưa tập đoàn này thoát khỏi nguy cơ phá sản. Theo hãng tin CNN, AIG có 1.100 tỷ USD tài sản và 74 triệu khách hàng trên toàn thế giới. “Nếu AIG sụp đổ, sự kiện này có thể khiến thị trường tài chính chao đảo mạnh hơn và đẩy lãi suất cho vay cao hơn, làm hao hụt tài sản của các hộ gia đình và tác động xấu tới tăng trưởng kinh tế”, FED nhận định.

Theo nhà phân tích R.Bôn-tơn, Giám đốc điều hành công ty tư vấn Mendon Capital Advisors của Mỹ, nếu AIG sụp đổ, những tác động của vụ này tới hệ thống tài chính toàn cầu sẽ là “vô tiền khoáng hậu”. Lý do là AIG là một tập đoàn hàng đầu trên thị trường bảo hiểm hoán đổi khả năng vỡ nợ tín dụng (CDS), cũng như một nhà cung cấp lớn dịch vụ bảo hiểm nhân thọ, bảo hiểm thương vong và bảo hiểm niên kim. Hiện các tổ chức tài chính ở Mỹ đang nắm giữ lượng chứng khoán phái sinh (phát hành dựa trên nợ cầm cố) tín dụng do AIG phát hành lên tới 441 tỷ USD. Do đó, nếu AIG phá sản, thiệt hại đối với các tổ chức này là rất lớn. Hơn nữa, một khi những tập đoàn khổng lồ như AIG sụp đổ, nó sẽ tạo ra một làn sóng bất ổn trong thị trường tài chính toàn cầu. Hệ lụy của tình trạng này lớn hơn nhiều lần những thiệt hại trực tiếp mà AIG và hàng triệu khách hàng của họ hứng chịu.

FED hụt hơi?

Hồi tháng 3 vừa qua, FED tuyên bố sẽ cung cấp những khoản vay lớn cho các ngân hàng đầu tư đủ tiêu chuẩn trong trường hợp có sự cố xảy ra. Chính sách mới này được đưa ra sau khi FED và Bộ Tài chính Mỹ dàn xếp để JPMorgan Chase mua lại Bear Stearns nhằm tránh một vụ đổ vỡ gây chấn động thị trường tài chính toàn cầu của tập đoàn này. Với tình cảnh tương tự Bear Stearns, Lehman cũng đã từng hy vọng sẽ được FED cứu, tuy nhiên điều đó đã không xảy ra. Nhiều người đặt câu hỏi, vậy tại sao FED giúp Bear Stearns mà lại đứng ngoài lề vụ phá sản của Lehman Brothers?

Theo giới phân tích, việc FED không can thiệp vào Lehman Brothers không có nghĩa là FED “hụt hơi” mà là do tình hình lúc này đã thay đổi. Hồi tháng 3, một vụ phá sản của Bear Stearns có thể có tác động tiêu cực nhiều hơn tới thị trường hơn là sự phá sản của Lehman lúc này. Vào thời điểm hiện nay, thị trường đã sẵn sàng chứng kiến tình huống phá sản của Lehman, còn vào tháng 3, nếu Bear sụp đổ hoàn toàn, đó sẽ là một cú sốc quá lớn đối với hệ thống tài chính Mỹ nói riêng và toàn cầu nói chung. Thêm vào đó, lượng tài sản mà Bear Stearns nắm giữ cũng chứa đựng mức độ rủi ro cao hơn rất nhiều so với những gì mà Lehman nắm giữ. Bear nắm giữ 9.000 tỷ USD các công cụ tài chính được biết tới với cái tên các nghiệp vụ phái sinh, và những tài sản này có mức độ chia sẻ và ràng buộc cao với các tổ chức tài chính khác. Nếu Bear phá sản, sự đổ vỡ dây chuyền là khó tránh khỏi.

Một lý do nữa là các nhà đầu tư cũng như các nhà hoạch định chính sách của Mỹ hiện đã hiểu rõ hơn về những vấn đề trong hệ thống tài chính của nước này so với hồi tháng 3, khi cuộc khủng hoảng bắt đầu chưa lâu. Ngoài ra, cũng có thể do FED không muốn thị trường cho rằng, FED phải ra tay cứu giúp bất kỳ một ngân hàng đầu tư gặp nguy nào. Thêm vào đó, FED cũng muốn “dành sức” để can thiệp vào thị trường trong trường hợp có những biến cố lớn hơn xảy ra.

Tuy nhiên, các nhà kinh tế cho rằng, FED đã lầm khi cứu Bear Stearns với hy vọng chặn đứng được tình hình hoảng loạn tài chính. Trên thực tế, khủng hoảng tiếp tục mở rộng và FED không thể đứng ra cứu tiếp, như trường hợp của Lehman. Ngoài ra, các chuyên gia kinh tế còn cảnh báo về một mối lo lớn đang lơ lửng đe dọa nền kinh tế Mỹ. Đó là việc FED liên tiếp bơm tiền cứu sẽ đẩy mạnh thêm lạm phát ở Mỹ. Hiện nay, nếu tính theo 12 tháng chấm dứt vào tháng 7 vừa qua, lạm phát ở Mỹ đã là 5,6%, nhưng nếu tính dựa vào 3 tháng qua thì lạm phát đã ở mức rất cao là 10,6% một năm và đang tăng. Các chuyên gia đều đánh giá rằng lạm phát sẽ tăng trong năm tới. Và như thế khả năng tăng lãi suất cho vay trên thế giới để kiềm chế lạm phát cũng là điều khó tránh. Đây là điều FED sẽ phải nhức đầu: Tăng tín dụng để cứu nguy các đại gia hay kiềm chế lạm phát? Trong cuộc họp tối 16-9, FED đã giữ nguyên mức lãi suất từ 4 tháng qua (2%) với mối quan ngại sâu sắc trước mắt về lạm phát tăng.

THU TRANG

Bài 3: Hiệu ứng Đô-mi-nô