Thực ra, Fake science là tên của một nhóm nhà báo điều tra quy tụ 23 hãng truyền thông quốc tế, trong đó có nhiều nhật báo lớn có uy tín của Mỹ (The New Yorker), Đức (Norddeutscher Rundfunk-NDR) hay Pháp (Le Monde). Đúng như tên gọi, nhiệm vụ của nhóm là “vạch mặt chỉ tên” những nhà xuất bản đã tạo ra hàng trăm tạp chí cho phép truy cập tự do với nội dung rỗng tuếch nhưng lại mang dáng vẻ khoa học thật sự.

Theo điều tra của Fake science, những trang báo này không có ban biên tập. Họ thu tiền những người muốn đăng bài với giá vài trăm USD/bài và nhanh chóng đăng tải mà không cần kiểm tra. Tương tự như một số hội thảo khoa học thường được chào mời qua thư điện tử, các nhà khoa học đăng ký, đóng phí để trình bày công trình nhưng lại có ít người đến nghe. Các thông tin phổ biến liên quan đến mọi lĩnh vực, từ ủng hộ các loại thuốc đến chống biến đổi khí hậu, chống vaccine,... Thậm chí, theo Fake science, một số nhà khoa học đăng bài của mình lên các trang tạp chí chỉ để đánh bóng bản lý lịch…

Đáng lo nhất là phần lớn những bài viết được đăng này được mã số hóa trong các kho dữ liệu khoa học lớn như Web of Science, Scopus hay Google Scholar-những trang web thường hay được cộng đồng khoa học sử dụng. Clarivate Analytics-cơ quan quản lý cơ sở dữ liệu của Web of Science lo ngại các dữ liệu giả mạo hoặc không được kiểm chứng có thể được lấy ra sử dụng phục vụ cho công tác nghiên cứu. Khi đó, hậu quả khó mà lường hết được.

Khi thế giới bước vào thời kỳ toàn cầu hóa, các vụ phát hiện hàng giả, bằng giả, tin giả “nhiều như cơm bữa”, người ta vẫn tin còn “vùng cấm” cho khoa học. Bởi khoa học là sáng tạo, mà sáng tạo không thể bị đạo, bị làm giả, bị lợi dụng để kiếm lời, hay đánh bóng tên tuổi. Thế nên, báo cáo nghiên cứu của Fake science là một hồi chuông báo động về tình trạng làm “giả” ở mọi lĩnh vực, thực sự rất đáng lo ngại.

LINH OANH