Thủ tướng S. A-bê (bên trái) bắt tay Thủ tướng Ấn Độ M. Xinh sau khi ký kết các thảo thuận hợp tác. Ảnh: AP

Thủ tướng Nhật Bản Sin-dô A-bê đang trong chuyến công du tới In-đô-nê-xi-a, Ấn Độ và Ma-lai-xi-a nhằm thúc đẩy quan hệ hợp tác song phương với ba quốc gia này. Bên cạnh đó, chuyến đi còn được xem là nỗ lực của Thủ tướng S.A-bê nhằm củng cố uy tín cho ban lãnh đạo đảng Dân chủ Tự do (LDP) cầm quyền sau thất bại của LDP trong cuộc bầu cử tại Thượng viện hồi tháng trước và khôi phục niềm tin của dân chúng đối với chính phủ trong bối cảnh Thủ tướng Nhật Bản dự định cải tổ nội các vào ngày 27-8 tới.

Trong chuyến công du này của Thủ tướng S.A-bê, chuyến thăm Ấn Độ được dư luận chú ý nhiều hơn cả. Nó đánh dấu bước tiếp cận mới của Nhật Bản đối với thị trường khổng lồ đông dân thứ hai thế giới. Đoàn 200 doanh nghiệp hùng hậu tháp tùng ông S.A-bê đã củng cố niềm tin của lãnh đạo hai nước về kế hoạch nâng mối quan hệ Nhật Bản - Ấn Độ lên tầm đối tác chiến lược. Điều đó được thể hiện khá rõ khi hai bên đã ký “Tuyên bố chung về lộ trình cho khuôn khổ mới về đối tác chiến lược và toàn cầu giữa Ấn Độ và Nhật Bản” và thỏa thuận tăng cường hợp tác bảo vệ môi trường và an ninh năng lượng, cùng một loạt các thỏa thuận hợp tác khác trên nhiều lĩnh vực, trong đó có an ninh và quốc phòng.

Mặc dù Nhật Bản vẫn còn chưa nhất trí cao về dự án phát triển hạt nhân dân sự của Ấn Độ, được ký kết với Mỹ ngày 27-7 vừa qua, do Tô-ki-ô đang áp dụng lệnh cấm buôn bán nhiên liệu và công nghệ hạt nhân với Ấn Độ do Niu Đê-li từ chối ký Hiệp ước không phổ biến vũ khí hạt nhân (NPT), song điều đó không thể phủ bóng mây lên những triển vọng hợp tác kinh tế - thương mại giữa hai nước, hiện đang trong giai đoạn nồng ấm nhất kể từ 50 năm qua.

Nhật Bản là nhà đầu tư lớn thứ 5 của Ấn Độ với tổng vốn đầu tư lên tới 2,58 tỷ USD kể từ năm 1991 đến nay. Hiện Nhật Bản chủ yếu đầu tư vào lĩnh vực công nghệ cao ở Ấn Độ và đang có kế hoạch đầu tư 30 tỷ USD cho dự án hành lang vận tải hàng hóa giữa Niu Đê-li với thành phố cảng nổi tiếng Mum-bai, ước tính có tổng kinh phí 100 tỷ USD. Theo kế hoạch, Thủ tướng Ấn Độ Man-mô-han Xinh sẽ đi thăm Tô-ki-ô vào tháng 12 tới và hai bên hy vọng tới thời điểm đó có thể tuyên bố thiết lập quan hệ đối tác chiến lược song phương.

Kim ngạch thương mại hai chiều giữa Nhật Bản và Ấn Độ mặc dù tăng tới 20%/năm song vẫn chỉ ở con số khiêm tốn 8 tỷ USD trong năm qua, thấp hơn nhiều so với kim ngạch thương mại giữa Ấn Độ với Mỹ và Trung Quốc. Hợp tác kinh tế song phương Nhật - Ấn hiện ở mức khá thấp. Kim ngạch thương mại Nhật - Ấn chỉ bằng 1/28 so với kim ngạch Nhật - Trung. Chỉ có 475 công ty Nhật Bản mở nhà máy và văn phòng tại Ấn Độ so với 2.000 công ty Nhật Bản có mặt tại Thái Lan. Nhật Bản cũng chỉ chiếm 3% kim ngạch trong lĩnh vực công nghệ thông tin (IT) của Ấn Độ trong khi Mỹ chiếm tới 66,5%. Do đó, theo đánh giá của cả hai phía, tiềm năng hợp tác giữa hai nước vẫn còn rất lớn.

Mục đích thắt chặt thêm mối quan hệ kinh tế song phương với Ấn Độ, In-đô-nê-xi-a và Ma-lai-xi-a trong chuyến công du lần này của ông S.A-bê đã khá rõ ràng, nhưng bên cạnh đó, chuyến thăm còn được xem là bước đi chiến lược nhằm khôi phục uy tín của người đứng đầu nội các Nhật Bản sau thất bại nặng nề của đảng LDP do ông S.A-bê đứng đầu trong cuộc bầu cử Thượng viện vừa qua. Thủ tướng S.A-bê hiện vẫn phải tiếp tục đối mặt với khó khăn khi chưa đầy một tháng sau vụ Bộ trưởng Nông - Lâm - Ngư nghiệp N.A-ca-ghi phải từ chức vì liên quan tới vụ biển thủ công quỹ, một nhân viên Văn phòng nội các Nhật Bản ngày 21-8 cũng đã bị sa thải do bị buộc tội biển thủ 6,2 triệu yên (khoảng 54.000 USD) từ các quỹ chính trị. Đây là cú sốc mới đối với ông S.A-bê sau hàng loạt vụ bê bối liên quan tới các bộ trưởng trong nội các khiến uy tín của chính phủ bị giảm sút nghiêm trọng.

Trong bối cảnh nhạy cảm đó, Thủ tướng S.A-bê dự định sẽ cải tổ nội các nhằm khôi phục uy tín của chính phủ. Triển vọng rộng mở trong tiến trình hợp tác với ba quốc gia nói trên được xem là yếu tố mang lại lợi thế cho Thủ tướng S.A-bê nhằm cải thiện hình ảnh của LDP và nội các do ông đứng đầu trước dư luận trong nước và xoa dịu những chỉ trích từ các đảng đối lập Nhật Bản sau những vụ bê bối vừa qua.

PHẠM