Cuộc gặp trực tiếp hiếm hoi giữa hai đoàn đàm phán Mỹ và I-ran dự kiến diễn ra vào ngày 28-5 tại Bát-đa (I-rắc) để cùng tìm ra giải pháp tốt nhất cho sự ổn định của I-rắc. Cuộc đàm phán đã làm dấy lên sự hy vọng về thu hẹp bất đồng giữa Oa-sinh-tơn và Tê-hê-ran từ bấy lâu nay, bất chấp chỉ vài ngày trước đó, một cuộc phô trương sức mạnh của quân đội Mỹ đã diễn ra tại vịnh Péc-xích.

“Mớ bòng bong I-rắc”

Bộ Ngoại giao I-ran cho biết, dẫn đầu phái đoàn đàm phán là Đại sứ nước này tại I-rắc Ha-xan Ca-dê-mi Cô-mi. Ông Cô-mi sẽ có cuộc gặp với người đồng cấp của Mỹ tại thủ đô Bát-đa. Đây là cuộc gặp trực tiếp hiếm hoi giữa hai nước thù địch vốn đã cắt đứt quan hệ năm 1979, ngay sau khi cuộc cách mạng Hồi giáo ở I-ran lật đổ chính quyền do Mỹ hậu thuẫn. Thế nên, các chuyên gia nhận định rằng, cuộc gặp sẽ phải mất vài phút để hai bên vượt qua sự gượng gạo cũng như tìm kiếm sự tin tưởng từ đối phương.

Tàu chiến Mỹ tại vùng Vịnh (ảnh internet)

Theo đề nghị của phía Mỹ, cuộc họp này chỉ tập trung bàn thảo về vấn đề an ninh ở I-rắc, không đề cập tới các vấn đề khác, kể cả vấn đề hạt nhân của I-ran đang nóng lên từng giờ, với hy vọng tháo nút gỡ cho “mớ bòng bong” I-rắc hiện nay.

Tại cuộc gặp này, I-ran phải làm “hai năm rõ mười” trước những lời cáo buộc của Mỹ rằng, I-ran đang hỗ trợ cho lực lượng nổi dậy Hồi giáo dòng Si-ai ở I-rắc. Oa-sinh-tơn cho rằng, I-ran có “vai trò” nhất định trong sự bất ổn ở I-rắc. Hiện Oa-sinh-tơn có đủ tài liệu chứng tỏ I-ran đang vũ trang cho các dân quân Hồi giáo Si-ai tại I-rắc, huấn luyện các dân quân cách đánh bom vào xe tăng của Mỹ… Chính “sự hậu thuẫn này” của Tê-hê-ran đã ngăn cản tiến trình bình ổn I-rắc, đem lại hòa bình cho người dân nước này.

I-ran trả đũa rằng, những lời cáo buộc này chỉ là vỏ bọc cho các thất bại của Mỹ tại I-rắc mà thôi. Tê-hê-ran yêu cầu Oa-sinh-tơn phải nhanh chóng đưa ra thời gian biểu rõ ràng cho việc rút các lực lượng do Mỹ đứng đầu khỏi I-rắc, bởi chính các lực lượng này đã làm cho I-rắc trở thành nơi thu hút các phần tử cực đoan trong thế giới Hồi giáo.

Việc không nước nào thừa nhận sự liên quan tới bất ổn ở I-rắc cũng như sai lầm của mình ở nước này đã khiến quan hệ Mỹ - I-ran càng thêm căng thẳng. Đó là chưa kể đến việc I-ran khước từ mọi yêu cầu của cộng đồng quốc tế về việc ngừng chương trình hạt nhân của nước này. Tuy nhiên, việc Mỹ và I-ran chấp nhận cùng ngồi vào bàn đàm phán đã làm lóe lên hy vọng tháo gỡ bất đồng.

Những rào cản khó vượt

Nhiều người lo ngại rằng, cuộc đàm phán Mỹ - I-ran về sự ổn định ở I-rắc có thể bị gián đoạn do vẫn còn có những rào cản. Thực tế, chỉ vài ngày trước cuộc đàm phán này, một màn trình diễn phô trương lực lượng của quân đội Mỹ đã được tiến hành tại vịnh Péc-xích với sự tham gia của 9 tàu chiến Mỹ và 17.000 binh sĩ. Đây là cuộc tập hợp lớn nhất của Hải quân Mỹ kể từ khi cuộc chiến tại I-rắc xảy ra vào tháng 3-2003. Màn biểu dương lực lượng đó trùng với thời điểm Cơ quan Năng lượng nguyên tử quốc tế (IAEA) tuyên bố, I-ran đã tiến dài trong chương trình hạt nhân của mình, bất chấp sự phản đối của Mỹ, LHQ và EU.

Nhưng liệu màn trình diễn đó có làm I-ran “dao động”? Rõ ràng, với quan điểm cứng rắn của Tổng thống I-ran A-ma-đi-nê-giát hiện nay, I-ran sẽ chẳng ngần ngại có hành động trả đũa nếu như bị Mỹ tấn công bởi trong tay I-ran có đủ các loại vũ khí hiện đại như tên lửa tầm xa Fajr-3 MIRV, tên lửa đất đối hạm Kowsar tầm trung, máy bay chiến đấu Saegheh… cùng lực lượng quân đội vững mạnh.

Một rào cản khác có thể ngăn cản nỗ lực hòa giải giữa Oa-sinh-tơn và Tê-hê-ran là số phận của 5 nhà ngoại giao I-ran bị bắt từ hồi tháng 4 và hiện vẫn nằm trong tay các nhà quân sự Mỹ. Ngược lại, I-ran vẫn còn giam giữ ba công dân Mỹ gốc I-ran, trong đó có ông Ha-lét E-xphan-di-a-ri, chuyên gia nghiên cứu về Trung Đông thuộc Trung tâm quốc tế Woodrow Wilson dành cho các học giả ở Oa-sinh-tơn. Một số nhà ngoại giao của I-ran trước đó còn tuyên bố rằng, chỉ tiến hành thương lượng với Mỹ khi các con tin của I-ran trở về nước an toàn.

Tuy nhiên, cho đến thời điểm này, mọi rào cản trên dường như đã được cả Mỹ và I-ran tạm gác lại phía sau để cùng hướng tới một điểm chung: I-rắc. Nếu cả Oa-sinh-tơn và Tê-hê-ran tìm được tiếng nói chung sau cuộc đàm phán này, biết đâu một giải pháp cho vấn đề hạt nhân của I-ran sẽ được đưa ra trong cuộc đàm phán khác ở tương lai không xa.

KIM OANH