Bà Hồng, một trong 4 nạn nhân ngồi xe lăn do hai bạn Mỹ đẩy tham dự phiên tranh tụng. Ảnh: AP

Sau hơn 2 năm chờ đợi, phiên tranh tụng tại Tòa phúc thẩm số 2 Niu Y-oóc xung quanh vụ kiện của các nạn nhân chất độc da cam/đi-ô-xin Việt Nam kiện các công ty hóa chất Mỹ đã diễn ra vào lúc 1 giờ 30 phút ngày 18-6, giờ địa phương (khoảng 0 giờ 30 phút sáng 19-6, giờ Việt Nam). Những con người vừa trải qua cuộc hành trình vượt đại dương lại tiếp tục cuộc đấu tranh không mệt mỏi đòi công lý cho 4,8 triệu nạn nhân da cam/đi-ô-xin Việt .

Thông tin cho báo Quân đội Nhân dân, ông Hoàng Công Thúy, Phó đoàn nạn nhân da cam Việt tham dự phiên tranh tụng, cho biết, đêm hôm trước khi diễn ra phiên tòa, mọi người trong đoàn không ai ngủ được vì hồi hộp. Bà Hồng, một trong bốn nạn nhân, dù rất mệt cũng cố dậy từ sớm để sửa soạn tham gia phiên tranh tụng. Hình ảnh bà Hồng và ông Quý, hai thành viên trong đoàn nạn nhân chất độc da cam/đi-ô-xin Việt , ngồi trên xe lăn được hai người bạn Mỹ đẩy, đã gây ấn tượng mạnh và được các hãng truyền thông đặc biệt chú ý.

Sẽ đưa lên Tòa thượng thẩm nếu phán quyết không có lợi

Phiên tranh tụng diễn ra dưới sự điều hành của ban hội thẩm gồm ba thẩm phán. Phía luật sư của bên nguyên (các nạn nhân da cam Việt ) đã cử luật sư Giôn-na-than Mo tiến hành tranh tụng. Ông Thúy cho biết luật sư G. Mo đã tranh tụng rất tốt, trả lời hầu hết các câu hỏi của cả ba chánh án và đưa ra được những luận điểm quan trọng.

Trong phần trình bày của mình, ông Mo đã chỉ ra rằng các tập đoàn hóa chất đã không tuân thủ theo đơn đặt hàng của chính phủ Mỹ mà cung cấp các hóa chất có chất độc đi-ô-xin. Các công ty hóa chất đã biết thuốc diệt cỏ có nồng độ đi-ô-xin cao và có khả năng hạ nồng độ đó xuống nhưng họ đã không làm như vậy vì lý do lợi nhuận. Ngoài ra, số lượng gần 80 triệu lít chất độc da cam rải xuống Việt trong vòng 9 năm trời là con số lớn quá mức cần thiết. Một điều cần nói thêm là Tổng thống G. F. Ken-nơ-đi khi yêu cầu đặt hàng thuốc diệt cỏ có yêu cầu sử dụng thuốc để diệt cỏ và sẽ chỉ sử dụng nếu không gây ra thương tật cho người.

Phía luật sư bên nguyên cũng khẳng định các công ty hóa chất đã vi phạm các thông lệ quốc tế về chiến tranh mà theo đó “không được sát hại thường dân vô tội”. Họ nhấn mạnh chất độc da cam/đi-ô-xin đã gây ra những hậu quả vô cùng to lớn cho môi trường và nhiều thế hệ người Việt , đồng thời cho rằng vụ kiện này cần phải được đưa trở lại tòa án Mỹ để xét xử.

Trong khi đó, các luật sư đại diện cho bên bị lập luận rằng các công ty hóa chất Mỹ không hề biết về mức độ nguy hiểm của chất độc da cam. Thậm chí cho tới tận lúc này khoa học cũng chưa chứng minh được mối liên hệ mật thiết giữa loại hóa chất mà quân đội Mỹ sử dụng trước đây ở Việt với những căn bệnh nguy hiểm mà phía Việt cho rằng do chất độc da cam/đi-ô-xin gây ra.

Phiên điều trầnkết thúc lúc 3 giờ 30 phút. Một trong ba thẩm phán đã khen ngợi ông G. Mo tranh tụng tốt. Các thẩm phán đã cám ơn sự có mặt của các nạn nhân chất độc da cam Việt Nam, những ngườiđã thực hiện cuộc hành trìnhđi tìm công lý từ xa xôi.Toà Phúc thẩm Mỹ sẽ đưa ra phán quyết về việc có đưa vụ này trở lại tòa án Mỹ hay không trong khoảng thời gian tới. Trưởng Đoàn Trần Xuân Thu cho biết, nếu phán quyết sắp tới của Tòa Phúc thẩm không thuận lợi, tập thể nạn nhân chất độc da cam/đi-ô-xin Việt Nam sẽ tiếp tục tiến trình pháp lý đưa vụ kiện lên Tòa Thượng thẩm.

Hành trình không đơn độc

Trên hành trình đòi công lý của mình, các nạn nhân da cam Việt Nam không hề đơn độc. Ssự ủng hộ của dư luận trong nước và đặc biệt là dư luân quốc tế rất mạnh mẽ. “Công luận đứng về phía nạn nhân Việt Nam”, ông Thúy cho biết.

Theo ông Thúy, Đoàn nạn nhân da cam Việt Nam đã có các cuộc gặp gỡ với giới báo chí trước và sau phiên điều trần. Khoảng một chục hãng truyền thông đã tới dự các cuộc gặp mặt này, trong đó có các hãng tin AP của Mỹ, Roi-tơ của Anh, Ria Novosti của Nga, Đài truyền hình MSNBC của Mỹ… Khoảng 100 bạn bè Mỹ, trong đó có nhiều cựu chiến binh Mỹ, đã tham gia cuộc gặp mặt ủng hộ các nạn nhân chất độc da cam/đi-ô-xin trước phiên điều trần.

Cũng theo ông Thúy, khi phiên tranh tụng diễn ra, gần 200 người ủng hộ các nạn nhân Việt Nam ngồi kín cả phòng tranh tụng, trong khi số người ủng hộ bên bị đơn chỉ có khoảng 30 người. Những người tham dự đã gắn trên ngực áo dải băng màu da cam bắt chéo, mang theo chùm bóng bay màu da cam và giương cao khẩu hiệu "Vì công lý cho các nạn nhân chất độc da cam". Một số khác đứng phía bên ngoài Tòa án, giương cao biểu ngữ “Các công ty hãy đền bù thiệt hại cho các nạn nhân”.

Cùng thời điểm diễn ra phiên tranh tụng tại Niu Y-oóc, Quảng trường mang tên "Nguồn nước của những người vô tội" ở trung tâm thủ đô Pa-ri, Pháp đã trở thành điểm hẹn của những người ủng hộ nạn nhân chất độc da cam/đi-ô-xin Việt Nam. Tổ chức Collectif Vietnam Dioxine và hơn 10 tổ chức quốc tế cùng các hiệp hội tại Pháp đã tập hợp tại đây tổ chức nhiều họat động ủng hộ nạn nhân da cam Việt Nam. Một kim tự tháp màu da cam đã được dựng lên bằng 180 hộp bao bì, tượng trưng cho hơn 700.000 chữ ký mà Hội hữu nghị Anh-Việt, đứng đầu là ông Len An-đi-xơ, đã thu thập trên toàn thế giới để ủng hộ nạn nhân da cam. Một biểu ngữ dài 30 m với dòng chữ "30 năm sau, chất độc da cam vẫn còn giết người" đã thu hút sự chú ý mạnh mẽ của công chúng. Đại diện Collectif Vietnam Dioxine cũng chuyển tới Đại sứ quán Mỹ tại Pháp một bức thư ủng hộ các nạn nhân chất độc da cam Việt Nam với hơn 30.000 chữ ký thu thập trong toàn nước Pháp.

Hãng AFP trích lời một người Mỹ ủng hộ các nạn nhân da cam Việt Nam có tên Ph. Uyn-coóc nói: “Thật không hiểu nổi tại sao người Mỹ có thể cãi là không có lý do gì để bồi thường cho người Việt Nam và cho các cựu chiến binh Mỹ. Làm sao họ có thể về nhà và sống bình thường với lương tâm của mình được? Vì thế chúng tôi ủng hộ các nạn nhân da cam Việt Nam”./.

Thu Trang