Bí thư thành ủy Thượng Hải, Trần Lương Vũ, được mệnh danh “người hùng Thượng Hải” vì có công trong việc biến Thượng Hải thành một trung tâm kinh tế tầm cỡ quốc tế ở Trung Quốc, vừa sa lưới pháp luật vì tội tham nhũng quỹ an sinh xã hội. Hành động kiên quyết loại trừ quan tham ra khỏi bộ máy chính quyền với nguyên tắc “công, tội phân minh” của Đảng Cộng sản, đã làm nức lòng đông đảo người dân Trung Quốc.

Hành trình tội lỗi

Tình tiết gây nhiều chú ý là trước khi trở thành Ủy viên Bộ Chính trị, Bí thư thành ủy Thượng Hải vào năm 2002, Trần Lương Vũ đã có giai đoạn làm Phó giám đốc, rồi Giám đốc phụ trách an sinh của Thượng Hải. Nhiều ý kiến nghi ngờ liệu đây có phải là khởi điểm cho những hành vi sai phạm của Trần Lương Vũ sau này hay không? Vụ bê bối tham ô quỹ an sinh bị phát hiện lần đầu tiên vào tháng 7 vừa rồi với việc Giám đốc sở Lao động và An sinh xã hội Thượng Hải, Chu Tuấn Dật, bị cách chức vì “vi phạm kỷ luật nghiêm trọng” trong quản lý, sử dụng quỹ trợ cấp của chính phủ. Quận trưởng quận Bảo Sơn là Tần Dư cũng bị sa thải vì dính líu tới vụ tham ô này. Chính Tần Dư là thư ký tin cậy của Trần Lương Vũ vào năm 2002. Trước khi Tần Dư phải đối mặt với vòng lao lý, Trần Lương Vũ đã chủ trì một cuộc họp ở Thượng Hải nhấn mạnh tới “tính kỷ luật của Đảng” nhằm tạo vỏ bọc cho chính mình trước nguy cơ bị lộ diện trong vụ bê bối. Trần Lương Vũ còn khuyến cáo các quan chức Thượng Hải không nên lạm dụng chức vụ để tham nhũng.

Các nhà điều tra còn phát hiện sự dính líu của ba giám đốc tập đoàn điện tử Thượng Hải, trong đó có ông Trương Vinh Khôn, người giàu thứ 16 Trung Quốc. Phụ trách Sở Xã hội Thượng Hải, Chúc Quân Nhất, đã cho Trương Vinh Khôn vay tiền để mua lại quyền khai thác một con đường cao tốc. Trong vụ này, ông Chúc Quân Nhất đã nhận hối lộ và biển thủ khoảng 3,2 tỷ nhân dân tệ. Dù báo cáo điều tra ban đầu không nêu cụ thể các mối quan hệ mờ ám giữa Trần Lương Vũ và các doanh nhân, song báo chí cho rằng ông ta có quan hệ mật thiết với trùm bất động sản Châu Chính Nghị, người đã vay nhiều tỉ nhân dân tệ từ ngân hàng và sở hữu nhiều bất động sản tại trung tâm Thượng Hải. Châu Chính Nghị bị bắt vào năm 2003, song dưới sự bao che của Trần Lương Vũ, ông ta chỉ bị kết tội “báo cáo sai vốn kinh doanh và thao túng giá cổ phiếu”.

Kết quả điều tra ban đầu của Ủy ban Kiểm tra kỷ luật Trung ương Đảng Cộng sản Trung Quốc cho thấy, từ năm 1998, Trần Lương Vũ và phe cánh đã sử dụng sai mục đích và tham ô tổng cộng số tiền khổng lồ 16 tỷ nhân dân tệ, tương đương 1/3 số tiền trong quỹ an sinh xã hội. Với những sai phạm trên, Trần Lương Vũ bị cáo buộc đã “giúp đỡ các doanh nghiệp làm ăn phi pháp, bao che cho cấp dưới sai phạm và lợi dụng chức quyền để hậu thuẫn cho bạn bè và các thành viên trong gia đình kiếm lợi”. Báo chí Trung Quốc coi vụ Trần Lương Vũ là vụ bê bối tài chính lớn nhất Thượng Hải trong nhiều năm qua. Trần Lương Vũ đã phải trả giá đắt, bị loại tên khỏi Bộ Chính trị và Trung ương Đảng Cộng sản Trung Quốc.

Công không chuộc được tội

“Người hùng Thượng Hải” trước khi sa lưới pháp luật đã có đóng góp không nhỏ khi biến Thượng Hải thành trung tâm tài chính lớn của Trung Quốc, thậm chí đạt đẳng cấp thế giới với khu phố Đông được ví như phố Uôn của Mỹ. Trong 3 năm đương chức của Trần Lương Vũ, kinh tế Thượng Hải đạt tốc độ tăng trưởng 60%, thu hút được các nhà đầu tư hàng đầu thế giới. Tuy nhiên, công lớn cũng không đủ để chuộc được tội của Trần Lương Vũ. Sai lầm lớn nhất của Trần Lương Vũ được đánh giá là đã quá “hăng hái” lấy phát triển kinh tế đất nước làm phương thức làm giàu cho bản thân.

Trần Lương Vũ là quan chức cao cấp nhất bị pháp luật “sờ gáy” kể từ vụ Ủy viên Bộ chính trị Trần Hi Đồng, Bí thư Thành ủy Bắc Kinh, phải ngồi bóc lịch trong tù vì tham nhũng năm 1995. Việc xử lý nghiêm khắc Trần Lương Vũ thể hiện quyết tâm của Đảng Cộng sản Trung Quốc trong việc xây dựng Đảng trong sạch và đấu tranh chống tham nhũng. “Dù là ai, dù ở vị trí nào, tất cả mọi người vi phạm quy tắc của Đảng, luật pháp quốc gia đều sẽ bị điều tra và trừng phạt”, theo thông cáo của Ủy ban Trung ương Đảng Cộng sản Trung Quốc.

“Rút dây động rừng”

Vụ xử lý Trần Lương Vũ đang khiến các giới chức Thượng Hải phải nín thở vì Bắc Kinh đã tỏ rõ quyết tâm điều tra tới cùng vụ việc, truy tìm và xử lý các quan chức khác có dính líu. Hơn 100 nhà điều tra dày dạn kinh nghiệm đã được chính phủ cử xuống Thượng Hải để tiếp tục điều tra vụ Trần Lương Vũ và phe cánh tham nhũng. Tờ “Diễn đàn tin tức thế giới” cho biết, có bằng chứng cho thấy họ hàng và các thành viên gia đình của một số quan chức đã thu lợi từ việc biến quỹ lương hưu của thành phố thành tiền đầu tư vào bất động sản và các dự án xây dựng cơ sở hạ tầng. Theo tờ báo, các cổ đông ở các công ty phát triển bất động sản địa phương đồn đoán, việc bắt giữ Trần Lương Vũ có thể gây tổn thương cho các mối quan hệ vốn rất nồng ấm giữa các doanh nghiệp và một số quan chức đảng viên, mà nhờ đó, hàng tỷ đô-la từ công quỹ đã được rót một cách trái phép vào các dự án phát triển hoặc buôn bán bất động sản trong những năm gần đây.

Báo chí đưa tin, sau khi ông Trần Lương Vũ bị bắt giữ, Phó chủ tịch ủy ban nhân dân thành phố Thượng Hải, Sun Luyi, cũng bị cáo buộc đã vi phạm nghiêm trọng kỷ luật đảng và đang bị điều tra vì bị tình nghi có dính líu tới vụ sử dụng sai quỹ lương hưu của thành phố. Cảnh sát trưởng Thượng Hải, Wu Zhimging, cũng nằm trong diện bị nghi ngờ.

Theo báo chí Trung Quốc, sau vụ bê bối ở Thượng Hải, Trung Quốc dự định sẽ áp dụng phương thức quản lý tập trung các quỹ lương hưu. Bộ Lao động và An sinh xã hội có thể sẽ ban hành các luật lệ vào đầu năm tới, theo đó, chính quyền địa phương sẽ không còn có chức năng quản lý quỹ lương hưu của địa phương nữa. Cơ quan điều tiết hệ thống phúc lợi cao nhất sẽ giám sát theo cơ chế mới dựa trên “cơ chế thị trường”, theo đó, các cơ quan quản lý quỹ độc lập được giao nhiệm vụ giữ tiền.

MỸ HẠNH