Hôm 21-8 vừa rồi, nước Nga đã làm giới tài chính toàn cầu phải bất ngờ khi ngay một lúc rút 22,5 ti USD từ ngân sách trả trước thời hạn hầu như toàn bộ số nợ tồn đọng từ thời Liên Xô cũ. Không những thế, để thuyết phục các chủ nợ trong Câu lạc bộ Pa-ri "gật đầu" cho mình trả nợ sớm, Nga còn sẵn sàng đưa thêm 1 tỷ USD nữa dưới hình thức bồi thường.

Bỏ thêm tiền để được trả nợ

Thông báo mà Bộ trưởng Tài chính Nga A. Cu-đrin đưa ra được coi như “cú trả nợ lịch sử” bởi mới 8 năm trước đây, nước Nga từng rơi vào cảnh hoảng loạn vỡ nợ. Vào “ngày thứ năm đen tối” (), chỉ trong vòng 40 phút, giá cổ phiếu trên thị trường chứng khoán Mát-xcơ-va đã tụt giảm 10%. Sự đình đốn của nền kinh tế cùng tình trạng nợ chồng chéo giữa các công ty đã đẩy nền kinh tế Nga đến bên bờ vực sụp đổ. Trong quyết định đầy khó khăn, chính phủ Nga đã phải tuyên bố tạm ngừng trả nợ nước ngoài trong vòng 90 ngày và cấm người nước ngoài mua trái phiếu ngắn hạn của Nga.

Vừa đặt chân vào Điện Crem-li (năm 2000), Tổng thống V. Pu-tin đã phải tận dụng tối đa mối quan hệ cá nhân thân thiết với Thủ tướng Đức lúc đó là ông G. Srue-đơ mới được Béc-lin đồng ý cho dãn nợ. Tuy nhiên, phái đoàn của Quỹ tiền tệ quốc tế (IMF) đến Mát-xcơ-va bàn thảo việc tái cơ cấu nợ của Nga đã bỏ giở chuyến đi mà không hẹn ngày trở lại cho vòng thảo luận mới, sau khi Hạ viện Nga không thống nhất được làm thế nào để trả nợ nước ngoài. Lúc đó, tổng số nợ của Nga đã lên tới 158 tỷ USD, chiếm gần hết GDP của Nga. Báo chí phương Tây được dịp mỉa mai rằng “với số nợ nước ngoài khổng lồ như vậy, ngay đến lãi suất của các khoản nợ này Nga cũng khó có thể trả nổi”.

Thế nhưng giờ đây, các chủ nợ của Nga trong Câu lạc bộ Pa-ri lại phải thất vọng khi Nga đưa ra đề nghị được trả nợ sớm. Phản ứng mạnh nhất là Đức, nước chiếm tới hơn nửa số nợ của Nga đối với câu lạc bộ này. Vấn đề là ở chỗ theo thỏa thuận ký năm 1992, 19 thành viên của Câu lạc bộ Pa-ri chấp nhận cho Nga thanh toán nợ trong vòng 20 năm, tức là phải đến năm 2012 nước Nga mới trả hết nợ. Theo tính toán của Bộ trưởng Tài chính Nga A. Cu-đrin, việc thanh toán nợ trước thời hạn sẽ giúp Nga tiết kiệm được khoảng 7 tỷ USD là tiền lãi xuất. Điều đó đồng nghĩa với việc các chủ nợ của Nga không còn kiếm được lợi nhuận từ các khoản cho vay. Không biết lần này Tổng thống V. Pu-tin có phải ra tay thuyết phục hay không, chỉ biết rằng để được các chủ nợ lớn như Đức đồng ý cho thanh toán nợ sớm, Nga đã phải bỏ thêm 1 tỷ USD gọi là “tiền thuyết phục”.

Tái hiện hình ảnh một cường quốc

Sau khi trả xong đa số nợ với Câu lạc bộ Pa-ri, nợ nước ngoài của Nga còn lại khoảng 50 tỷ USD, tức là không quá 10% GDP, một con số bình thường với bất cứ nền kinh tế nào. Đây là thành công lớn của đường lối kinh tế Nga dưới sự chèo lái khôn khéo của Tổng thống V. Pu-tin. “Cú trả nợ lịch sử” này đã cho thấy một hình ảnh mới với những tiềm năng lớn của nước Nga.

Tất nhiên cũng có không ít ý kiến móc máy cho rằng nước Nga gặp may nhờ cú sốc giá dầu. Quả thực, Nga có nguồn năng lượng lớn nhất thế giới, chiếm tới 13% tổng trữ lượng dầu mỏ và 34% trữ lượng khí đốt thế giới. Nga hiện đứng đầu thế giới về xuất khẩu khí đốt và thứ hai về xuất khẩu dầu mỏ. Với tiềm năng như vậy, nước Nga được mô tả là đủ sức để “thắp sáng cả châu Âu”. Thực tế hiện nay, Nga cung cấp hơn nửa lượng khí đốt và 1/3 lượng dầu tiêu thụ cho 25 nước thuộc Liên minh châu Âu (EU). “Trạm bơm Nga vĩ đại” có thể thỏa mãn mọi cơn khát dầu của châu Âu trong tương lai lâu dài.

Thế nhưng, yếu tố quyết định đến sự bùng nổ của nền kinh tế Nga những năm gần đây không thể tách rời khỏi chính sách quản lý vĩ mô của Tổng thống V. Pu-tin. Hàng loạt những biện pháp cải cách như thiết lập hệ thống điều hành mới, nâng cao tính cạnh tranh của nền sản xuất và hàng hoá, tạo sự liên kết chặt chẽ hơn giữa doanh nghiệp và nhà nước…đã đem đến cho nền kinh tế Nga sức bật mới. Đặc biệt, chủ trương lớn của Tổng thống V. Pu-tin giành cho chính phủ quyền kiểm soát một số các tập đoàn thuộc các khu vực kinh tế chủ chốt như năng lượng, công nghiệp quân sự, chế tạo máy…đã tăng khả năng điều tiết vĩ mô cũng như quyền lực của chính quyền trung ương, điều mà nước Nga dưới thời của cựu Tổng thống .

Giờ đây, hầu hết các nhà kinh tế đề có nhận xét khả quan về viễn cảnh kinh tế của Nga. Thậm chí có một số chuyên gia đã đưa ra khái niệm “kỳ tích kinh tế Nga”. Những con số thống kê mới nhất cho thấy trong 6 tháng đầu năm 2006, tăng trưởng kinh tế của Nga đạt mức khá cao là 6,3%, suất siêu lên tới 75 tỷ USD. Từ chỗ là “con nợ khổng lồ”, dự trữ ngoại tệ và vàng của Nga nay đã đạt 246 tỷ USD, đưa nước này lên vị trí thứ tư thế giới về mức dự trữ. Thặng dư ngân sách lên tới 27 tỷ USD, đủ sức để chính phủ rộng tay đưa ra mức tăng chưa từng có 30% cho lĩnh vực giáo dục và nông thôn, 60% cho chăm sóc sức khoẻ và xây dựng nhà ở.

Người ta nói rằng nước Nga vẫn chưa hề quên mình đã từng là một trong hai siêu cường của thế giới hai cực trước đây. Sau những biến động, nước Nga đang tìm cách lấy lại hình ảnh vốn có của mình mà việc trả nợ sớm là bằng chứng cho thấy nước Nga đủ sức để làm việc đó.

MẠNH TƯỜNG