Hút thuốc một thói quen chết người. Ảnh: AP

Ngậm điều thuốc trên môi, Go-đơn Uy-li-am bước xuống chiếc xe tải để mua mấy gói chè cho vợ. Lập tức người đàn ông 58 tuổi này bị các nhân viên chức năng của thị trấn Xê-rê-đi-dơn, xứ Uên (vương quốc Anh) bắt lại. Ông Uy-li-am đã phải trả ngay 30 bảng tiền phạt vì vi phạm luật cấm hút thuốc lá nơi công cộng. Anh là một trong những nước bên cạnh Pháp, I-ta-li-a, Ai-len, U-ru-goay và Niu Di-lân được người sáng lập công ty phần mềm Microsoft Bin Ghết và Thị trưởng Niu Y-oóc M.Blum-bớc, hai tỷ phú vừa “xắn tay”, bỏ tiền giúp trong cuộc chiến chống thuốc lá. Sự việc trên là ví dụ điển hình về tính chất quyết liệt trong việc loại bỏ khói thuốc.

Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) cảnh báo khoảng 1 tỷ người sẽ chết vì các bệnh liên quan thuốc lá trong thế kỷ này nếu nhân loại không có hành động ngăn chặn thói quen hút thuốc lá mà theo họ giờ đây đã trở thành một "đại dịch". Trên hành tinh này, đội ngũ "ống khói di động" hiện chiếm tới 1/4 dân số trưởng thành, tức là khoảng xấp xỉ 1 tỷ người. Hằng năm có 5 triệu người chết vì các bệnh liên quan tới thuốc lá. Con số này cao hơn số người chết vì AIDS và sốt rét cộng lại. Người nào nghiện thuốc lá tuổi thọ sẽ giảm trung bình 15 năm.

Trước nguy cơ này, Thị trưởng Mai-cơn Blum-bớc, nhà tỷ phú sáng lập hãng tin Bloomberg và tỷ phú Bin Ghết ngày 23-7 đã cam kết đóng góp 375 triệu USD cho chiến dịch toàn cầu chống thuốc lá. Trong đó, ông Blum-bớc đóng góp 250 triệu USD và Bin Ghết ủng hộ 125 triệu USD. Theo lời Thị trưởng Blum-bớc, một thế giới không thuốc lá là thế giới mà trong đó con người sống lâu hơn và hạnh phúc hơn. Trong khi đó, ông Bin Ghết nói: "Bệnh tật do thuốc lá là một trong những thách thức lớn nhất hiện nay đối với hệ thống y tế thế giới. Một điều may mắn là chúng ta biết cách làm thế nào để cứu mạng hàng triệu người. Ở đâu có nỗ lực ở đó sẽ có thành công”.

Tại Mỹ, lệnh cấm hút thuốc tại nhà hàng và quán rượu ở Ca-li-pho-ni-a và Niu Y-oóc từ năm 2002 đã thu được kết quả đáng kể. Thị trưởng Blum-bớc cho biết, tỷ lệ người trưởng thành hút thuốc ở thành phố Niu Y-oóc đã giảm khoảng 300.000 người kể từ khi ông phát động chiến dịch chống thuốc lá năm 2005. Đến nay 24 bang của nước Mỹ đã ban hành luật cấm hút thuốc trong nhà hàng và quán rượu. Nhiều nước phát triển khác đã có những quy định hết sức nghiêm khắc nhằm chống lại thuốc lá. Các công ty sản xuất thuốc lá đã tăng cường "tấn công" vào các nước đang phát triển, nơi chưa thực sự quyết liệt trong việc chống hút thuốc. Theo số liệu của Quỹ Bill và Melinda Gates (quỹ từ thiện do vợ chồng Bin Ghết sáng lập), đến năm 2030, 80% số người chết vì thuốc lá sống ở các nước có thu nhập thấp và thu nhập trung bình thấp. Những hộ gia đình nghèo ở Băng-la Đét chi tiền mua thuốc lá nhiều gấp 10 lần so với tiền họ bỏ ra cho việc học hành. 50 triệu người Trung Quốc khốn đốn vì phải lo tiền chữa những căn bệnh phát sinh do nghiện thuốc và cả triệu mạng người đã bay theo khói thuốc hằng năm. Số người chết vì những bệnh liên quan tới thuốc lá tại Ấn Độ dự kiến sẽ tăng từ 700 nghìn người mỗi năm lên 930 nghìn vào năm 2010. Một xu hướng xấu đang xuất hiện tại In-đô-nê-xi-a là phụ nữ hút thuốc được coi là sành điệu.

Chính vì vậy, các ông Bin Ghết và Blum-bớc hướng sự quan tâm chủ yếu vào các nước đang phát triển. “Tôi và Bin Ghết muốn làm được điều gì đó để các chính phủ thấy tầm quan trọng về việc triển khai quyết liệt các quy định chống thuốc lá. Hy vọng sẽ có những động thái mạnh nhằm ngăn chặn đại dịch thuốc lá”, ông Blum-bớc nói. Chiến dịch toàn cầu chống thuốc lá sẽ ủng hộ những chiến lược tăng thuế đối với các sản phẩm thuốc lá, thay đổi hình ảnh của việc hút thuốc trong xã hội, bảo vệ những người không hút thuốc khỏi tác hại gián tiếp của khói thuốc và giúp người hút thuốc từ bỏ thói quen có hại này, giám sát việc sử dụng thuốc lá, vận động cho việc tăng cường cấm quảng cáo thuốc lá, ngăn chặn các hoạt động khuyến mại và tài trợ của các hãng thuốc lá. Khoản tiền 375 triệu USD sẽ được chi dùng trong 4 năm tới cho các tổ chức chống thuốc lá đang làm việc với chính phủ các nước đang phát triển.

Hơn 120 quốc gia đã phê chuẩn công ước của WHO về hạn chế tiêu thụ thuốc lá. Tuy nhiên, nhiều người lo ngại các tập đoàn sản xuất thuốc lá đang tìm mọi cách thâm nhập vào cả những nước này. Hút thuốc được các tập đoàn này bỏ tiền để xây dựng như một hình ảnh quyến rũ trong các bộ phim và quảng cáo. Các hãng sản xuất thuốc lá còn có rất nhiều mánh khóe khác để tấn công giới trẻ như khuyến mại, tổ chức các sự kiện giải trí hoành tráng.

ĐẶNG NGUYỄN