Ngày 31-12-2009, Việt sẽ kết thúc nhiệm kỳ Ủy viên không thường trực HĐBA LHQ 2008-2009. Trả lời Báo Quân đội nhân dân, Thứ trưởng Bộ Ngoại giao Phạm Bình Minh cho rằng quá trình tham gia HĐBA đã đem lại nhiều kinh nghiệm quý về phối hợp liên ngành tại diễn đàn đa phương cho Việt Nam và là bước chuẩn bị quan trọng cho việc đảm nhiệm vai trò chủ tịch ASEAN năm 2010 tới.

Tiếng nói có trọng lượng

Đánh giá kết quả hai năm  tại HĐBA, Thứ trưởng Phạm Bình Minh khẳng định Việt Nam đã kiên định việc bảo vệ lợi ích quốc gia, dân tộc và giữ vững độc lập tự chủ, lập trường, nguyên tắc, đồng thời khéo léo xử lí một cách phù hợp các vấn đề đặt ra. Với hơn 1.500 cuộc họp ở các cấp, thông qua 113 nghị quyết, 165 tuyên bố chủ tịch và tuyên bố báo chí thuộc hơn 50 đề mục của chương trình nghị sự, Việt Nam đã “hoàn thành tốt trọng trách của ủy viên không thường trực HĐBA”, Thứ trưởng Phạm Bình Minh tổng kết trong cuộc họp sáng hôm qua tại Hà Nội.

Phó thủ tướng, Bộ trưởng Bộ Ngoại giao Phạm Gia Khiêm chủ trì phiên họp ngày 5-10-2009 của HĐBA Liên hợp quốc. Ảnh: Vietnam.un.org

Hoạt động tại cơ chế hòa bình an ninh hàng đầu thế giới như HĐBA, cách thức Việt giải quyết vấn đề đã thể hiện lập trường mang bản sắc riêng. Không phải nước nào trong HĐBA cũng có thể làm như vậy. Trong số 192 quốc gia thành viên LHQ, đã có 110 quốc gia từng tham gia HĐBA nhưng có những nước không để lại dấu ấn gì. Việt Nam đã tạo ra được dấu ấn, bản sắc riêng cho mình. Bản sắc đó thể hiện ở chỗ có những vấn đề ta theo đồng thuận, có vấn đề ta có lập trường riêng của mình. “Đó không phải là đánh giá chủ quan từ phía chúng ta, mà là khách quan từ các nước tại LHQ. Họ đánh giá chúng ta đã để lại dấu ấn riêng, đặc biệt là tạo được sự đồng thuận trong việc thông qua các nghị quyết”, Thứ trưởng Phạm Bình Minh cho biết.

Thứ trưởng Phạm Bình Minh cũng nhấn mạnh “không có chuyện Việt Nam bị các nước lớn ép”. Tại HĐBA, nguyên tắc của Việt Nam là coi trọng các nước lớn, lợi ích các nước có liên quan và bạn bè truyền thống... trên cơ sở tôn trọng, bảo vệ các lợi ích chính đáng của các bên, phù hợp với Hiến chương LHQ và luật pháp quốc tế. Ngoài ra, Việt Nam luôn duy trì cơ chế trao đổi, tham vấn thường xuyên ở các cấp, tạo mối quan hệ hợp tác tin cậy, thẳng thắn với các nước thành viên LHQ. Bên cạnh đó Việt Nam định kì trao đổi với các nước  ASEAN, châu Á, châu Phi, A-rập và giữ vai trò nòng cốt trong nhóm các nước Không liên kết để từ đó giữ vững lập trường nguyên tắc của mình. “Việt Nam luôn thể hiện được lập trường độc lập trong xử lí các vấn đề quốc tế, đóng góp xây dựng, hợp tác và có trách nhiệm, khéo léo xử lí khi có khác biệt giữa các nước thành viên”, Thứ trưởng Phạm Bình Minh khẳng định.

Vì thế, không có gì ngạc nhiên khi tại HĐBA, tiếng nói của Việt Nam đã phát huy trọng lượng và được các nước ủng hộ, đánh giá cao trong nhiều trường hợp, đặc biệt trong các vấn đề đẩy lùi chiến tranh, duy trì hòa bình. Việt Nam đã từng trải qua chiến tranh, nên khi phát biểu về vấn đề này, tiếng nói của Việt Nam đã tạo được sự thuyết phục và có trọng lượng nhất định. Tương tự, đối với việc bàn thảo các biện pháp trừng phạt, cưỡng chế với các quốc gia, các nước cũng rất quan tâm và chú trọng đến quan điểm của Việt Nam. Việt Nam đã tham gia quyết định một số nghị quyết trừng phạt khi đó là vấn đề quốc gia nhưng lại gây ảnh hưởng tới an ninh quốc tế. Tuy nhiên, từng là nạn nhân của việc bao vây, cấm vận, Việt Nam đã đóng góp tiếng nói để tránh hoặc giảm bớt những biện pháp trừng phạt của HĐBA gây ảnh hưởng đến đời sống nhân dân các nước bị trừng phạt. Có trường hợp, Việt Nam bỏ phiếu chống lại biện pháp trừng phạt của HĐBA.

 “Va chạm” vẫn phát triển quan hệ

Là thành viên HĐBA, Việt Nam phải xử lý 50 đề mục của chương trình nghị sự HĐBA, đụng chạm đến hầu hết các châu lục, rất nhiều quốc gia. Thế nhưng, ngay cả với nước bị HĐBA ra nghị quyết trừng phạt, mối quan hệ hữu nghị với Việt Nam vẫn không bị thay đổi, thậm chí còn được mở rộng. Thứ trưởng Phạm Bình Minh cho biết: “Đa phần các vấn đề liên quan đến sự sống còn của các nước, tuy nhiên những vấn đề ta tham gia không làm ảnh hưởng đến quan hệ song phương, vẫn tiếp tục phát triển nhờ cách đề cập phù hợp của Việt Nam”.

Sau hai năm tham gia HĐBA, Việt Nam đã thúc đẩy được quan hệ song phương với các nước, không chỉ trong HĐBA. Chúng ta đã thiết lập được cơ chế điện đàm, trao đổi trực tiếp thường xuyên giữa lãnh đạo cấp cao, cấp bộ trưởng, thứ trưởng, vụ trưởng... với nhiều nước. Hoạt động của Việt Nam tại HĐBA đã góp phần nâng cao vị thế, hình ảnh của Việt Nam, thúc đẩy quan hệ song phương. Tổng thư kí LHQ, lãnh đạo các nước, các đối tác quan trọng trên thế giới và trong khu vực đánh giá cao những đóng góp của Việt Nam tại HĐBA, thể hiện một Việt Nam chủ động, tích cực, trách nhiệm và muốn “Việt Nam giữ vai trò lớn hơn trên các vấn đề khu vực và quốc tế, đặc biệt khi đảm nhiệm chức Chủ tịch ASEAN vào 2010”.

 Bước chuẩn bị quan trọng để làm Chủ tịch ASEAN

Theo thứ trưởng Phạm Bình Minh, quá trình tham gia HĐBA đã đem lại nhiều kinh nghiệm quý để chúng ta tiếp tục tham gia các diễn đàn hợp tác đa phương, nhất là khi đảm nhiệm vai trò chủ tịch ASEAN năm 2010 tới. Trước hết là sự chỉ đạo chặt chẽ, quan tâm của lãnh đạo Đảng, Nhà nước và Chính phủ. Ngoài ra còn là sự chuẩn bị kĩ càng về hồ sơ, quan điểm cũng như việc dự báo đúng các sự kiện sẽ diễn ra cũng vô cùng quan trọng. Những điều đó giúp Việt Nam tự tin và chủ động trong phản ứng. Ví dụ, tại HĐBA Việt Nam đã chuẩn bị kĩ càng hơn 50 đề mục thảo luận và còn dự đoán được 6 sự việc có thể được đưa ra bàn thảo trong hai năm, đó là các vấn đề: Cô-xô-vô, I-ran, Triều Tiên, Trung Đông, Xu-đăng và Mi-an-ma.

Bên cạnh đó, Việt Nam lần đầu tiên có một cơ chế phối hợp chặt chẽ giữa các bộ (trong đó có Bộ Ngoại giao, Bộ Quốc phòng, Bộ Công an), ngành liên quan, giữa trong nước và ngoài nước. Đây là sự đảm bảo cho việc thống nhất quan điểm và đưa ra các quyết sách nhanh chóng. Theo Thứ trưởng, các cuộc họp trong nước sẽ được tổ chức sau khi nhận được cuộc gọi từ bên phái đoàn ta ở LHQ. “Cách đây vài ngày, chúng tôi có một cuộc bỏ phiếu tương đối khẩn trương. Trước khi Đại sứ Lê Lương Minh vào phòng bỏ phiếu thì có gọi điện về cho tôi hỏi về quyết định bỏ phiếu cuối cùng. Về vấn đề này chúng tôi phải quyết định nhanh trong vòng 30 phút”, ông Minh kể. Chúng ta đã lập ra cơ chế phân cấp thích hợp, cụ thể trong trường hợp nào thì do cấp nào quyết định. Bất kì một thông tin nào được gửi tới phái đoàn Việt Nam tại LHQ, ngay lập tức, những người liên quan trong nước cũng được cập nhật thông tin. “Mặc dù trong quá trình trao đổi trong nước cũng có lúc có ý kiến khác nhau, song nói chung các quyết định mà chúng ta đưa ra tại HĐBA đều kịp thời”, Thứ trưởng Phạm Bình Minh khẳng định.

Thứ trưởng Phạm Bình Minh cũng thẳng thắn nhận xét, đáng ra Việt Nam có thể tham gia tốt hơn. Lần đầu tham gia HĐBA, nên trong vài tháng đầu chúng ta chưa thực sự tự tin được như các đối tác khác đã từng tham gia HĐBA nhiều lần. Vì vậy, số sáng kiến mà Việt Nam đưa ra tại HĐBA chưa được nhiều như mong muốn. Thêm nữa, mặc dù chúng ta đã chuẩn bị kĩ đội ngũ cán bộ Việt Nam thực hiện nhiệm vụ tốt nhất, nhưng với tất cả các vấn đề cần phải nâng cao hơn nữa. Chúng ta tham gia tất cả các cuộc họp thế nhưng cũng có những cuộc “tham gia cho có”. Trình độ ngoại ngữ của cán bộ ngoại giao cũng cần được bồi dưỡng thêm. Chính vì thế, Thứ trưởng nhấn mạnh, một bài học nữa cần rút ra qua hai năm tại HĐBA là xây dựng đội ngũ cán bộ tập trung cao độ cho nhiệm vụ.

KIM TÔN - THU TRANG