Trung Quốc và Hàn Quốc đã ủng hộ đề xuất của Mỹ về việc thiết lập cơ chế đàm phán 4 bên, cùng với Triều Tiên, để xây dựng nền hòa bình vĩnh viễn trên bán đảo Triều Tiên. Điều đáng chú ý là Nga và Nhật Bản, hai gương mặt quan trọng không thể thiếu trong các vòng đàm phán 6 bên về vấn đề hạt nhân của Bình Nhưỡng, sẽ đứng bên ngoài cơ chế đàm phán 4 bên này.

Nếu cơ chế đàm phán này được chấp thuận, ngoại trưởng 4 nước trên có thể gặp nhau tại Bắc Kinh vào cuối tháng này, trước khi ngoại trưởng 6 nước (thêm Nga và Nhật Bản) gặp nhau bên lề Diễn đàn khu vực ASEAN (ARF) tại Ma-ni-la (Phi-líp-pin) vào tháng 8 tới. Trước đó, trợ lý Ngoại trưởng Mỹ đã đưa ra ý tưởng "nếu tiến trình vô hiệu hóa lò phản ứng Dông Piên được bắt đầu thì hội nghị hòa bình giữa Mỹ, Hàn Quốc, Trung Quốc và Triều Tiên có thể được khởi động".

Ý tưởng về việc thành lập một cơ chế đối thoại 4 bên trên thực tế có liên quan đến vấn đề lịch sử. Cuộc chiến trên bán đảo Triều Tiên, nổ ra vào giai đoạn 1950-1953 của thế kỷ trước, với sự tham gia của Mỹ và Trung Quốc. Cuộc chiến kết thúc bằng một Hiệp định đình chiến chứ không phải là một Hòa ước lâu dài. Do đó, cơ chế đàm phán 4 bên lần này được xem là bước kế tiếp quá trình xây dựng nền hòa bình vĩnh viễn trên bán đảo Triều Tiên còn đang dang dở. Dĩ nhiên, sự tham gia của Nhật Bản và Nga vào cơ chế đàm phán này không nằm trong kế hoạch của 4 nước nói trên.

Tuy nhiên, đề xuất này vấp phải lo ngại từ phía Nhật Bản. Tô-ki-ô muốn có sự tham gia của Trung Quốc và Mỹ vào cơ chế đàm phán 6 bên để giải quyết hai mục tiêu là bảo đảm an ninh bằng việc ngăn chặn Bình Nhưỡng thực hiện các chương trình hạt nhân và giải quyết vấn đề con tin Nhật Bản bị Triều Tiên bắt cóc. Nhưng với đề xuất mới của trợ lý Ngoại trưởng Mỹ C.Hin, Tô-ki-ô dường như đang mất đi tầm ảnh hưởng. Báo "Nihon Keizai" của Nhật Bản nhận xét, việc Mỹ đưa ra đề xuất đơn phương tập trung 4 nước để thảo luận vấn đề trên rõ ràng sẽ không thể giải quyết được vấn đề hòa bình vĩnh viễn cho bán đảo Triều Tiên, ngược lại chỉ tạo thêm thời gian để Bình Nhưỡng trì hoãn việc đóng cửa lò phản ứng hạt nhân Dông Piên.

Mối quan hệ hai miền Triều Tiên đang chứng kiến những bước cải thiện nồng ấm kể từ nhiều năm qua. Nhiều chuyến hàng viện trợ lương thực trị giá hàng chục triệu USD từ Hàn Quốc đang tấp nập cập cảng Triều Tiên, cam kết viện trợ hàng chục nghìn tấn dầu nhiên liệu của Xơ-un với Bình Nhưỡng trong tuần tới, cùng những diễn biến tích cực trong quan hệ hai bên như việc nối lại tuyến đường sắt hai miền, gặp gỡ thân nhân các gia đình ly tán trong cuộc nội chiến… được Oa-sinh-tơn xem là yếu tố “nhân hòa” nhằm “cài” vấn đề hạt nhân của Bình Nhưỡng xen với mục tiêu xây dựng hoà bình trên bán đảo Triều Tiên. Sau khi nhận lại số tiền 25 triệu USD bị Mỹ phong tỏa ở Ma Cao, Bình Nhưỡng lại tiếp tục muốn nhận thêm 50 nghìn tấn dầu nhiên liệu để hoàn tất cam kết đóng cửa Dông Piên. Vì thế, những chuyến hàng viện trợ của Hàn Quốc hiện nay được Oa-sinh-tơn xem là thứ gia vị làm “đậm đà” thêm cam kết của Triều Tiên đối với giải giáp hạt nhân này.

Bên cạnh đó, ý tưởng tổ chức đàm phán 4 bên được Mỹ đưa ra mà không tính tới vai trò của Nhật Bản cũng xuất phát từ lo ngại của Oa-sinh-tơn rằng, Tô-ki-ô và Bình Nhưỡng sẽ tiếp tục rơi vào tình trạng đối đầu căng thẳng nếu như hai bên ngồi chung bàn đàm phán. Vấn đề con tin Nhật Bản bị bắt cóc vẫn đang giậm chân tại chỗ sau vòng đàm phán song phương Nhật - Triều tại Hà Nội hồi tháng 3 vừa qua, cùng với quan điểm vẫn còn khá cứng rắn của Tô-ki-ô trước vấn đề hạt nhân của Bình Nhưỡng không phải là những chất xúc tác mang lại động lực tích cực hiện nay. Khi Triều Tiên đang ngày càng tiến gần hơn đến thỏa thuận giải giáp hạt nhân ngày 13-2, sự căng thẳng giữa nước này với Nhật Bản sẽ chỉ đem lại những diễn biến bất lợi.

Nga hiện chưa có phản hồi trước ý tưởng của Mỹ, bởi dù có đàm phán 4 bên hay 6 bên, Mát-xcơ-va vẫn luôn ủng hộ lập trường giải quyết cuộc khủng hoảng hạt nhân trên bán đảo Triều Tiên thông qua con đường ngoại giao và mục đích cuối cùng của Nga không nằm ngoài mong muốn xây dựng một nền hòa bình lâu dài ở khu vực này. Nếu như đề xuất này thành hiện thực, dù cho Nga hoặc Nhật Bản không tham gia đàm phán song đó vẫn là động thái tích cực giúp Triều Tiên thực hiện cam kết.

LINH AN