“Chính sách giá năng lượng của Nga với Bê-la-rút là cách hành xử đáng xấu hổ. Từ , Bê-la-rút đã quyết định áp đặt mức thuế 45 USD đối với mỗi tấn dầu lửa của Nga trung chuyển qua tuyến đường ống chạy trên lãnh thổ Bê-la-rút”. Tuyên bố đầu năm của Tổng thống Bê-la-rút A. Lu-ca-sen-cô cho thấy cuộc tranh cãi giữa hai người hàng xóm về giá khí đốt vẫn chưa hề lắng xuống.

“Ngòi nổ” được tháo trước lúc giao thừa

Tuần trước, vào thời điểm khi chỉ còn 2 phút nữa là chuông đồng hồ điểm giao thừa, báo hiệu năm mới 2007 bắt đầu, Tập đoàn khí đốt Gazprom của Nga và chính phủ Bê-la-rút mới vượt qua được bất đồng để ký thỏa thuận về giá mua bán và trung chuyển khí đốt trong năm 2007, tháo ngòi nổ của “quả bom” khí đốt vốn làm nóng quan hệ giữa Nga và Bê-la-rút suốt một năm qua.

Tưởng rằng sóng gió đã qua, hóa ra vô hiệu hóa “quả bom” khí đốt không phải là chuyện dễ dàng. Thực ra từ lâu, giá khí đốt đã trở thành vấn đề gay cấn trong quan hệ giữa Nga với một số nước thuộc Cộng đồng các quốc gia độc lập (SNG), trong đó có Bê-la-rút. Từ năm 2003, Nga đã chính thức tuyên bố sẽ chuyển quan hệ với các nước SNG sang cơ chế thị trường. Điều đó đồng nghĩa với việc những ưu đãi như giá khí đốt hữu nghị chỉ vài chục USD/1000 mét khối mà Nga dành cho các nước SNG (thấp xa so với mức hơn 200 USD/1000 mét khối khí đốt mà Nga bán cho châu Âu) sẽ không còn nữa.

Vốn hàng thập kỷ nay duy trì sức cạnh tranh của hàng hóa nhờ nhiên liệu đầu vào mua được của Nga với giá rẻ, Bê-la-rút thực sự bị sốc khi Nga đề nghị nâng giá bán khí đốt cho nước này lên 105 USD/1000 mét khối. Min-xcơ (thủ đô của Bê-la-rút) đã phản ứng quyết liệt, thậm chí còn đưa ra lời đe dọa sẽ khoá đường ống dẫn khí đốt từ Nga sang châu Âu nếu Mát-xcơ-va cứ nhất quyết tăng giá.

Thế nhưng, không giống như U-crai-na, Bê-la-rút hầu như không có con bài nào trong tay để làm đối trọng. Lượng khí đốt trung chuyển qua Bê-la-rút chỉ chiếm 20% tổng khí đốt xuất khẩu của Nga sang châu Âu, thấp hơn nhiều so với con số 80% của U-crai-na. Dù đường ống chạy qua Bê-la-rút bị khóa thì điều đó cũng không thể gây sốc cho châu Âu.

Thêm vào đó, dù giá khí đốt bán cho Bê-la-rút có tăng gấp hơn 2 lần, từ 46,68 USD lên 100 USD/1.000 mét khối, thì giá này thực chất vẫn là phi thị trường. Chính vì thế mà Chủ tịch tập đoàn khí đốt Gazprom A. Mi-lơ đã rất tự tin khi tuyên bố: “Các điều kiện mà Nga đưa ra với Bê-la-rút là mềm nhất trên lãnh thổ thuộc Liên Xô trước đây”. Thực tế, giá mới mà Bê-la-rút phải trả cho Nga chỉ ngang với mức của U-crai-na và thấp xa so với cái giá 235 USD/1.000 mét khối mà Nga áp dụng với Gru-di-a.

“Tối hậu thư” nhẹ ký

Tuyên bố mới nhất của Tổng thống A. Lu-ca-sen-cô cho thấy Bê-la-rút không thỏa mãn với thỏa thuận đã ký với Nga. Quyết định đánh thuế dầu lửa của Nga có thể coi là đòn trả đũa của Min-xcơ với Mát-xcơ-va. Mỗi năm, trung bình có khoảng 100 triệu tấn dầu của Nga được trung chuyển qua tuyến đường ống chạy trên lãnh thổ Bê-la-rút. Với mức thuế mà Bê-la-rút áp đặt với Nga, Min-xcơ sẽ thu về 4,5 tỷ USD/năm, một con số không nhỏ với đất nước chỉ có khoảng 10 triệu dân.

Không chỉ quyết định đánh thuế dầu lửa trung chuyển của Nga, Tổng thống A. Lu-ca-sen-cô còn lệnh cho chính phủ chuyển đến Mát-xcơ-va một yêu cầu thanh toán tất cả mọi thứ mà Nga lâu nay được miễn phí tại Bê-la-rút, từ các cơ sở quân sự cho đến việc trung chuyển. Nhiều tờ báo mô tả là Bê-la-rút đang đưa ra “tối hậu thư” để buộc Nga phải xem xét lại chính sách năng lượng với nước này. Có tờ báo của Bê-la-rút thì nhắc lại rằng, trong khi nhiều nước thuộc Liên Xô trước đây “hướng Tây, bài Nga”, thì Bê-la-rút là nước duy nhất đã ký một loạt hiệp định hướng tới việc thành lập Nhà nước liên minh Nga – Bê-la-rút trong tương lai.

Phản ứng của Bê-la-rút khá quyết liệt. Nhưng cũng giống như vụ tranh cãi xung quanh giá khí đốt, “tối hậu thư” của Bê-la-rút xem ra vẫn nhẹ ký. Tuyên bố với giới báo chí, Bộ Phát triển kinh tế Nga khẳng định quyết định của Bê-la-rút là không đúng luật và chưa từng có tiền lệ trên thế giới. Thuế chỉ đánh vào mặt hàng sản xuất hoặc tiêu thụ trên lãnh thổ một nước, chứ không thể đánh vào hàng hóa trung chuyển qua nước nó bởi đã có phí trung chuyển. Nga cũng đưa ra tuyên bố là trong bất cứ trường hợp nào, dòng dầu lửa cung cấp cho châu Âu sẽ không bị gián đoạn.

Hiện tại, dù tuyên bố đưa ra từ Min-xcơ căng thẳng như vậy nhưng Công ty xuất khẩu dầu khí của Bê-la-rút vẫn tiếp tục chuyển dầu lửa của Nga sang châu Âu. Tranh cãi xung quanh giá năng lượng giữa Nga và Bê-la-rút vẫn âm ỉ cháy và không ai biết nó có bùng nổ thành “cuộc chiến” hay không. Chỉ có một điều đã rõ là hình thức quan hệ theo kiểu “bao cấp” giữa các nước SNG từng dưới một “mái nhà chung” - Liên Xô đã là chuyện của quá khứ và thay vào đó là hợp tác trên cơ sở của nguyên tắc thị trường cùng có lợi. Ai không thích ứng nhanh, người đó sẽ gặp khó khăn.

TƯỜNG LINH