(Bài viết của phóng viên báo Quân đội nhân dân từ Xê-bu)

Xê-bu, thành phố miền trung lớn thứ hai của quốc đảo Phi-líp-pin, mấy hôm nay xám xịt vì mây mưa, gợi nhớ cơn bão lớn Utor từng buộc Phi-lip-pin phải hoãn Hội nghị cấp cao ASEAN lần thứ 12 từ tháng 12-2006 sang tháng 1-2007 này. An ninh được siết chặt khắp đất nước, đặc biệt tại Xê-bu. Ngoài khơi, tàu chiến tuần tra. Trên trời, một vùng cấm bay được thiết lập, nhưng thỉnh thoảng vẫn nghe thấy tiếng máy bay trực thăng lướt trên đầu. Dưới mặt đất, lực lượng an ninh gồm 10 nghìn người được giăng khắp nơi.

Lãnh đạo các nước Asean chụp ảnh tại Hội nghị cấp cao ASEAN lần thứ 12 (ảnh internet)

Bảo đảm an toàn tuyệt đối là mục tiêu hàng đầu trong dịp này mà chính quyền, an ninh địa phương phải thực hiện. Vì thế, các cuộc kiểm tra an ninh được thực hiện gắt gao và chặt chẽ. Bên cạnh những lễ nghi mang đầy tính văn hóa truyền thống đón khách của người dân địa phương, còn thấy cả bóng dáng của cuộc biểu tình phản đối trong “cơn bão chính trị” vốn diễn ra dai dẳng ở đất nước này.

Thế nhưng, những vụ đánh bom ở miền nam Phi-líp-pin gần đây hay những cảnh báo bi quan từ nước ngoài, đặc biệt từ các nước phương Tây, về nguy cơ khủng bố, cũng không ngăn cản được nước chủ nhà quyết tâm làm hết sức mình để ASEAN-12 thành công tốt đẹp. Các nhà lãnh đạo cấp cao của các nước thành viên ASEAN đã tề tựu đông đủ về Xê-bu để bàn bạc, thống nhất các vấn đề nội khối cho hôm nay, cho mai sau và hướng ra bên ngoài nhằm xây dựng một ASEAN mạnh mẽ hơn với khẩu hiệu “Hướng tới một cộng đồng đùm bọc và chia sẻ”.

Hội nghị cấp cao ASEAN 12 diễn ra đúng thời điểm ASEAN bước vào tuổi thứ 40 kể từ khi thành lập (1967 – 2007). Trong 4 thập niên qua, ASEAN đã có những bước phát triển đáng kể và nay với 10 thành viên, ASEAN trở thành một nhân tố cực kỳ quan trọng đối với hoà bình, ổn định và hợp tác vì phát triển trong khu vực. Ngày nay khu vực đang có những biến đổi sâu sắc, đòi hỏi ASEAN phải thắt chặt hơn nữa hợp tác trong nội khối và với bên ngoài. ASEAN đã quyết định tiến tới hình thành cộng đồng an ninh, kinh tế và văn hoá mà ban đầu dự kiến vào năm 2020, nhưng nay quyết định đẩy sớm lên 5 năm, tức là vào năm 2015.

Hình thành cộng đồng ASEAN đang là một vấn đề thời sự nóng của ASEAN. Các nhà lãnh đạo ASEAN trong phạm vi các cuộc họp kéo dài cả ngày 13-1 đã trao đổi các biện pháp thiết thực và hiệu quả để tăng cường hợp tác, đẩy mạnh quá trình hình thành cộng đồng. Để làm được điều đó, một trong những biện pháp quan trọng phải thực hiện là thu hẹp khoảng cách về trình độ phát triển giữa các nước thành viên. Việt Nam đã đăng cai và đang tích cực chuẩn bị Diễn đàn hợp tác phát triển Sáng kiến hội nhập ASEAN (IAI) lần thứ hai trong nửa đầu năm nay nhằm vạch ra chiến lược thực hiện sáng kiến này. ASEAN cũng bàn với các bên đối thoại quan trọng ở Đông Á, như Trung Quốc, Nhật Bản và Hàn Quốc, tăng cường trợ giúp Việt Nam, Cam-pu-chia, Lào và Mi-an-ma (bốn nước kém phát triển nhất trong ASEAN) để nhanh chóng thu hẹp khoảng cách đó.

ASEAN đang có nhiều điều kiện thuận lợi để phát triển và thực hiện các mục tiêu của mình, nhưng cũng đang phải đối mặt với không ít thách thức cả trong phạm vi khu vực lẫn trên phạm vi toàn cầu. Đó là thiên tai, dịch bệnh, ô nhiễm môi trường, tội phạm xuyên quốc gia, hành động khủng bố ở một số nước; Sự bất ổn xã hội và sức ép từ bên ngoài đối với một số nước thành viên; Sự cạnh tranh gay gắt về thương mại và đầu tư trong quá trình toàn cầu hoá; hay khoảng cách về trình độ phát triển giữa các vùng, miền trong cùng một quốc gia cũng như giữa các nước thành viên. Trước những thách thức như vậy, những việc cấp thiết mà các nhà lãnh đạo ASEAN xác định cần phải làm ngay là tăng cường hợp tác với nhau trên tinh thần đoàn kết, thống nhất trong sự đa dạng, tin cậy và hỗ trợ lẫn nhau; Đẩy mạnh trao đổi nội bộ khối đi đôi với cải thiện môi trường kinh doanh để thu hút nguồn nhân lực từ bên ngoài; Nỗ lực thu hẹp khoảng cách về trình độ phát triển giữa các vùng, miền và các tầng lớp dân cư cũng như giữa các nước thành viên; Cải tiến cơ chế hoạt động theo hướng hiệu quả và thiết thực hơn.

Trước Hội nghị cấp cao ASEAN-12 này, nhóm các chính khách nổi tiếng ASEAN (EPG) đã đề xuất những biện pháp nhằm biến ASEAN thành một tổ chức khu vực có kỷ luật hơn để trình các nhà lãnh đạo ASEAN. Trong đó, EPG khuyến nghị lập ra các hệ thống mới nhằm giám sát sự tuân thủ các hiệp định đã được ký của các nước thành viên, cũng như các nhóm độc lập có quyền đưa ra những quyết định ràng buộc trong những tranh chấp và cơ chế để các nhà lãnh đạo ASEAN có thể đưa ra các biện pháp trừng phạt nếu có thành viên vi phạm nghiêm trọng các cam kết của ASEAN. Trong số các đề xuất trừng phạt có việc tạm đình chỉ các quyền và những ưu đãi, thậm chí khai trừ thành viên vi phạm. Các khuyến nghị trên đã được trình và được các nhà lãnh đạo ASEAN xem xét và ghi nhận. Điều này được khẳng định trong Tuyên bố Xê-bu của các nhà lãnh đạo ASEAN về Đề cương của Hiến chương ASEAN.

Với loạt tuyên bố và cam kết cụ thể mà các nhà lãnh đạo Chính phủ các nước ASEAN đưa ra nhân dịp Hội nghị cấp cao ASEAN-12 này, người ta hoàn toàn có quyền hy vọng về một cộng đồng vững mạnh trong tương lai gần, phù hợp với tầm nhìn ASEAN cũng như lợi ích của mỗi thành viên.

Kim Tôn