Iran làm giàu urani trong khuôn khổ JCPOA

Phát biểu ngày 5-6 (giờ địa phương) trong họp báo chung sau cuộc hội đàm với Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu đang ở thăm Pháp, Tổng thống nước chủ nhà Emmanuel Macron kêu gọi các bên liên quan ổn định tình hình để tránh leo thang căng thẳng dẫn đến nguy cơ xung đột. Tuyên bố trên của Pháp đưa ra trong bối cảnh Iran tăng cường chuẩn bị khả năng làm giàu urani với lý do Washington đã tái áp dụng các lệnh trừng phạt lên Tehran từ cuối tháng trước và cho rằng Iran là một nỗi lo về an ninh.

Tổng thống Pháp Emmanuel Macron và Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu tại cuộc họp báo sau hội đàm. Ảnh: Yahoo

Cụ thể, ngày 5-6, Giám đốc Cơ quan Năng lượng Nguyên tử Iran (AEOI) Ali Akbar Salehi cho biết, nước này đã bắt đầu công tác chuẩn bị cơ sở hạ tầng để lắp đặt các máy ly tâm tiên tiến tại cơ sở hạt nhân Natanz. Theo ông Salehi, các hoạt động hạt nhân của Iran sẽ vẫn nằm trong khuôn khổ của JCPOA. Ông Salehi cho biết thêm, cùng ngày 5-6, Iran đã thông báo cho Cơ quan Năng lượng Nguyên tử quốc tế (IAEA) về việc sẽ tăng công suất làm giàu urani trong những giới hạn mà JCPOA đặt ra cũng như đề cập chi tiết về hành động của nước này cho IAEA.

Về kế hoạch làm giàu urani, trước đó, hôm 4-6, lãnh tụ tối cao Iran, Đại giáo chủ Ali Khamenei đã ra lệnh thực hiện các bước chuẩn bị nếu thỏa thuận hạt nhân ký kết với các cường quốc sụp đổ sau khi Mỹ rút. Ông cũng khẳng định, sẽ không chấp nhận giới hạn chương trình tên lửa đạn đạo của nước này. Tuy nhiên, cho tới hiện tại, IAEA khẳng định, Iran đã tuân thủ tất cả các điều kiện được đưa ra trong JCPOA. Cũng liên quan tới JCPOA, ngày 5-6, EU tuyên bố thông báo của Iran về việc tăng khả năng làm giàu uranium không vi phạm các cam kết của nước này trong khuôn khổ JCPOA.

Trước áp lực của Mỹ, chính quyền Tehran một mặt thúc đẩy các biện pháp ngoại giao, song cũng đưa ra hàng loạt điều kiện để duy trì thỏa thuận hạt nhân. Thư ký Hội đồng An ninh Quốc gia Tối cao Iran Ali Shamkhani khẳng định lại lập trường của Teheran, nêu rõ chương trình tên lửa của nước này chỉ nhằm mục đích phòng vệ và các tên lửa Iran không và sẽ không là mối đe dọa với các quốc gia khác. Song song với bước đi trên, Iran cũng kêu gọi cộng đồng quốc tế lên án lập trường của Mỹ đối với JCPOA. Press TV dẫn tuyên bố của Ngoại trưởng Mohammad Javad Zarif cho rằng, những chiến lược liên quan tới Iran mới đây của Mỹ sẽ khiến Washington bị cô lập nhiều hơn trong cộng đồng quốc tế.

EU bảo vệ JCPOA cũng là bảo vệ an ninh cho chính mình

Phát ngôn viên Cơ quan đối ngoại của EU (EEAS) Maja Kocijancic nhấn mạnh, EU phải bảo vệ giá trị cốt lõi của JCPOA. Chủ tịch Ủy ban châu Âu (EC) Jean-Claude Juncker cũng cho rằng, việc Mỹ rút khỏi JCPOA không có lợi cho hòa bình thế giới. Ông cũng cảnh báo Trung Đông đang ở đỉnh điểm của sự hỗn loạn lớn và EU cũng đang tiến gần tới điều tương tự.

Đánh giá chung về vấn đề thỏa thuận hạt nhân Iran, các nhà lãnh đạo EU cho rằng, nếu không có thỏa thuận với Iran, an ninh của khu vực và EU sẽ bị đe dọa và nhấn mạnh không có cách nào khác để cải thiện các điều kiện an ninh trong khu vực nếu không triển khai thỏa thuận quan trọng này. Lo ngại nguy cơ an ninh, hiện các nước châu Âu tham gia ký kết JCPOA đang tìm cách cứu vãn thỏa thuận này thông qua việc tìm kiếm các biện pháp duy trì thương mại với Iran nhằm thuyết phục Iran không rút khỏi JCPOA.

Theo đó, EU đang cân nhắc đề xuất thiết lập những kênh thanh toán và tín dụng mới cho Iran, gia tăng hợp tác năng lượng và áp dụng luật cho phép các doanh nghiệp EU không phải tuân thủ các biện pháp trừng phạt của Mỹ với Iran. Các nước châu Âu xem JCPOA có vai trò quan trọng trong ngăn chặn Iran chế tạo được vũ khí hạt nhân.

Câu hỏi then chốt là liệu toàn bộ những gì châu Âu có thể đưa ra cho Iran có đủ mạnh để khiến Iran tin tưởng và khiến Tổng thống Mỹ rút lại quyết định của mình đối với JCPOA? Đã có nhiều kịch bản xấu được tính tới. Và kịch bản xấu nhất là một cuộc xung đột ở Trung Đông. Châu Âu từng chịu gánh nặng của dòng người tị nạn ồ ạt đến từ Iraq và Syria trong vài năm qua đã quá hiểu cần phải làm gì để ngăn một cuộc chiến tranh lớn khác ở Trung Đông.

Rõ ràng, việc Mỹ rút khỏi JCPOA và hàng loạt động thái thương mại gần đây đang phá hoại quan hệ Mỹ-EU. Châu Âu rõ ràng không còn ảo tưởng về Mỹ như là một đối tác đáng tin cậy nữa. Sự kiên nhẫn chịu đựng của châu Âu đối với Mỹ đã gần cạn kiệt, đúng như Mark Leonard, Giám đốc Hội đồng quan hệ đối ngoại châu Âu tuyên bố trong một cuộc phỏng vấn: "Chúng ta sẽ phải đối xử với Mỹ như một cường quốc đối địch".

NGUYỄN HÒA