Với 75 phiếu thuận và 23 phiếu chống, Thượng viện Mỹ đã thông qua dự luật không mang tính ràng buộc, phân chia I-rắc thành 3 khu vực theo sắc tộc như mô hình chia sẻ quyền lực ở Bô-xni-a hồi những năm 1990. Dự luật kêu gọi hạn chế quyền lực của chính phủ trung ương I-rắc và trao quyền kiểm soát nhiều hơn cho các khu vực được phân chia cho người Cuốc, người Xăn-ni và Si-ai. Còn chính phủ liên bang ở Bát-đa phụ trách an ninh biên giới và quản lý việc phân chia thu nhập từ dầu lửa.

Tuy không mang tính ràng buộc, song dự luật đã thể hiện rõ ý nguyện của một bộ phận giới chức Mỹ mong muốn có bước chuyển trong chính sách của Mỹ đối với I-rắc, nhằm thoát khỏi “vũng lầy”. Tuy nhiên, chính quyền Tổng thống Bu-sơ không chắc sẽ tán thành dự luật mà thượng viện đề nghị vì ông Bu-sơ đang thúc giục I-rắc thành lập chính phủ đoàn kết dân tộc và phản đối ý tưởng phân chia I-rắc trên cơ sở sắc tộc. Chưa kể việc Bộ Quốc phòng Mỹ đã chính thức đề nghị Quốc hội nước này thông qua khoản ngân sách cho hai cuộc chiến tại I-rắc và Áp-ga-ni-xtan lên tới 189 tỷ USD, tăng hơn 1/3 so với mức đưa ra hồi tháng hai. Trong đó bao gồm khoản tiền 1 tỷ USD để củng cố hệ thống căn cứ quân sự của Mỹ tại I-rắc và khu vực cùng 1 tỷ USD huấn luyện và trang bị cho lực lượng an ninh I-rắc. Điều đó chứng tỏ chính quyền Tổng thống Bu-sơ chưa có ý định rút khỏi I-rắc.

Chính quyền Tổng thống Bu-sơ đang đứng trước sức ép rất lớn trong việc thực hiện sứ mệnh vãn hồi an ninh cho I-rắc. Bất chấp sự dốc tiền của đổ vào I-rắc, nỗ lực đoàn kết I-rắc của Mỹ vẫn thất bại nặng nề do ngọn lửa xung đột sắc tộc ngày càng bùng cháy dữ dội tại I-rắc. Phe Dân chủ đang ra sức công kích vào những thất bại trong chính sách của chính quyền Tổng thống Bu-sơ và đòi rút quân về nước. Dự luật trên là do ứng cử viên Tổng thống của đảng Dân chủ, Thượng nghị sĩ Giô-xép Bai-đơn, khởi xướng, với hy vọng nó sẽ mở đường cho một giải pháp chính trị cho tình trạng bạo lực sắc tộc tại I-rắc. Nhờ đó, binh sĩ Mỹ có thể rút về nước mà không để lại khoảng trống an ninh và tình trạng hỗn loạn.

Các nhân vật ủng hộ dự luật muốn chuyển hướng xây dựng một đất nước I-rắc theo thể chế chính trị liên bang. Theo đó, các khu vực được trao quyền độc lập nhất định nhằm giảm bớt mâu thuẫn giữa ba cộng đồng sắc tộc Xăn-ni, Si-ai và Cuốc. Dự luật cũng quy định dành cho người Xăn-ni một phần thu nhập từ dầu lửa, tăng viện trợ tái thiết đồng thời giảm gánh nặng nợ nần cho I-rắc, vận động cộng đồng quốc tế ủng hộ “liên bang I-rắc” mới.

Trong khi đó, những người chỉ trích cho rằng kế hoạch của ông Bai-đơn chỉ càng khiến I-rắc thêm hỗn loạn vì việc phân chia như vậy sẽ khuyến khích các cuộc thanh trừng sắc tộc. Đại sứ Mỹ tại I-rắc Rây-an Crốc-cơ nói trước Quốc hội Mỹ đầu tháng này rằng, ông sẽ ủng hộ thể chế liên bang ở I-rắc, song sẽ phản đối bất kỳ “kế hoạch chia nhỏ” nào. Ý kiến khác cho rằng, đó chỉ là một động thái nhằm kiếm phiếu của ứng cử viên Tổng thống Bai-đơn trước thềm bầu cử Tổng thống Mỹ năm 2008.

Song cho dù thế nào, chính ý nguyện của người dân I-rắc mới có tính chất quyết định. Ông Áp-bát An Bi-ta-ti, đại diện khối Liên minh I-rắc thống nhất chỉ trích, những điều mà một số chính trị gia Mỹ đề xuất là không thể chấp nhận. Ông cho rằng, tuy thể chế ở I-rắc hiện nay là một hình thức theo kiểu liên bang, song việc hình thành các khu vực không có nghĩa là chia nhỏ I-rắc. Ông nhấn mạnh, I-rắc phản đối hành động can thiệp bên ngoài đối với các vấn đề nội bộ I-rắc và việc quyết định tương lai của đất nước là nhiệm vụ của chính người dân I-rắc.

Trong khi đó, phát ngôn viên của khối Xăn-ni A-rập độc lập, ông Ô-ma An Gia-bô-ri chỉ trích dự luật của ông Bai-đơn chỉ nhằm chia nhỏ I-rắc theo các đường biên giới sắc tộc, ám chỉ những toan tính “chia để trị” của Mỹ đối với I-rắc. Ông kêu gọi các thực thể và phe nhóm chính trị I-rắc hãy thống nhất để chống lại kế hoạch mới của Mỹ nhằm kiểm soát của cải, tài nguyên và vận mệnh của I-rắc./.

MỸ HẠNH