Hát-xan Gia-bia, một nạn nhân bị thương trong vụ xả súng của các nhân viên Blackwater hôm 16-9. Ảnh: AFP

Các nhà ngoại giao Mỹ ở Bát-đa đang đứng trước nguy cơ không được bảo vệ trong từng bước di chuyển ở vùng đất đầy bạo lực này vì một việc làm tày trời do nhân viên của công ty Mỹ "Blackwater", nhà thầu bảo vệ an ninh cho các nhà ngoại giao Mỹ, gây ra. Hôm chủ nhật vừa rồi, 16-9, trong khi đang bảo vệ một đoàn xe ngoại giao Mỹ, các nhân viên của công ty đã bất ngờ nổ súng giết chết 8 thường dân I-rắc và làm bị thương 13 người khác tại một nút giao thông đông đúc ở Bát-đa mà không cảnh báo trước.

Tờ Thời báo Niu Y-oóc dẫn báo cáo sơ bộ của Bộ Nội vụ I-rắc cho biết, các nhân viên của Blackwater nổ súng trước. Họ đã bắn vào một xe ô tô đang chạy từ từ vì chiếc xe này không tuân lệnh cảnh sát dừng lại, làm chết một cặp vợ chồng và đứa con nhỏ. Sau đó, từ trên không, trực thăng của Blackwater cũng nổ súng và một số người khác cũng trở thành nạn nhân. Vụ nổ súng được nhiều người có mặt chứng kiến. Trái với báo cáo của Bộ Nội vụ I-rắc, báo Blackwater nói rằng, nhân viên của họ chỉ bắn trả các quân nhân vũ trang đã nổ súng vào xe của Bộ Ngoại giao Mỹ.

Ngay chiều tối hôm sau, trong nỗ lực ngăn chặn sự tức giận và phản ứng tồi tệ có thể có từ phía người dân I-rắc đối với phía Mỹ, Ngoại trưởng Mỹ C. Rai-xơ đã gọi điện cho Thủ tướng I-rắc An Ma-li-ki nói rằng, bà lấy làm tiếc về vụ việc trên, đồng thời cam kết sẽ mở cuộc điều tra công bằng vụ việc và hy vọng I-rắc sẽ hài lòng với một cuộc điều tra, với việc tìm ra người có trách nhiệm và đền bù cho các nạn nhân. Bà cũng bày tỏ lo ngại trước nguy cơ Blackwater phải rời khỏi I-rắc. Dù vậy, trước sức ép mạnh mẽ ở trong nước, chính phủ I-rắc vẫn phải tuyên bố rút giấy phép hoạt động của Blackwater và yêu cầu công ty này rời khỏi I-rắc. Vụ việc giống giọt nước làm tràn ly, làm xấu mặt chính phủ I-rắc cũng như chính phủ Mỹ và buộc chính phủ I-rắc phải có hành động ngay từ trước khi cuộc điều tra vụ việc được hoàn tất. Nhân cơ hội này, giáo sĩ chống Mỹ M. An Xa đã lên tiếng đòi chính phủ I-rắc rút phép hoạt động đã cấp cho tất cả các nhà thầu an ninh nước ngoài mà theo ông ta đó là "những công ty tội phạm và tình báo". Ông còn đòi Thủ tướng I-rắc Ma-li-ki phải trừng trị tất cả những ai liên quan tới vụ nổ súng vào dân thường và bảo đảm để gia đình các nạn nhân được bồi thường. Mặc dù giáo sĩ Xa chưa lên tiếng đe doạ trả đũa, nhưng qua đòi hỏi trên, người ta nhận thấy ý định khuấy động tình cảm chống Mỹ và làm bẽ mặt chính phủ của Thủ tướng Ma-li-ki.

Blackwater là một trong những nhà thầu an ninh tư nhân lớn nhất tại I-rắc. Theo báo chí nước ngoài, công ty này có một hợp đồng trị giá 300 triệu USD với Bộ Ngoại giao Mỹ để bảo vệ các quan chức ngoại giao và thiết bị của bộ này tại I-rắc. Công ty đã cử tới I-rắc hơn một nghìn nhân viên cùng các trang thiết bị khác, như máy bay lên thẳng để thực thi nhiệm vụ. Blackwater là một trong ba công ty được Bộ Ngoại giao Mỹ thuê bảo vệ, nhưng hai công ty kia không thể có nguồn lực mạnh và đội ngũ trực thăng như Blackwater. Quyết định rút phép hoạt động của Blackwater một khi được thực hiện sẽ gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến các hoạt động của chính phủ Mỹ tại I-rắc, đặc biệt là khi các nhà ngoại giao, kỹ sư, quan chức tái thiết và những người khác bị mất đi sự bảo vệ an ninh.

Sự hiện diện của các nhà thầu an ninh phương Tây, cùng với thái độ hùng hổ của họ, đã khiến nhiều người I-rắc giận dữ. Các nhân viên an ninh nước ngoài bị coi là lực lượng đánh thuê chà đạp lên dân thường I-rắc. Họ được trang bị vũ khí hạng nặng và vượt khỏi tầm kiểm soát của quân đội Mỹ và luật pháp I-rắc. Hình ảnh những xe an ninh chạy nghênh ngang trên đường phố, các nhân viên an ninh cầm súng chĩa vào dân thường... khiến người I-rắc thêm khó chịu. Một người dân I-rắc có tên là Ha-lim Ma-scua nói với kênh truyền hình của AP: "Chúng tôi thấy các công ty an ninh làm bất kỳ điều gì họ muốn ngoài đường. Họ đánh và trói các công dân của chúng tôi. Nếu điều đó xảy ra ở Mỹ hoặc Anh, liệu Tổng thống Mỹ hoặc người Mỹ có chấp nhận điều đó?" Cả Blackwater và nhiều nhà thầu an ninh khác cũng bị cáo buộc bắn chết người dân I-rắc, song cho đến giờ, vẫn chưa ai trong số họ bị truy tố hoặc bị buộc tội. Bộ Quốc phòng I-rắc tính rằng, có tới 129 nghìn nhân viên bảo vệ thuộc đủ các quốc tịch đang hoạt động tại I-rắc.

Trong tình hình đó, sứ quán Mỹ ở Bát-đa đã ra lệnh cấm các nhà ngoại giao và nhân viên chính phủ Mỹ rời khu vực Vùng Xanh (khu an ninh đặc biệt dành cho chính phủ I-rắc và các quan chức Mỹ ở Bát-đa) bằng đường bộ. Hầu hết các quan chức dân sự và quân sự, ngoại giao Mỹ chỉ nên đi lại trong một khu vực rộng chừng 3,5 dặm vuông ở trung tâm thành phố Bát-đa, nghĩa là họ không thể tới thăm các công trình xây dựng do Mỹ tài trợ hoặc đi gặp gỡ các quan chức I-rắc, trừ phi đi bằng trực thăng.Chỉ thị có hiệu lực vô thời hạn này được đưa ra bất chấp đánh giá mới đây nhất của quân đội Mỹ cho rằng, các vụ bạo lực ở Bát-đa đã giảm mạnh nhờ chiến dịch tăng quân đầu năm nay.

Ít giờ sau tuyên bố cứng rắn rút giấy phép và ra lệnh trục xuất 1.000 nhân viên của Blackwater, chính phủ I-rắc đã có thái độ mềm mỏng hơn. Phát ngôn viên của chính phủ I-rắc A-li An Đa-ba nói: "Chúng tôi không định rút giấy phép của họ vô thời hạn, song chúng tôi cần họ tôn trọng luật pháp và các quy định của I-rắc". Dù vậy, điều đó vẫn không thể không làm phía Mỹ hết lo ngại về nguy cơ người Mỹ sẽ không còn được Blackwater bảo vệ an ninh ở I-rắc nữa.

KIM THANH