Cựu binh Mỹ L.Côn-bơn ân cần hỏi thăm người dân Sơn Mỹ vào dịp tưởng niệm 40 năm vụ thảm sát.

Khi đọc thông tin về việc trung úy Mỹ Uy-li-am Côn-li (William Calley) xin lỗi các nạn nhân của vụ thảm sát  Mỹ Lai (Sơn Mỹ, Sơn Tịnh, Quảng Ngãi) tôi vừa bất ngờ vừa còn cảm thấy băn khoăn. Trao đổi qua e-mail với nhà báo Mai-cơn Bin-tơn (Michael Bilton), hiện đang làm việc cho tờ Sunday Times Magazine (Anh), hóa ra ông cũng có tâm trạng tương tự. Ông M.Bin-tơn đã  làm một bộ phim về vụ thảm sát Mỹ Lai gây chấn động nước Anh hồi những năm 80 của thế kỷ trước. Ông cũng từng gặp gỡ phỏng vấn nhiều nhân chứng để vạch rõ tội ác của lính Mỹ trong cuốn sách 4 giờ ở Mỹ Lai. 

“Nó được đưa ra khá bất ngờ. Từ lâu tôi cứ thắc mắc Côn-li sống ra sao với những tội ác tày trời như vậy. Tuy nhiên, tôi thấy ở đây có điều gì đó chưa ổn khi Côn-li vẫn nói rằng, ông ta phạm tội ác vì nghe lệnh cấp trên”, ông M.Bin-tơn đánh giá về lời xin lỗi của Côn-li.

Ông M.Bin-tơn cho rằng, nếu Côn-li đổ trách nhiệm đạo lý của mình cho người khác thì có nghĩa là ông ta vẫn tiếp tục phủ nhận mình có tội. “Tôi tin rằng, ông ta  bị giày vò vì đã giết hại những thường dân Việt vô tội. Rõ ràng, Côn-li muốn đóng lại quá khứ vì hiện nay con cái ông ta đã lớn và họ đương nhiên từng được nghe về những tội ác mà cha mình đã gây ra tại Mỹ Lai. Nhưng có lẽ Côn-li hiện chỉ muốn được tha thứ chứ không chân thành nhận tội. Tôi muốn gửi đến Côn-li một thông điệp rằng, hãy xin lỗi thật lòng, thừa nhận những gì mà mình đã làm sai, đừng đổ lỗi, vì mỗi cá nhân, dù là người lính, phải chịu trách nhiệm về hành động của chính mình”. 

Theo ông M.Bin-tơn, vào buổi sáng khi tấn công vào Mỹ Lai, Đại úy E-nét Mê-đi-na (Ernest Medina), chỉ huy Đại đội Charlie, đơn vị gây ra vụ thảm sát, có thể không ra lệnh cho thuộc cấp giết hại phụ nữ và trẻ em mà chỉ yêu cầu họ phải thật hung hãn trên chiến trường. “Tôi từng phỏng vấn một số lính Mỹ tham dự vào cuộc thảm sát đó và không ai nói rằng, Đại úy Mê-đi-na đã ra lệnh giết thường dân. Và đây mới lại chính là vấn đề đáng sợ: Hằng ngày, chẳng cần lệnh của cấp trên, nhiều lính Mỹ vẫn giết hại thường dân Việt và gọi đó là chiến tranh”.

Nhà báo M.Bin-tơn cũng đã quyết định tặng khoảng 2 vạn trang tài liệu về vụ thảm sát Mỹ Lai và tiến trình điều tra của quân đội Mỹ mà ông dày công thu thập được cho Ban quản lý khu chứng tích Sơn Mỹ để “mọi người hiểu rõ hơn về một trong những tội ác chiến tranh kinh hoàng nhất”.

Chiều 25-8, khi gọi điện thông báo cho Giám đốc Ban quản lý khu chứng tích Sơn Mỹ  Phạm Thành Công  nói về món quà trên của ông Mai-cơn Bin-tơn, tôi cũng hỏi xem anh nghĩ sao về lời xin lỗi của trung úy Côn-li. Anh Phạm Thành Công, người may mắn sống sót trong vụ thảm sát hồi đó (mẹ và 4 người chị em của anh đã bị lính Mỹ sát hại man rợ trong cuộc thảm sát này), nói: “Lời xin lỗi này quá muộn. Tại sao 41 năm rồi mà trung úy Côn-li mới xin lỗi? Nhưng như người Việt chúng ta có câu “Đánh kẻ chạy đi chứ không đánh người chạy lại” nên chúng tôi chấp nhận lời xin lỗi này. Chúng tôi cũng muốn một ngày nào đó ông ta đến Sơn Mỹ thắp hương cho 504 người vô tội và đối diện với những nạn nhân còn sống sót như chúng tôi để giải thích về hành động của mình”. Anh Phạm Thành Công cũng cho hay, đối với những người như La-ri Côn-bơn (Larry Colburn) và Hắc Thôm-xơn (Hugh Thompson), thì anh và người dân Sơn Mỹ không bao giờ quên ơn. Ngày 16-3-1968, L.Côn-bơn và H.Thôm-xơn là những lính Mỹ không chấp nhận được hành động phi nhân tính của các đồng đội đã quay súng, cứu  11 người dân Sơn Mỹ thoát khỏi vụ thảm sát.

H.Thôm-xơn đã qua đời năm 2006, còn L.Côn-bơn đã gửi một e-mail ngắn cho tôi, (phóng viên Báo QĐND) sau khi Côn-li lên tiếng. Ông viết: “Việc đưa ra lời xin lỗi ở nhà là một chuyện, ông ta phải tới Sơn Mỹ mặt đối mặt với những nạn nhân sống sót  của vụ thảm sát và  nghiêng mình cầu xin họ tha thứ. Đó mới là  hành động  phù hợp hơn, có ý nghĩa hơn đối với người dân Sơn Mỹ”.

Bài và ảnh: BẢO TRUNG