Cuộc gặp ngoại trưởng của 6 cường quốc tại Luân Đôn hôm 6-10. Ảnh: AP

Trong tuần này, Hội đồng bảo an Liên hợp quốc sẽ bắt đầu xem xét khả năng áp đặt lệnh trừng phạt đối với I-ran vì không đình chỉ chương trình hạt nhân bị nghi ngờ của mình. Cuối tuần qua tại Luân Đôn (Anh) các ngoại trưởng của sáu cường quốc Mỹ, Anh, Pháp, Đức, Trung Quốc và Nga đã gặp nhau và đồng ý thảo luận về các biện pháp cấm vận chống I-ran, nhưng né tránh yêu cầu Tê-hê-ran phải bị HĐBA LHQ trừng phạt như thế nào.

Trong tuyên bố chung sau cuộc gặp, tuy cùng bày tỏ "sự thất vọng sâu sắc" trước việc I-ran không đình chỉ hoạt động làm giàu uranium, một bước chủ chốt tiến tới chế tạo vũ khí hạt nhân, nhưng các bên vẫn có sự chia rẽ về việc hành động sao cho nhanh chóng trong vấn đề này. Nếu không có gì thay đổi thì trong tuần này, HĐBA sẽ họp để ra một nghị quyết cho phép áp đặt các biện pháp trừng phạt cụ thể đối với I-ran. Thứ trưởng Ngoại giao Mỹ Ni-cô-lát Bơn nói với báo chí tại Anh: "Tôi khá tin tưởng rằng hiện nay chúng tôi đang cùng hướng tới một nghị quyết trừng phạt. Sẽ có những cuộc đàm phán kéo dài trước khi xác định nội dung chính của lệnh trừng phạt và đó thường là các biện pháp tổng thể". Do bận bịu nên cuộc gặp ngoại trưởng của sáu cường quốc chỉ dừng lại ở tuyên bố chung chung đó, nhưng chủ đề này tiếp tục được thảo luận qua điện thoại trong hai ngày đầu tuần này.

Nữ Ngoại trưởng Anh Mác-ga-rét Be-két nói rằng I-ran có hai sự lựa chọn khi LHQ yêu cầu nước này đình chỉ các hoạt động làm giàu uranium. (Tháng 7 vừa qua, LHQ gửi tối hậu thư cho I-ran, yêu cầu I-ran hoặc là phải ngừng làm giàu uranium trước cuối tháng 8, hoặc là phải đối mặt với lệnh cấm vận quốc tế). "Chúng tôi lấy làm tiếc rằng I-ran đã không chọn lấy cơ hội tích cực" - Be-két tuyên bố. Theo Cao ủy đối ngoại EU, ông Ha-vi-e Xô-la-na, hiện nay I-ran không có bất cứ hành động nào chuẩn bị cho việc ngừng làm giàu uranium cho dù các cuộc đàm phán giữa ông (đại diện của EU) với I-ran đã được ấn định sẽ tiếp tục. Vì vậy, bà Be-két nói: "Chúng tôi sẽ tham khảo mục 41, chương 7 của Hiến chương LHQ". Theo đó, HĐBA được phép áp đặt các biện pháp trừng phạt phi quân sự, chẳng hạn như cắt hoàn toàn hoặc từng phần các hoạt động kinh tế và ngoại giao, giao thông vận tải, kết nối thông tin... Trong khi đó, Ngoại trưởng Pháp P.D.Bla-di thì nói rằng, các nhà ngoại giao sẽ thảo luận các biện pháp trừng phạt tương xứng, nhưng "cánh cửa đối thoại" vẫn để ngỏ cho I-ran.

Mặc dù I-ran luôn khẳng định rằng hoạt động làm giàu uranium của họ chỉ phục vụ mục đích hoà bình, nhưng Mỹ và các nước châu Âu lại tin rằng I-ran đang tìm cách sản xuất vũ khí hạt nhân. Mỹ và Anh là những nước đi đầu cuộc vận động trừng phạt buộc I-ran ngừng chương trình hạt nhân. Để tránh sự phản đối của Nga và Trung Quốc - hai đối tác thương mại chính của I-ran - mọi biện pháp trừng phạt I-ran có thể sẽ chỉ được đưa ra ở mức tương đối nhẹ, chẳng hạn như cấm vận công nghệ tên lửa và hạt nhân, cấm đi lại và các hình phạt khác đối với các quan chức I-ran liên quan tới chương trình hạt nhân của nước này...

Nếu như các nước phương Tây luôn tỏ ra sốt sắng trong việc áp đặt các biện pháp trừng phạt I-ran, thì cả Nga và Trung Quốc lại coi đó chỉ là những biện pháp cuối cùng để giải tỏa cuộc khủng hoảng này. Bộ trưởng Ngoại giao Nga S.La-vrốp nói trước cuộc gặp vừa qua tại Luân Đôn rằng, cuộc khủng hoảng hạt nhân I-ran vẫn có thể giải quyết được bằng con đường ngoại giao. Theo ông, hiện vẫn còn cơ hội sử dụng giải pháp ngoại giao cho vấn đề hạt nhân của I-ran, vì thế các cường quốc trên thế giới cần tận dụng triệt để cơ hội này và bất kỳ biện pháp nào có thể được xem xét tại đó phải nhằm mục tiêu thúc đẩy I-ran trở lại bàn thương lượng. Vấn đề chính hiện nay là phải xem xét và đánh giá đúng thực tế về hoạt động làm giàu uranium của I-ran để xác định xem chương trình hạt nhân của I-ran có vi phạm Hiệp ước cấm phổ biến vũ khí hạt nhân hay không. Ông cũng cho biết Nga vẫn thường xuyên tham khảo ý kiến chuyên môn với Cơ quan năng lượng nguyên tử quốc tế để đánh giá tình hình hạt nhân của I-ran. Tuy vậy, ông cũng nói với báo chí rằng, Mát-xcơ-va không loại trừ các biện pháp mới chống I-ran. Tổng thống Nga V.Pu-tin từng tuyên bố trước đó: "Chúng tôi không loại trừ các biện pháp bổ sung" nhằm thuyết phục I-ran đáp lại những mối lo ngại của quốc tế về chương trình hạt nhân của nước này. Điều này cho thấy Nga có thể ủng hộ những biện pháp trừng phạt về một số điểm. Bộ trưởng La-vrốp cho rằng quyết định mới đây của Mỹ trong việc đơn phương áp dụng các biện pháp trừng phạt đối với những nước hợp tác với chương trình hạt nhân của I-ran hoặc bán vũ khí công nghệ cao cho I-ran (chủ yếu nhằm vào các công ty Nga), là vi phạm những thỏa thuận đạt được trước đó giữa 6 cường quốc.

Tất cả những thông tin về chương trình hạt nhân của I-ran do phương Tây tung ra có lẽ chưa đủ để xác định I-ran đang tiến tới chế tạo vũ khí hạt nhân. Những thông tin sai lầm của tình báo của Mỹ và Anh về vũ khí hủy diệt hàng loạt của I-rắc từng được công bố rầm rộ một thời để phát động cuộc chiến chống I-rắc mà hậu quả của nó đến nay vẫn chưa được giải quyết, là bài học nhãn tiền để xem xét chương trình hạt nhân của I-ran. Mọi nỗ lực trừng phạt I-ran nhằm buộc I-ran ngừng chương trình hạt nhân bị nghi ngờ trong điều kiện hiện nay là quá sớm và không thuyết phục được dư luận nói chung.

KIM THANH