Ông E-xtra-đa tại Toà án hôm 12-9. Ảnh: AFP

Ngày 12-9, Tòa án đặc biệt chống tham nhũng của Phi-líp-pin đã tuyên án tù chung thân đối với cựu Tổng thống Hô-xê E-xtra-đa về tội tham ô và nhận hối lộ, đồng thời phán quyết tịch thu 87 triệu USD từ các tài khoản ngân hàng của ông E-xtra-đa đã bị phong tỏa trong quá trình xét xử ông kéo dài 6 năm qua.

Vốn là một ngôi sao điện ảnh, ông E-xtra-đa từng được công chúng Phi-líp-pin ngưỡng mộ tột bực qua diễn xuất một anh hùng hảo hán, xả thân vì người nghèo trong bộ phim Ito Ang Pilipino. Cũng chính với vai diễn này, ông E-xtra-đa đã được Hiệp hội ngành công nghiệp điện ảnh Phi-líp-pin lưu danh trong Đền thờ những người nổi tiếng. Luôn xuất sắc trong những vai chính diện, ông E-xtra-đa đã gặt hái thành công rực rỡ trên phim trường với lượng người hâm mộ đông đảo. Trên nền tảng đó, ông E-xtra-đa mạnh dạn bước chân vào chính trường.

Năm 1969, minh tinh E-xtra-đa đã thắng cử chức thị trưởng tại thị trấn quê hương San Hoan. Suốt 16 năm sau đó ông E-xtra-đa trở thành một trong những thị trưởng đặc sắc nhất của Phi-líp-pin. Diễn viên E-xtra-đa đi ngược lại tập quán chính trị của Phi-líp-pin, nơi các chính trị gia luôn xuất thân từ tầng lớp giàu có. Xuất thân từ một gia đình bình dân, ông E-xtra-đa rất biết cách xây dựng quan hệ với người nghèo. Người dân đã từng coi ông là Rô-bin Hút của Phi-líp-pin, sống hết mình vì người nghèo. Trong những năm giữ chức thị trưởng rồi các trọng trách khác trong chính phủ, ông E-xtra-đa luôn cam kết và hành động để cải thiện đời sống của dân nghèo. Tháng 6-1998, một trong sự kiện đáng nhớ nhất trong lịch sử Phi-líp-pin đã diễn ra. Ông Giô-sép E-xtra-đa thắng lợi vang dội chưa từng thấy trong cuộc bầu cử tổng thống. Siêu sao màn bạc đã trở thành siêu sao chính trị. Lúc nhậm chức tổng thống, ông E-xtra-đa tuyên bố như một lời cam kết với người dân: “Đây sẽ là vai diễn lớn nhất của đời tôi”. Song tiếc thay, cuộc đời chẳng hề giống hơn 100 bộ phim của ông. Vai diễn cuộc đời của ông E-xtra-đa lại là phản diện.

Từ khi ông E-xtra-đa lên làm Tổng thống, nhiều người bắt đầu nhận thấy rằng con người này không phải là miễn nhiễm với vi-rút “thu vén” tài sản cho bản thân. Những cáo buộc về khả năng lãnh đạo yếu kém và tham nhũng đã đeo đuổi nhiệm kỳ tổng thống của ông. Các công tố viên cho rằng, trong thời gian tại chức từ 1998 tới 2001, ông E-xtra-đa đã ăn hối lộ từ các đường dây đánh bạc phi pháp và “lấy nhầm” công quỹ đến 80 triệu USD. Ông E-xtra-đa cũng bị tố cáo đã đưa ra những quyết định quan trọng tại những buổi tiệc rượu kéo dài thâu đêm trong dinh tổng thống. Ngoài ra, ông cũng bị buộc tội khai man tài sản hồi năm 1999.

Nhưng chuyện này không phải bây giờ mới bị phát giác. Hồi năm 2000, ông Xinh-xơn, từng là một chính khách rất thân cận với ông E-xtra-đa trong những ngày còn tại chức, tố cáo rằng ông từng chuyển 2,5 triệu USD tiền thuế thuốc lá của nhà nước đến nhà riêng của ông E-xtra-đa. Ông Xinh-xơn cũng nói rằng, ông E-xtra-đa cũng thu lợi hàng triệu USD khi bảo kê cho các sòng bạc dù luôn lên tiếng yêu cầu bài trừ tệ nạn này. Sự kiện này dẫn đến phiên luận tội Tổng thống E-xtra-đa của Quốc hội Phi-líp-pin vào tháng 1-2005. Dù phiên luận tội thất bại, song hình ảnh vị anh hùng hảo hán trên màn bạc chuyên ra tay giúp đỡ người nghèo đã sụp đổ trong mắt người dân Phi-líp-pin. Trong chưa đầy 24 giờ sau, trước sức ép của những cuộc biểu tình khổng lồ của người dân, ông E-xtra-đa buộc rời khỏi chức vụ tổng thống và bị giam lỏng tại tư dinh.

Ông E-xtra-đa cáo buộc phán quyết trên của tòa “mang động cơ chính trị” và cho biết ông sẽ kháng án. Hiện ông đang bị quản thúc tại gia trong quá trình xét xử của tòa án. Thủ đô Ma-ni-la được tăng cường an ninh đề phòng bạo loạn, trong khi những người ủng hộ ông E-xtra-đa tập trung biểu tình bên ngoài trụ sở tòa án. Hàng nghìn binh sĩ được đặt trong tình trạng báo động cao và các lực lượng bổ sung tại các căn cứ quân sự xung quanh Ma-ni-la được lệnh sẵn sàng hỗ trợ cảnh sát khi cần. Các trường học gần tòa án đã được lệnh đóng cửa. Các nhà phân tích chính trị ở Phi-líp-pin nhận định, với nhiều nhân chứng, vật chứng rõ ràng việc ông E-xtra-đa kháng án có rất ít cơ hội thành công và phải thụ án. Tuy nhiên, ông E-xtra-đa có thể được Tổng thống A-rô-giô ân xá để tình hình chính trị tại Phi-líp-pin bớt căng thẳng.

ĐẶNG NGUYỄN