Hầu hết nguồn cung cấp khí đốt cho Ukraina đều qua hệ thống ống dẫn của Nga (ảnh theo Vnn)

Quan hệ Nga - U-crai-na vốn bị lạnh nhạt sau "cuộc cách mạng cam" cách đây hai năm và gần như trở nên bị đóng băng sau những tranh cãi về việc Nga nâng giá khí đốt bán cho U-crai-na hồi đầu năm. Song, dường như quan hệ Nga - U-crai-na đang được sưởi ấm trở lại bằng những thỏa thuận hợp tác mà hai Thủ tướng của hai nước vừa đạt được tại Ki-ép tuần trước. Theo đó, từ năm tới Nga sẽ bán khí đốt cho U-crai-na với giá 130USD/1.000 mét khối, cao hơn mức 95USD/1.000 mét khối hiện U-crai-na vẫn thanh toán cho Nga, nhưng thấp hơn nhiều so với mức 230USD/1.000 mét khối mà tập đoàn năng lượng Gazprom của Nga đưa ra hồi đầu năm.

Thủ tướng U-crai-na V.Y-a-nu-cô-vích xác nhận rằng, thực ra các cuộc thương lượng giữa Nga và U-crai-na về giá khí đốt đã được hoàn tất ở Mát-xcơ-va trong chuyến thăm Nga cuối tháng 8 vừa qua của ông. Lượng khí đốt Nga bán cho U-crai-na sẽ tăng lên ít nhất 55 tỷ mét khối cũng với giá không quá 130USD/1.000 mét khối. Thỏa thuận trên đang làm giảm bớt những căng thẳng trong quan hệ giữa hai nước và làm dịu bớt những lo ngại của các nước châu Âu về nguồn cung cấp năng lượng từ Nga. Những bất đồng giữa U-crai-na và Nga về vấn đề khí đốt đã trở thành tâm điểm của một cuộc khủng hoảng trong quan hệ giữa hai quốc gia láng giềng này và từng làm gián đoạn việc cung cấp khí đốt từ Nga sang U-crai-na đầu năm nay. Sự việc đã gây ra tình trạng rối loạn về các nguồn cung cấp khí đốt trên toàn châu Âu bởi vì 80% lượng khí đốt Nga bán cho châu Âu được vận chuyển qua U-crai-na.

Thủ tướng Nga M.Phrát-cốp tuyên bố rằng, sau thỏa thuận này, Mát-xcơ-va sẽ chờ đợi những động thái tích cực hơn từ phía Ki-ép và rằng Nga không chỉ tập trung chú ý đến vấn đề khí đốt, đặc biệt là vấn đề giá cả, mà quan tâm tới phạm vi rộng hơn là khí đốt và năng lượng. Trong chuyến thăm U-crai-na đầu tiên trong vòng vài năm qua, Thủ tướng Nga Phrát-cốp cùng Thủ tướng U-crai-na Y-a-nu-cô-vích chủ trì phiên họp đầu tiên của Ủy ban về hợp tác kinh tế trong khuôn khổ Ủy ban liên chính phủ Nga - U-crai-na, đánh dấu một bước cải thiện đáng kể trong quan hệ giữa hai nước Xla-vơ láng giềng. Ủy ban về hợp tác kinh tế đã thảo luận một loạt phương hướng hợp tác quan trọng, trước hết là lĩnh vực kinh tế-thương mại, tổ hợp nhiên liệu-năng lượng, vận tải, công nghiệp, ngành chế tạo máy bay, nông nghiệp và nghiên cứu vũ trụ. Phiên họp này là bước chuẩn bị cho chuyến thăm sắp tới của Tổng thống Nga V.Pu-tin tới Ki-ép để tiến hành cuộc họp Ủy ban liên chính phủ Nga - U-crai-na. Phiên họp Ủy ban hợp tác kinh tế đã thành công tốt đẹp với việc hai vị Thủ tướng đã ký kết một loạt văn kiện hợp tác song phương. Hai ông cũng đã ký biên bản của cuộc gặp, một chương trình hợp tác liên khu vực và biên giới Nga - U-crai-na đến năm 2010, kế hoạch hành động cho chương trình này. Hai bên xác nhận tạo thuận lợi việc tăng cường cung cấp dầu từ Nga sang U-crai-na và vận chuyển dầu qua lãnh thổ U-crai-na sang châu Âu. Hai bên cũng đạt được các thỏa thuận trong hợp tác phát triển điện năng, trong đó U-crai-na sẽ khôi phục việc cung cấp điện cho hệ thống tải điện của Nga để bán điện cho Môn-đô-va.

Trong lĩnh vực công nghiệp hàng không, các doanh nghiệp Nga và U-crai-na sẽ tiếp tục hợp tác trong các khu vực thỏa thuận trước đây. Từ năm 2007, hai cơ quan vũ trụ quốc gia của hai nước sẽ xúc tiến chương trình hợp tác thăm dò vũ trụ hòa bình cho giai đoạn 2007-2011. Trong lĩnh vực nông nghiệp, các cơ quan thú y và vệ sinh hai nước bảo đảm thực thi các điều khoản của biên bản về xuất khẩu các sản phẩm sữa và thịt từ U-crai-na sang Nga và bỏ những hạn chế tạm thời được công bố ngày 4-10-2006 về việc vận chuyển các sản phẩm trên qua lãnh thổ U-crai-na tới Nga.

Nhân dịp này, Thủ tướng Nga đã kêu gọi U-crai-na "đồng bộ hóa" các nỗ lực gia nhập Tổ chức Thương mại thế giới cùng với Nga, đồng thời nên thương lượng nhiều hơn với Nga về việc gia nhập WTO. Điều đó được các chính trị gia U-crai-na hiểu là lời cảnh báo đối với Ki-ép rằng, Ki-ép khó có thể gia nhập WTO trước Nga. Thành viên của WTO là đòi hỏi đầu tiên để đi tới hiệp định thương mại giữa U-crai-na và EU, điều mà phe đối lập rất mong muốn sớm đạt được để kết nối quan hệ với phương Tây. Khối "U-crai-na của chúng ta" ủng hộ Tổng thống thân phương Tây đã chỉ trích Thủ tướng Nga Phrát-cốp đang cố ép U-crai-na nhằm tạo uy thế cho chính sách đối ngoại của Nga và chỉ trích Thủ tướng U-crai-na Y-a-nu-cô-vích uốn mình vì ý muốn của Mát-xcơ-va. Việc đàm phán để Nga gia nhập WTO gần đây đã bị chậm lại bởi các cuộc đàm phán với các thành viên hiện tại, mà mỗi thành viên đều có quyền phủ quyết, và bởi các nước đòi tham gia trong ngành khai thác các nguồn năng lượng của Nga, điều mà Nga không hoan nghênh. Việc gia nhập WTO trước Nga có thể tạo cho U-crai-na đòn bẩy trong các cuộc đàm phán thương mại với Nga bằng việc tạo ra cho U-crai-na quyền phong tỏa người láng giềng phía bắc của mình (tương tự như Gru-di-a đang trì hoãn đàm phán với Nga về việc Nga gia nhập WTO). Nếu U-crai-na muốn có được đòn bẩy ấy, thì phải đẩy nhanh các cuộc đàm phán với tốc độ nhanh không tưởng. Chẳng thế mà Tổng thống Y-u-sen-cô mới đây đã thúc giục liên minh cầm quyền thông qua các biện pháp để Ki-ép gia nhập WTO trước cuối năm nay. Thế nhưng trong một cuộc trả lời phỏng vấn mới đây, Thủ tướng Y-a-nu-cô-vích nói rằng ông sẽ đồng bộ hóa các cuộc đàm phán thương mại với Nga, có thể cùng Nga gia nhập WTO, với hy vọng làm giảm tình trạng căng thẳng hiện nay.

Những nỗ lực của Thủ tướng Y-a-nu-cô-vích đang được phía Nga đền đáp và dường như quan hệ giữa hai nước đang ấm dần lên bằng những thỏa thuận mới nhất về quan hệ song phương, đặc biệt trong các vấn đề dầu khí và thương mại.

KIM THANH