Kiêng Kếch I-êu (áo trắng, ngồi giữa) trong phiên thẩm vấn hôm 20-11. Ảnh: AP

Ngày 20-11, Tòa án xét xử Khơ-me đỏ (ECCC) ở Cam-pu-chia đã mở phiên thẩm vấn công khai đầu tiên, bị cáo là Kiêng Kếch I-êu, biệt danh là Đắt, cựu Giám đốc nhà tù Tuôn Xleng (còn gọi là S-21) khét tiếng thời Khơ-me đỏ. Cảnh sát đã áp giải Đắt ra tòa để dự phiên sơ thẩm về yêu cầu bảo lãnh tại ngoại của ông ta trước khi các phiên tòa xử tội diệt chủng của Khơ-me đỏ chính thức diễn ra vào năm 2008.

Đắt, 65 tuổi, là nhân vật chóp bu đầu tiên của chế độ Khơ-me đỏ bị bắt giữ và bị truy tố về tội ác chống loài người. Trong thời gian cầm đầu nhà tù Tuôn Xleng, Kiêng Kếch I-êu đã cai quản việc thẩm vấn, tra tấn và đưa đi giết hại 16.000 người, gồm cả trẻ em và phụ nữ ở nhà tù này. Chỉ có 14 tù nhân được cho là đã thoát chết.

Trước khi bị chuyển giao cho ECCC, Đắt đã bị giam giữ tại một nhà tù quân sự từ ngày . Khi được hỏi lí do xin được bảo lãnh tại ngoại, Đắt nói đó là “vì tôi đã bị bắt giam hơn 8 năm qua mà không được hầu tòa”. Trong trát bắt giữ hồi tháng 7 năm nay, các thẩm phán của ECCC đã bác bỏ yêu cầu xin tại ngoại cho Đắt từ các luật sư của ông ta. Các thẩm phán cho biết họ không có thẩm quyền phán xét tính hợp pháp của việc bắt giữ Đắt trước đó. Theo các nhà chức trách, việc bắt giam Đắt nhằm đảm bảo việc ông ta sẽ ra hầu tòa cũng như bảo vệ cựu lãnh đạo chế độ diệt chủng trước các hành động trả thù vì những gì ông ta đã làm.

Tại phiên thẩm vấn ngày 20-11, ông ta ngồi ở bục nhân chứng. Khi được yêu cầu khai rõ tên tuổi trước tòa, Đắt đã đứng lên và chắp tay để tỏ thái độ tôn trọng ban hội thẩm gồm 5 thẩm phán Cam-pu-chia và quốc tế. Một chánh án sau đó tuyên đọc hồ sơ vụ án của Đắt: “Dưới thời ông ta cầm quyền đã xảy ra vô số hành động lạm dụng, kể cả thảm sát tập thể, bắt bớ tùy tiện và tra tấn”. Hàng trăm nhà báo, quan sát viên quốc tế và người dân Cam-pu-chia đã tập trung tại trụ sở tòa án ở ngoại ô thủ đô Phnôm Pênh để chứng kiến phiên xử. Diễn biến tranh tụng được phát trực tiếp trên truyền hình Cam-pu-chia nhờ hai xe truyền phát tín hiệu vệ tinh của các đài địa phương, đậu ngay phía ngoài phòng xử án.

Xin Kho, 58 tuổi, người có chồng và hai anh em trai bị giết hại dưới thời Khơ-me đỏ, cho biết: “Đây là một sự kiện lịch sử. 30 năm đã trôi qua nhưng những gì từng xảy ra vẫn còn ám ảnh tôi”. Một trong những anh em trai của bà Kho đã bị bắn chết theo kiểu hành quyết.

Chiều cùng ngày, ECCC cũng đã tuyên bố Khiêu Xăm-phon, cựu Chủ tịch nước của chế độ Khơ-me đỏ, bị truy tố về tội ác chiến tranh và tội ác chống lại loài người. Trong một thông cáo báo chí, ECCC cho biết Khiêu Xăm-phon, bị bắt hôm 19-11, sẽ bị tạm giam trong vòng một năm để tiến hành thẩm vấn. Đến nay, toàn bộ năm nhân vật Khơ-me đỏ được ECCC tuyên bố phải ra trước vành móng ngựa đều đã bị bắt, trong đó cựu Giám đốc nhà tù Tuôn Xleng Đắt, Nuôn Chia - cựu Chủ tịch Quốc hội, Iêng Xa-ri - cựu Phó thủ tướng, Bộ trưởng Ngoại giao và vợ là Iêng Thi-rít - cựu Bộ trưởng các vấn đề xã hội, và Khiêu Xăm-phon-cựu Chủ tịch nước của chế độ Khơ-me đỏ.

NGỌC HÀ (tổng hợp)