Mai-cơn Bin-tơn có thể coi là một chuyên gia nghiên cứu về vụ thảm sát Mỹ Lai. Năm 1988, nhà báo người Anh này đã đến Sơn Mỹ để viết một cuốn sách và dựng một bộ phim khá nổi tiếng có tựa đề “Bốn giờ ở Mỹ Lai”. Hiện Mai-cơn Bin-tơn còn có trong tay hơn 20 nghìn trang tài liệu khác về vụ thảm sát này.

- Tại sao ông lại có sự quan tâm đặc biệt như vậy đến vụ thảm sát Mỹ Lai?

- Khi tôi bắt đầu bước vào tuổi thanh niên thì cũng là lúc Mỹ bắt đầu tiến hành cuộc chiến tranh ở Việt Nam. Lúc đó, đại đa số người Anh đều nhận rõ rằng đây là cuộc chiến tranh phi nghĩa. Nhân dân Việt Nam là những anh hùng đấu tranh vì tự do, độc lập. Khi biết đến vụ thảm sát Mỹ Lai, quả thực tôi đã bị sốc rất mạnh.

Sau đó, khi trở thành nhà báo, như nhiều người khác, tôi luôn muốn viết về những đề tài mà còn nhiều câu hỏi chưa được trả lời. Trong vụ thảm sát Mỹ Lai, lúc bấy giờ không có nhiều thông tin rõ ràng như bây giờ. Cuối thập niên 80 của thế kỷ trước tôi là một nhà sản xuất phim truyền hình. Khoảng tháng 3-1988, đúng vào dịp kỷ niệm 20 năm vụ thảm sát Mỹ Lai, đồng nghiệp của tôi là Ke-vin Xim hỏi: “Anh nghĩ thế nào nếu chúng ta làm một bộ phim tài liệu về Mỹ Lai?”. Nghe thấy vậy, tóc gáy tôi dựng đứng lên.

Tôi lao vội đến thư viện của trường đại học và tìm kiếm. Những tài liệu về vụ Mỹ Lai khiến tôi vô cùng bất ngờ. Tôi tìm thấy được báo cáo của quân đội Mỹ cho thấy không chỉ mình Ca-li, viên trung úy đã bị kết tội giết người, dính líu đến vụ thảm sát mà còn ít nhất 50 lính Mỹ nữa. Bên cạnh đó, lính Mỹ không chỉ gây ra vụ Mỹ Lai mà còn thực hiện một vụ thảm sát nữa ở Mỹ Khê. Không những vậy, ngoài Ca-li chỉ bị kết án chiếu lệ (3 năm án treo), những lính Mỹ đã giết hại dã man thường dân gồm toàn trẻ em, phụ nữ, người già không phải chịu trách nhiệm gì. Thậm chí, quân đội Mỹ còn cố tình che giấu sự vụ đi. Đây là điều không thể chấp nhận được và tôi phải quyết đi đến cùng sự thật.

- Khi đến Sơn Mỹ năm 1988, cảm xúc của ông lúc đó ra sao?

- Một trong những kỷ niệm tôi nhớ nhất là được một người phụ nữ thoát chết trong vụ thảm sát kể lại câu chuyện trong gần một giờ đồng hồ. Người phụ nữ này vì quá đau đớn, nên đến lúc đó chưa từng kể lại chuyện với ai. Chúng tôi xúc động vô cùng. Cả đoàn làm phim chúng tôi đã không thể kìm được nước mắt.

- Thế lần này quay lại Sơn Mỹ, ông cảm thấy thế nào?

- Tôi thấy Sơn Mỹ bây giờ thật là thanh bình. Trước đây, lính Mỹ muốn phá hủy vùng đất này. Và lính Mỹ đã “làm khá tốt” điều này khi giết chết hơn 500 người vô tội. Nhưng chúng không thể xóa sổ vùng đất này bởi tinh thần của người dân là không thể dập tắt. 40 năm trôi qua, bây giờ cần phải tôn vinh những người dân Sơn Mỹ đầy nghị lực và giàu lòng vị tha. Họ đã xây dựng lại quê hương tươi đẹp và không hề ghét người Mỹ dù họ hoàn toàn có quyền đó. Họ hiểu rằng cũng có nhiều lính Mỹ bị chính quyền ép buộc phải đến Việt Nam.

- Xin cảm ơn ông.

ĐẶNG NGUYỄN (thực hiện)