Nguyên nhân xuất phát từ thỏa thuận năm 2015, theo đó những người di cư tới châu Âu tìm kiếm quy chế tị nạn tập trung tại hai nước Hy Lạp và Italy sẽ được phân bổ tới các nước khác trong khối theo một cơ chế phân bổ hạn ngạch. Tuy nhiên, CH Séc, Hungary và Ba Lan đã phản đối cơ chế phân bổ hạn ngạch này, khiến mục tiêu này cho đến nay vẫn chưa được hoàn thành. Lý do các nước này đưa ra là họ lo ngại về nguy cơ khủng bố, đồng thời cho rằng mức hạn ngạch này sẽ hạn chế chủ quyền. 

Tuy nhiên, châu Âu không chấp nhận lý do trên và quyết định “mạnh tay” với những “dòng nước ngược”. Hồi tháng 11 năm ngoái, Nghị viện châu Âu (EP) thậm chí đã thông qua nghị quyết tạo cơ sở cho việc triển khai cơ chế áp đặt các lệnh trừng phạt của EU nhằm vào Ba Lan. Nghị quyết trên chỉ rõ, Ba Lan “vi phạm nghiêm trọng” các giá trị châu Âu, trong đó có thượng tôn pháp luật, được ghi rõ trong Hiệp ước EU. Nghị quyết của EP cũng nêu rõ, nếu giới chức Ba Lan từ chối tuân thủ các khuyến nghị của EU thì quy trình này thậm chí có thể dẫn tới việc đình chỉ quyền bỏ phiếu của Ba Lan tại Hội đồng châu Âu.

Ngay sau khi có nghị quyết trên, Hungary đứng về phía Ba Lan và kiên quyết phản đối. Những rắc rối, căng thẳng ngày càng nối dài cho tới khi EC quyết định "đi kiện". Rõ ràng, vụ việc trên thực sự là "phép thử" chưa từng có tiền lệ đối với EU. Sự không đồng thuận của hai nước này với chính sách chung đặt ra thách thức lớn đối với EU về tính đoàn kết của khối. Đúng như Thủ tướng Hungary Orban dự đoán năm 2018 sẽ là "năm của những trận đánh vĩ đại".

Heather Grabbe-Giám đốc Viện Chính sách xã hội mở châu Âu, cho rằng cách giải quyết giữa EU với Ba Lan và Hungary là một “phép thử” cho các chương trình nghị sự của châu Âu, từ vấn đề di cư cho đến pháp quyền. Bà Grabbe bình luận: "Đó là điều mà EU chưa từng đối mặt. Lần đầu tiên EU có một nhóm nước không đoàn kết về vấn đề di dân và chia sẻ gánh nặng".

NGUYỄN HÒA