Như tin đã đưa, một phái đoàn của Ủy ban Tự do tôn giáo quốc tế Mỹ đang thăm và tìm hiểu tình hình sinh hoạt tôn giáo, tín ngưỡng tại Việt Nam (từ 21-10 đến 3-11). Sáng 23-10, tại trụ sở Tổng cục An ninh, Thứ trưởng Bộ Công an, Thượng tướng Nguyễn Văn Hưởng, đã có buổi làm việc với đoàn.

Phái đoàn Uỷ ban Tôn giáo Mỹ đến Việt Nam lần này gồm chủ tịch và hai phó chủ tịch, cùng một số ủy viên. Tại cuộc gặp, các thắc mắc và câu hỏi của phái đoàn Mỹ đã được phía Việt Nam giải đáp một cách thẳng thắn và cởi mở. Trưởng đoàn, Chủ tịch Uỷ ban M. Crâu-ma-ti nói: “Việc Chính phủ Việt Nam tạo điều kiện cho đoàn đi thăm, tìm hiểu tình hình tín ngưỡng, tôn giáo tại Việt Nam là sự thể hiện về thái độ cởi mở và đối thoại của Việt Nam về vấn đề tự do tôn giáo”.

Thảo luận để thúc đẩy quan hệ hai nước

“Vấn đề tôn giáo, nhân quyền là một chủ đề mà hai nước có nhiều cuộc trao đổi với nhau. Và những cuộc trao đổi như vậy rất hữu ích để hai phía có thể hiểu nhau hơn”, Thứ trưởng Nguyễn Văn Hưởng mở đầu cuộc gặp. Tuy nhiên gần đây có nhiều thông tin đến với Chính phủ Mỹ, cần được thận trọng xác minh, từ đó góp phần thúc đẩy quan hệ hai nước. Thứ trưởng Nguyễn Văn Hưởng cũng cho biết cơ quan ông không xử lý các vấn đề tôn giáo mà là cơ quan thực thi pháp luật, nhưng khi được lãnh đạo Ủy ban đến thăm và làm việc, cơ quan ông sẵn sàng lắng nghe các ý kiến của ngài Chủ tịch cũng như các thành viên trong đoàn.

Chủ tịch Ủy ban, Trưởng đoàn M. Crâu-ma-ti bày tỏ sự cảm ơn đối với việc Chính phủ Việt Nam đã cam kết thực hiện bảo đảm quyền con người và tự do tôn giáo bởi vì “việc thờ cúng tự do là điều rất quan trọng của quyền con người”. Ông Crâu-ma-ti cũng vui mừng vì thấy quan hệ hai nước ngày càng phát triển, và một trong những nhân tố thúc đẩy mối quan hệ này đó là việc thảo luận các vấn đề quan tâm của nhau để đạt được những tiến bộ mà hai bên cùng quan tâm.

Ông Crâu-ma-ti cho biết điều mà Uỷ ban quan ngại không phải là mới, mà đều là những vấn đề đã được Tổng thống Bu-sơ và Ngoại trưởng Mỹ Rai-xơ nhiều lần đề cập với phía Việt Nam. Đó là "sự tiến bộ của Việt Nam về tự do tôn giáo thời gian trước đây bị chững lại; những thông tin mà uỷ ban nhận được cho thấy có tình trạng sách nhiễu, bắt bớ, làm phiền những người đứng đầu tôn giáo, có nguy cơ làm chệch hướng những cam kết của Việt Nam về vấn đề nhân quyền và tự do tôn giáo". Đoàn đánh giá cao phía Việt Nam đã dành thời gian đón tiếp và làm việc với đoàn. Uỷ ban tự do tôn giáo quốc tế Mỹ là cơ quan thuộc Chính phủ, do Tổng thống bổ nhiệm và Quốc hội phê chuẩn cho nên sau chuyến đi này, Uỷ ban phải có báo cáo lên Chính phủ, Tổng thống và Quốc hội, mong muốn được Việt Nam trao đổi một cách thẳng thắn.

Về những thông tin đã bị bóp méo

Trước thắc mắc của bà Prít-ta Ban-xôn, Phó chủ tịch Ủy ban xung quanh thông tin Chính phủ Việt Nam tiếp tục hạn chế, sách nhiễu, bắt giữ đối với những người lãnh đạo “Giáo hội Phật giáo Việt Nam thống nhất” và Phật giáo Khơ-me ở đồng bằng sông Cửu Long, Thứ trưởng Nguyễn Văn Hưởng khẳng định những thông tin trên hoàn toàn sai lệch và bị bóp méo. Thứ trưởng giải thích rõ cho phía Mỹ nắm được các tổ chức tôn giáo bất hợp pháp và các hệ phái tôn giáo được công nhận hợp pháp hoạt động ở Việt Nam. Theo đó, mỗi tôn giáo có một tổ chức giáo hội, một tôn giáo không thể có nhiều tổ chức giáo hội, còn các hệ phái thì được công nhận độc lập. Luật pháp Việt Nam chỉ công nhận “Giáo hội Phật giáo Việt Nam”, còn tổ chức “Giáo hội Phật giáo Việt Nam thống nhất” là bất hợp pháp, vì nó đã không tồn tại từ năm 1981. Mặt khác, phải phân biệt rõ hoạt động tôn giáo và vi phạm pháp luật của công dân, ở Việt Nam không ai bị bắt vì tội hoạt động tôn giáo hoặc bày tỏ quan điểm chính kiến cá nhân. Ngược lại, bất cứ công dân nào vi phạm pháp luật sẽ bị xử lý theo pháp luật, dù họ có theo đạo hay không. Các trường hợp như Võ Văn Thanh Liêm ở An Giang, Y Hét ở Phú Yên là những đối tượng côn đồ, vi phạm pháp luật và bị xử lý theo pháp luật. Nguyễn Văn Đài và Lê Thị Công Nhân thì kích động, tổ chức lực lượng chống lại Nhà nước, vi phạm pháp luật và bị xử lý, chứ không phải họ bày tỏ quan điểm, chính kiến mà bị bắt.

“Gần đây tôi cũng có nghe thông tin cho rằng Việt Nam đàn áp tôn giáo, nhất là sách nhiễu các chức sắc Phật giáo Khơ-me Tây Nam Bộ. Bà và đoàn sẽ đến đó nay mai, và bà sẽ có câu trả lời từ thực tế. Ngoài ra, chúng tôi chỉ tuyên bố “Giáo Hội phật giáo Việt Nam Thống nhất” là không hợp pháp, mặc dầu vậy các ông Thích Huyền Quang và Thích Quảng Độ vẫn hoạt động tôn giáo bình thường, và không ai trong số họ có thể bị bắt trong thời gian tới nếu họ không vi phạm pháp luật”, Thứ trưởng nhấn mạnh.

Thẳng thắn giải tỏa thắc mắc

“Tôi đánh giá cao cơ hội được trao đổi thẳng thắn với ngài Thứ trưởng hôm nay”, bà Phê-lít-xơ Ghê-ơ, thành viên trong đoàn nói. Bà Phê-lít-xơ cho biết trong chuyến đi này Uỷ ban muốn nêu ba vấn đề. “Thứ nhất là điều tra một số trường hợp bị ngược đãi, giam cầm. Thứ hai là trả lại tự do cho những người bị bắt giữ vì họ bày tỏ quyền con người cơ bản. Thứ ba, chúng tôi mong Việt Nam có một cách nhìn mới và muốn phía Việt Nam đề ra phương thức để ngăn chặn những trường hợp bị ngược đãi trong tương lai, bằng cách tiến hành điều tra đầy đủ”.

Thứ trưởng Nguyễn Văn Hưởng khẳng định, luật pháp Việt Nam đã qui định rất rõ về việc cấm ngược đãi tù nhân và xử lý nghiêm khắc người vi phạm. Việt Nam đồng tình với phía Mỹ là phản đối ngược đãi tù nhân, bởi vì họ cũng là con người, vi phạm pháp luật thì bị xử lý theo pháp luật. Việt Nam cũng như Mỹ, đã xử lý một số trường hợp vi phạm liên quan đến vấn đề này, chỉ khác là Mỹ thì đưa tin công khai, còn Việt Nam thì không đưa tin công khai nên uỷ ban không biết. “Trên thực tế ở Việt Nam không có ngược đãi, đánh đập tù nhân, ngăn cản người theo đạo…như kiểu thông tin mà phía Mỹ nhận được. Tôi mong bà chuyển cho chúng tôi thông tin chi tiết để chúng tôi kiểm tra, sau đó chúng tôi sẽ thông báo lại ngay cho bà”, Thứ trưởng Nguyễn Văn Hưởng nhấn mạnh.

“Bây giờ bà muốn đi đâu tôi cũng có thể giúp bà, không ai cản trở về việc này và bà sẽ tiếp xúc với họ, để họ tự nói những điều họ nghĩ. Gần đây Mỹ cung cấp cho chúng tôi nhiều thông tin cho rằng chúng tôi bắt giữ nhiều nhân vật “bất đồng chính kiến”. Theo tôi hiểu những người “bất đồng chính kiến” như khái niệm của Mỹ là tự do nói lên quan điểm của mình và thậm chí họ có thể phê phán thậm tệ kể cả lãnh đạo. Tôi xin thông báo với bà là ở Việt Nam chúng tôi chưa bao giờ bắt những người như thế. Họ có quyền thể hiện quan điểm của họ, thậm chí lên báo chí”.

Thứ trưởng Nguyễn Văn Hưởng cũng khẳng định các phiên tòa ở Việt Nam đều công khai, có luật sư, có thân nhân bị cáo dự, thậm chí một số đại sứ quán cũng được mời tham dự nếu được yêu cầu.Việc ấn định xử lúc nào là do tòa án, chậm trễ có thể là do phải điều tra bổ sung những vấn đề bị cáo kháng án.

Thứ trưởng Nguyễn Văn Hưởng hoan nghênh những gợi ý của bà Phê-lít-xơ về cái nhìn mới, cơ chế ngăn chặn ngược đãi, đối xử công bằng nhân đạo, điều tra độc lập. “Chúng tôi đánh giá cao và sẽ rất lưu ý vấn đề này. Tôi cũng xin khẳng định với bà rằng người bị giam giữ đã có án phạt thì đều được thân nhân thăm, tiếp tế; người theo đạo được dùng kinh sách, tự do làm lễ trong nhà giam... Chỉ trường hợp đang điều tra, chưa có kết luận, chưa có bản án đã tuyên thì không được thăm thân”.

Khi bà Phê-lít-xơ đề nghị tiếp cận và thăm Nguyễn Văn Đài và Lê Thị Công Nhân, Thứ trưởng Nguyễn Văn Hưởng đã trả lời không chút ngại ngần: “Bà có muốn đi ngay bây giờ không? Tôi được thông báo ngày hôm nay, có một số khách đến thăm hai người này, nhưng nếu đoàn muốn đi chúng tôi sẽ sắp xếp ưu tiên cho đoàn đi ngay”.

Buổi tiếp ban đầu có vẻ căng thẳng, nhưng cách đặt vấn đề và lý giải của Thứ trưởng Nguyễn Văn Hưởng có sức thuyết phục đã làm cho bầu không khí càng về sau càng cởi mở và tỏ ra thân thiện hơn. Sau buổi tiếp, những vấn đề gây bức xúc cho các thành viên đoàn uỷ ban tôn giáo Mỹ do thông tin sai lệch đã được giải tỏa. Các thành viên tỏ ý thích thú và mong muốn được sang Việt Nam tham quan du lịch trong thời gian tới. “Sự trao đổi thẳng thắn của các ngài đã giải tỏa rất nhiều thắc mắc của chúng tôi lâu nay, chúng tôi cũng đánh giá cao những tiến bộ mà phía Việt Nam đạt được trong thời gian gần đây trên lĩnh vực tự do tôn giáo và nhân quyền”, Phó chủ tịch Ủy ban Đôn A-gơ nhận xét như vậy khi kết thúc buổi tiếp.

Trước đó, ngày 22-10, Đoàn uỷ ban tôn giáo Mỹ đã có buổi đối thoại với Ban Tôn giáo Chính phủ. Tại cuộc đối thoại, Trưởng Ban Tôn giáo Chính phủ Nguyễn Thế Doanh đã lần lượt giải đáp những câu hỏi từ phía Mỹ, xung quanh vấn đề đăng ký hoạt động của tổ chức, hệ phái Tin lành, việc cụ thể hóa Chỉ thị 01 của Chính phủ. Riêng đối với vấn đề Mỹ đưa ra về việc một số địa phương còn có tình trạng cấm đạo, ép tín đồ bỏ đạo và vi phạm những chính sách tôn giáo khác, ông Nguyễn Thế Doanh đề nghị phía Mỹ cung cấp thông tin để có biện pháp chấn chỉnh kịp thời./.

Thu Trang