Thử thách nơi gian nan

Cũng như các đồng nghiệp nam, nữ quân nhân được quốc gia, quân đội nước mình cử tới phái bộ theo đề nghị của LHQ nhằm góp phần thực hiện sứ mệnh hòa bình chung của phái bộ là bảo vệ dân thường, duy trì an ninh, hỗ trợ chính phủ lâm thời. Họ có thể là sĩ quan tham mưu làm việc tại sở chỉ huy, cũng có thể là quan sát viên quân sự, hoặc quân nhân chuyên nghiệp, hạ sĩ quan làm nhiệm vụ tuần tra bảo vệ an ninh… Tại sở chỉ huy phái bộ và các quân khu, sĩ quan nữ cũng như nam đều nắm giữ một vị trí, một chức danh cụ thể theo biên chế của LHQ. Và mỗi người là một “mắt xích” trong cơ quan chỉ huy, nhằm điều hành hoạt động của lực lượng quân sự lên tới hơn một vạn quân đến từ nhiều quốc gia, đóng rải rác ở nhiều nơi trên toàn lãnh thổ.

Qua gần một năm công tác ở Phái bộ MINUSCA, nơi đang còn nội chiến, với điều kiện thời tiết khắc nghiệt và nguy cơ mắc bệnh dịch cao, nhiều lúc chúng tôi cảm thấy áp lực công việc ở cơ quan có khi lại là thứ yếu. Điều này có lẽ đúng hơn với quân nhân nữ. Sốt rét luôn là mối đe dọa tiềm tàng với bất cứ ai ở Trung Phi, bởi chủng sốt rét ở đây có nguy cơ gây tử vong rất cao nếu không được phát hiện và điều trị từ sớm. Bên cạnh đó, tình hình an ninh phức tạp, nhiều lúc xung đột leo thang kéo dài, là thử thách không hề dễ chịu với bất cứ nhân viên LHQ nào…

Sĩ quan tham mưu quân sự Việt Nam và các đồng nghiệp nữ trong một buổi làm việc nhóm. 

Do đặc thù của nhiệm vụ, nên chênh lệch giới tính ở các phái bộ GGHB vẫn đang là điều khiến lãnh đạo LHQ trăn trở. Ngay từ năm 2000, LHQ đã phải ra Nghị quyết 1325 nhằm cải thiện tỷ lệ phụ nữ tham gia sứ mệnh hòa bình thế giới. Dù vậy, theo thống kê của LHQ, đến tháng 1-2016, tỷ lệ nữ chỉ chiếm 4,8% (5.109 nữ/tổng số 107.078 lính mũ nồi xanh đang hoạt động tại 18 phái bộ GGHB). Tại Phái bộ MINUSCA hiện nay, tỷ lệ này là 269/12.364, trong đó tỷ lệ ở lực lượng quân sự là 143/10.496. Chính vì thế, LHQ luôn kêu gọi các quốc gia gửi quân ưu tiên lựa chọn và cử quân nhân nữ tới các phái bộ.

Ít nhưng tinh

Trong điều kiện làm việc và sinh hoạt khó khăn, sĩ quan nữ ở phái bộ luôn nhận được sự quan tâm của lãnh đạo phái bộ, chỉ huy lực lượng và sự chia sẻ của đồng nghiệp nam. Trong giai đoạn mới thành lập phái bộ MINUSCA, nhiều sĩ quan nữ được cử tới với nhiệm vụ là quan sát viên quân sự. Tuy nhiên, khi đó, tình hình an ninh còn rất tồi tệ, lực lượng quân sự làm nhiệm vụ bảo vệ ở các quân khu còn mỏng. Do đó, chỉ huy Lực lượng quân sự đã yêu cầu giữ các quân nhân nữ này tại sở chỉ huy phái bộ để bố trí nhiệm vụ phù hợp. Tuy nhiên, không phải quân nhân nữ nào cũng “dễ dàng” chấp nhận sự ưu ái như vậy. Trung tá Trần Nam Ngạn, người từng công tác ở Phái bộ UNMISS tại Nam Xu-đăng chia sẻ: Một nữ Thiếu tá người Ô-xtrây-li-a đã thẳng thừng từ chối việc cô không phải đi tuần tra cùng nhóm tới nơi an ninh bất ổn, và nữ sĩ quan này đã đưa ra đề nghị đầy bản lĩnh: “Không nên phân biệt giới tính. Tôi cũng là quân nhân mà!”.

Mỗi khi có các hoạt động giao lưu tại phái bộ, sĩ quan nữ luôn là những người đóng góp nhiều tiết mục, hoạt động vui nhộn và hấp dẫn nhất. Chúng tôi sẽ nhớ mãi những vũ điệu truyền thống đặc sắc của các quốc gia châu Phi được họ thể hiện một cách thuần thục như những vũ công chuyên nghiệp trong buổi lễ kỷ niệm một năm Phái bộ MINUSCA được chuyển đổi từ Phái bộ BINUCA. Hằng ngày, nữ sĩ quan LHQ mang trên mình bộ quần áo dã chiến quân sự hay mang sắc phục cảnh sát với đủ loại vũ khí và công cụ hỗ trợ quanh mình. Nhưng khi dự lễ, họ như hoàn toàn rũ bỏ những gì tưởng như “khô cứng” thường nhật, mà hòa mình vào vũ điệu say mê, với đôi chân cuồng nhiệt, hoặc uyển chuyển, thướt tha theo tiếng nhạc. 

Bất chấp nhiều thử thách, sĩ quan nữ luôn chứng tỏ mình không hề kém đồng nghiệp nam ở bất cứ lĩnh vực nào, kể cả ở các nhiệm vụ thường là thế mạnh của nam giới, như tuần tra, bảo vệ an ninh. Trong chuyến thăm và làm việc tại Phái bộ MINUSCA đầu tháng 10-2015, các thành viên trong đoàn công tác của Bộ Quốc phòng Việt Nam đặc biệt ấn tượng với nữ Thiếu tá Pa-mê-la (Pamela), người Pê-ru, thuộc bộ phận lễ tân của phái bộ. Thời gian làm việc tại Trung Phi ngắn, nhưng lịch hoạt động của đoàn công tác Việt Nam dày đặc và có nhiều cuộc làm việc phát sinh so với kế hoạch ban đầu. Tuy nhiên, nữ Thiếu tá Pa-mê-la đã phối hợp nhịp nhàng với ba sĩ quan Việt Nam đang làm việc tại phái bộ để tổ chức các cuộc gặp và làm công tác phục vụ chu đáo, bảo đảm an toàn tuyệt đối cho đoàn. Do an ninh phức tạp, nên mỗi lần đoàn công tác di chuyển từ nơi nghỉ tới địa điểm làm việc, Pa-mê-la đều phải phối hợp điều động xe hộ tống bảo vệ phía trước và phía sau đoàn xe. Thiếu tá Pa-mê-la luôn kiêm thêm nhiệm vụ lái một xe bọc thép chở thành viên trong đoàn. Điều đáng nói là Thiếu tá Pa-mê-la phục vụ đoàn đến tận khi cô ấy ra sân bay để về nước nghỉ phép. 

Trong nhiều công việc, quân nhân nữ còn có ưu thế hơn các đồng nghiệp nam, như tham gia đàm phán với các lực lượng đối lập, điều tra và giải quyết những vấn đề xâm phạm tình dục ở các vùng chiến sự, cầu nối giữa cơ quan phái bộ GGHB với chính quyền và người dân địa phương. Đã và đang có nhiều phụ nữ nắm giữ các vị trí lãnh đạo quan trọng ở các phái bộ. Tại Phái bộ MINUSCA nơi chúng tôi đang làm việc, bà Đi-an Coóc-nơ (Diane Corner), quốc tịch Anh, đang giữ cương vị Phó trưởng Phái bộ. Tháng 5-2014, nữ Trung tướng Crít-xtin Lăn (Kristin Lund), quốc tịch Na-uy, là nữ sĩ quan đầu tiên được LHQ bổ nhiệm làm Tư lệnh lực lượng quân sự tại Phái bộ UNFICYP tại Síp. Thực tế đang chứng minh: Tuy chiếm tỷ lệ khiêm tốn, nhưng bản lĩnh và hiệu quả làm việc của sĩ quan nữ luôn khiến đồng nghiệp nam nể phục. Họ đang khẳng định một điều: Trong công việc, dù có khó khăn, nguy hiểm như thế nào, phụ nữ không hề là “phái yếu”!

NGUYỄN THÀNH-VŨ HIỆP (từ Bangui, CH Trung Phi)