Pa-nô "Bốn tại chỗ" tại thôn An Đông, xã Triệu Thượng

Xuống đến bờ Bắc cầu Thạch Hãn, nơi trung đội Mai Quốc Ca lừng danh từng xả thân bám trụ trong những ngày đỏ lửa năm 1972, là tới huyện Triệu Phong, tỉnh Quảng Trị. Những hình ảnh đầu tiên của mảnh đất anh hùng, quê hương của cố Tổng bí thư Lê Duẩn này khác xa với những gì tôi hình dung. Tôi được kể rằng đây là vùng “cát nhiều hơn đất”. Thông tin từ những tài liệu trên Internet cũng cho hay, trong những năm chiến tranh, Triệu Phong là một trong những huyện bị tàn phá ác liệt nhất của tỉnh về môi trường sinh thái và kết cấu hạ tầng. Đạn bom chà đi, xát lại đã làm cho nơi này thành đống hoang tàn đổ nát.

Thế nhưng, Triệu Phong mà tôi nhìn thấy không còn những bãi cát trắng hai bên đường, mà thay vào đó là những mái ngói đỏ tươi, đường điện dẫn đến từng nhà và hơn hết là màu xanh bát ngát của cây cối che chở cho vùng đất nắng gió này. Tôi thổ lộ sự ngạc nhiên của mình với ông Nguyễn Hữu Thành, Phó chủ tịch UBND huyện Triệu Phong. Ông Thành cười: “Sau giải phóng, với tinh thần vượt khó, nhân dân huyện Triệu Phong đã bắt tay vào công việc khai hoang, phục hóa ruộng đất để xây dựng quê hương. Và đất đã không phụ lòng người Triệu Phong. Trên toàn huyện, giờ đây cây cối đã xanh tươi trở lại, giúp cho huyện có môi trường bền vững để phát triển kinh tế”. Thế nhưng, Triệu Phong vẫn còn nghèo. “Nhân dân huyện chúng tôi hiện cũng còn gặp nhiều khó khăn, nhất là hầu như năm nào cũng phải đương đầu với lũ lụt”, ông Thành nói.

Vẫn chưa quên những bài báo hồi tháng 10, tháng 11 năm ngoái viết về vùng “rốn lũ” Triệu Phong với hơn 4.900 ngôi nhà ngập sâu trong nước, tôi hỏi ông Thành:

- Hay gặp thiên tai như vậy chắc công tác phòng, chống của huyện ta được coi trọng lắm?

- Vâng, huyện có ban chỉ đạo và hằng năm đều lên kế hoạch ứng phó với thiên tai. Khi xảy ra lũ lụt, đội xung kích của huyện cũng tích cực cùng với các chiến sĩ bộ đội cứu giúp bà con. Thế nhưng, do sống chung với lũ nên phương châm của nhân dân là “phải tự cứu mình”. Trong việc này, các anh chị ở tổ chức World Vision (Tầm nhìn thế giới) đang giúp đỡ Triệu Phong rất nhiều.

Các cán bộ này đang triển khai dự án “Phòng ngừa và giảm nhẹ thiên tai dựa vào cộng đồng” do Chương trình chuẩn bị ứng phó với thảm họa (DIPECHO) của Ủy ban châu Âu (EC) và tổ chức Tầm nhìn Thế giới tài trợ.

Rảo bước trên bờ đê sông Thạch Hãn, bên những luống cỏ vetiver do Tầm nhìn thế giới mới giúp trồng để chống sạt lở, ông Thành chỉ cho tôi những cột mốc bê-tông ghi mốc lũ vẫn còn sậm mức nước. Cách các cột mốc này không xa là tấm pa-nô lớn được dựng lên trong khuôn khổ dự án “Phòng ngừa và giảm nhẹ thiên tai dựa vào cộng đồng”. Phương châm bốn tại chỗ trong chống lũ lụt: chỉ huy tại chỗ, lực lượng tại chỗ, phương tiện tại chỗ, hậu cần tại chỗ được minh họa bằng những bức tranh cổ động thật dễ nhớ.

Các cán bộ của Tầm nhìn thế giới cũng đã mở các lớp tập huấn nhằm nâng cao nhận thức cho người dân, góp phần giảm thiểu thương vong và thiệt hại về vật chất khi xảy ra thiên tai. “Vì được tham gia vào lớp tập huấn, tôi đã biết phải làm cái gác và chuẩn bị đầy đủ nhu yếu phẩm trước khi xảy ra lũ lụt. Gia đình tôi cũng như nhiều người dân trong làng mất lợn và mất lúa giống trong trận lụt lịch sử năm 1999 vì thiếu sự chuẩn bị khi không chịu đưa mọi thứ lên cao. Nếu chẳng may lại xảy ra lũ, gia đình tôi có thể sẵn sàng ứng phó”, ông Phan Văn Triều ở thôn An Đôn, xã Triệu Thượng tâm sự. Không những người lớn mà trẻ em cũng là đối tượng được tập huấn. Những bức tranh tham dự cuộc thi với chủ đề phòng, chống thiên tai do Tầm nhìn thế giới tổ chức của các em học sinh Trường tiểu học số 2, Triệu Trạch mà tôi được xem thật sinh động.

Đối với bất cứ việc gì thông tin cũng có tầm quan trọng như nhận thức. Ông Nguyễn Đức Vọng, Chủ tịch UBND xã Triệu Thượng cho biết, hệ thống loa được dự án “Phòng ngừa và giảm nhẹ thiên tai dựa vào cộng đồng” thí điểm trang bị cho thôn Nhan Biều đã giúp người dân rất hiệu quả trong việc nắm bắt tình hình để xoay xở trong trận lụt cuối năm ngoái.

Người dân ở ba xã Triệu Thượng, Triệu Sơn, Triệu Trạch nơi dự án triển khai còn được hướng dẫn lập kế hoạch phòng ngừa giảm nhẹ thiên tai theo hộ gia đình. Nói là kế hoạch nghe có vẻ lớn chứ thực ra đó là một bảng kê chi tiết phân công cụ thể những việc từng thành viên trong gia đình cần làm trước, trong và sau khi có lụt. “Đơn giản thế mà hay lắm anh ạ. Trước đây, không có bảng này thì lúc xảy ra thiên tai cuống lên không quên cái này thì quên cái kia. Thôn còn có sơ đồ hiểm họa nên các gia đình khó khăn có thể được ứng cứu kịp thời chứ không phải mạnh nhà nào nhà nấy lo như trước”, ông Lê Đình Mặc ở thôn Đồng Bào, xã Triệu Sơn cho biết.

Trước khi tôi rời Triệu Phong, ông Nguyễn Hữu Thành, Phó chủ tịch UBND huyện có nói về dự án “Phòng ngừa và giảm nhẹ thiên tai dựa vào cộng đồng” như thế này: “Đây là một dự án không nhiều kinh phí nhưng lại rất hiệu quả khi giúp bà con nâng cao được nhận thức và hệ thống lại những kinh nghiệm vốn có để tự ứng phó với thiên tai”. Quả thật, kinh nghiệm luôn thật khó phát huy khi không có khoa học ở bên.

Bài và ảnh: BẢO TRUNG