QĐND Online - Mỹ và Cuba tuyên bố bình thường hóa quan hệ; liên tiếp các vụ khủng bố đẫm máu xảy ra ở nhiều nơi trên thế giới; giá dầu trượt dốc, những lao đao của nền kinh tế Nga… là những thông tin nổi bật về tình hình thế giới được bạn đọc quan tâm trong tuần qua.

1. Ngày 18-12, Chủ tịch Cuba  Raul Castro và Tổng thống Mỹ Barack Obama đã cùng có bài phát biểu trên truyền hình, chính thức tuyên bố bình thường hóa quan hệ hai nước sau 53 năm gián đoạn. Quyết định trên đạt được sau 18 tháng đàm phán qua sự hỗ trợ trung gian của Canada và Vatican và thỏa thuận đạt được về việc trao đổi tù nhân. Kế hoạch bình thường hóa được Tổng thống Obama đưa ra bao gồm các nội dung: xem xét lại việc coi Cuba là một Nhà nước tài trợ khủng bố; nới lỏng lệnh cấm vận du lịch đến Cuba đối với công dân Mỹ: nới lỏng các hạn chế về tài chính đối với Cuba, các thẻ tín dụng của Mỹ được phép chi tiêu tại Cuba; tăng cường các liên lạc, trao đổi đoàn cấp cao giữa hai nước; gỡ bỏ lệnh cấm vận thương mại kéo dài từ năm 1961 đến nay. Lộ trình này trước mắt sẽ được thực hiện một phần bởi các sắc lệnh hành chính của Tổng thống, nhưng cần phải được Quốc hội thông qua. Ngay sau tuyên bố của Tổng thống Obama, Bộ Tài chính Mỹ thông báo trong "vài tuần tới" sẽ sửa đổi các lệnh trừng phạt tài chính đã được áp đặt đối với Cuba. Bộ Ngoại giao Mỹ cho biết cuộc đàm phán chính thức hướng tới bình thường hóa quan hệ hoàn toàn giữa hai nước sẽ được khởi động tại Thủ đô La Habana vào cuối tháng 1-2015. Giới chức Mỹ cũng đã bắt đầu xem xét việc đưa Cuba ra khỏi danh sách các nước bảo trợ khủng bố. 

Tổng thống Mỹ Barack Obama và Chủ tịch Cuba Raul Castro bắt tay tại lễ tang cựu Tổng thống Nam Phi Nelson Mandela năm 2013. Ảnh: BBC.

Năm 1962, sau thất bại của vụ can thiệp Vịnh Con Lợn, Mỹ bắt đầu áp dụng lệnh cấm vận toàn diện với Cuba. Kể từ đó, mỗi Tổng thống Mỹ lên cầm quyền đều củng cố lệnh này. Đến năm 1992, Mỹ lại đưa ra Đạo luật Helms-Burton trừng phạt bất cứ công ty nước ngoài nào làm ăn, giao dịch với Cuba. Trong hơn nửa thế kỷ bị cấm vận, nền kinh tế Cuba tổn thất khoảng 1,1 nghìn tỷ USD; kinh tế Mỹ còn bị thiệt hại nặng nề hơn với 1,2 tỷ USD mỗi năm.  Về mặt chính trị, chính sách cấm vận chống Cuba là chướng ngại vật lớn nhất trên con đường cải thiện quan hệ của Mỹ với các nước Mỹ Latinh và vấp phải sự phản đối mãnh liệt của cộng đồng quốc tế. Liên tiếp hơn 20 năm, LHQ đã thông qua nghị quyết kêu gọi chấm dứt lệnh cấm vận kinh tế toàn diện và các lệnh trừng phạt của Mỹ nhằm vào Cuba.

2. Đồng ruble của Nga trong mấy ngày qua đã rớt giá xuống mức thấp kỷ lục khi 80 ruble chỉ đổi được 1 USD và 100 ruble đổi được 1 Euro, mức giảm mạnh nhất kể từ cuộc khủng hoảng tài chính năm 1998.

Giá dầu mỏ trên thế giới giảm mạnh được cho là một trong những nguyên nhân khiến nền kinh tế Nga rơi vào suy thoái. Ảnh: Reuters.

Tình hình trên buộc Ngân hàng Trung ương Nga phải công bố quyết định tăng lãi suất từ 10,5% lên 17%, – lần tăng lãi suất thứ 6 của Nga kể từ hồi đầu năm nay nhằm ngăn chặn đà trượt giá của đồng nội tệ. Đồng thời, ngân hàng Trung ương Nga đã chi hơn 80 tỷ USD từ nguồn dự trữ ngoại hối để can thiệp vào thị trường nhằm bảo vệ đồng nội tệ. Hiện dự trữ ngoại tệ của Nga chỉ còn khoảng 416 tỷ USD – mức thấp nhất trong vòng 5 năm qua. Duma quốc gia Nga cũng đã thông qua dự luật cho phép bổ sung 1.000 tỉ ruble cho các ngân hàng, đồng thời đưa 10% tài chính của Quỹ phúc lợi quốc gia vào tiền gửi và trái phiếu nhằm bổ sung vốn cho các ngân hàng đối phó với những diễn biến tiêu cực hiện nay. Trong buổi họp báo với sự tham gia của 1.200 nhà báo đến từ Nga và từ khắp nơi trên thế giới, Tổng thống Nga Putin cho rằng, các biện pháp trừng phạt của phương Tây là một nhân tố quan trọng khiến kinh tế Nga gặp khó khăn, nhưng nhấn mạnh đó không phải nhân tố duy nhất. Ông Putin cũng khẳng định, những kế hoạch hiện nay đang đi đúng hướng và nền kinh tế Nga sẽ phục hồi trở lại.
Trong một diễn biến liên quan, Tổng thống Mỹ Barack Obama vừa ký dự luật mang tên  “Hành động ủng hộ tự do tại Ukraine”, nhằm trừng phạt Nga nhưng không có ý định áp đặt những lệnh trừng phạt mới nhằm vào Moscow theo dự luật trên.

3. Ngày 16-12, các tay súng Taliban đã tấn công một trường học của quân đội ở thành phố Peshawar, tỉnh Khyber Pakhtunkhwa, Tây Bắc Pakistan.Theo đó, 6 người đàn ông có vũ trang đã đột nhập vào trường học này. Khoảng 500 sinh viên và giáo viên có mặt tại trường vào thời điểm xảy ra vụ tấn công. Đây là vụ tấn công khủng bố đẫm máu nhất trong lịch sử Pakistan, với con số thiệt mạng lên tới 145 người và 133 người bị thương. Sau 10 giờ đấu súng, toàn bộ các tay súng đã bị cảnh sát tiêu diệt. Taliban khẳng định vụ tấn công nhằm trả đũa việc quân đội Pakistan mở chiến dịch quân sự tại vùng Bắc Waziristan.  

Binh sĩ sơ tán học sinh khỏi trường bị tấn công. Ảnh: Reuters.

4. Tại Yemen, ít nhất 40 người thiệt mạng và hàng chục người bị thương trong hai vụ đánh bom bằng ô tô tối 16-12 nhằm vào các tay súng Hồi giáo Houthi dòng Shiite ở tỉnh al-Bayda, miền Trung nước này. Trong số những người thiệt mạng có khoảng 20 trẻ em. Hiện chưa có nhóm nào thừa nhận tiến hành hai vụ đánh bom ô tô nói trên. Tuy nhiên, nguồn tin an ninh và quốc phòng cáo buộc lực lượng al-Qaeda đứng đằng sau các vụ tấn công đẫm máu này. Trong một diễn biến mới nhất, tối 18-12, một vụ đánh bom liều chết khác nhằm vào cơ sở huấn luyện cũng do phiến quân Hồi giáo Houthi dòng Shiite điều hành  tại thành phố cảng Al-Hodayda, thuộc miền Tây Yemen, khiến ít nhất 18 người đã thiệt mạng và 15 người bị thương.

Thời gian gần đây liên tục xảy ra các vụ đánh bom nhằm vào binh sĩ Hồi giáo Shiite. Ảnh: Reuters.

Còn tại Nigeria, ngày 18-12, nhóm phiến quân Hồi giáo Boko Haram đã tấn công làng Gumsuri tại khu vực Đông Bắc bất ổn của nước này, giết hại ít nhất 33 người và bắt cóc hơn 100 người khác bao gồm cả phụ nữ và trẻ em. Trong ngày, phiến quân hồi giáo này cũng đã thực hiện vụ tấn công vào một căn cứ quân sự ở Cameroon, 116 tay súng bị tiêu diệt. Từ năm 2009 đến nay, tại khu vực biên giới Nigeria và Cameroon, phiến quân Boko Haram đã tiến hành cuộc chiến đẫm máu làm khoảng 10.000 người thiệt mạng.

Nhà báo Mỹ James Foley bị một phiến quân IS hành hình hồi tháng 8. Ảnh: Nydaily News.

5. Ngày 16-12, tổ chức Phóng viên không biên giới công bố báo cáo cho biết trong năm qua có 66 nhà báo bị sát hại dưới nhiều hình thức dã man, trong khi số vụ bắt cóc nhà báo cũng tăng mạnh. Gây phẫn nộ nhất là vụ tổ chức "Nhà nước Hồi giáo" (IS) tự xưng hành quyết hai nhà báo Mỹ James Foley và Steven Sotloff. Hai nhà báo này bị giết hại chỉ cách nhau 2 tuần, lần lượt vào cuối tháng 8 và đầu tháng 9, cho thấy những nguy hiểm lớn mà các nhà báo phải đối mặt khi đưa tin về các cuộc xung đột hiện nay. Trước đó, vào tháng 3, nhà báo Sardar Ahmad của hãng tin AFP cũng bị bắn chết cùng vợ và 2 con khi các tay súng Taliban đột chiếm một khách sạn ở thủ đô Kabul. Báo cáo còn cho biết, mặc dù số nhà báo bị sát hại trong năm nay giảm so với con số 71 người của năm ngoái, nhưng tỷ lệ bắt cóc lại tăng 37%, lên 119 người. Các vụ bắt cóc chủ xảy ra tại khu vực Đông Nam nhiều bất ổn ở Ukraine và khu vực Trung Đông, Bắc Phi. 90% những nhà báo bị bắt cóc là người địa phương.

6. Sáng 15-12, Man Haron Monis, một người tị nạn Iran tại Australia đã tấn công quán cà phê Lindt Chocolat trên phố Martin Place, trung tâm Sydney, bắt giữ khoảng 10 nhân viên và 30 khách hàng có mặt tại quán. Thủ phạm ra yêu sách đòi nhà chức trách chuyển cho y một lá cờ của tổ chức “Nhà nước Hồi giáo” (IS) tự xưng, đồng thời yêu cầu được nói chuyện với Thủ tướng Australia, Tony Abbott trực tiếp trên sóng phát thanh. Sau nhiều giờ đàm phán bất thành, cảnh sát đã tấn công vào quán, kết thúc vụ bắt giữ. Thủ phạm bị tiêu diệt, 2 con tin đã thiệt mạng cùng 5 người khác bị thương, trong đó có 1 cảnh sát. Man Haron Monis từng bị cáo buộc là tòng phạm trong một vụ giết người xảy ra hồi năm ngoái, hiện được bảo lãnh tại ngoại. Năm 2012, y đã bị tuyên có tội khi gửi các bức thư có tính thù địch tới các gia đình binh sĩ Australia thiệt mạng khi tác chiến tại Afghanistan. 

Một con tin được đưa ra khỏi quán cafe Lindt, Sydney, Australia. Ảnh: SMH.

Trong khi đó, ngày 19-12, tại một ngôi nhà ở ngoại ô Cairns, Manoora đã xảy ra vụ đâm người hàng loạt khiến 8 trẻ em, từ 18 tháng đến 15 tuổi, bị giết hại, cùng một phụ nữ bị thương nặng. Nguyên nhân vụ việc và thủ phạm đang được cảnh sát Australia điều tra làm rõ.

7. Với 498 phiếu thuận và 88 phiếu chống, Nghị viện châu Âu hôm 17-12 đã thông qua nghị quyết ủng hộ công nhận Nhà nước Palestine. Động thái này được xem sẽ thúc đẩy tiến trình hòa bình Trung Đông.Trước đó, chính quyền Palestine dự kiến sẽ trình lên Hội đồng Bảo an LHQ bản dự thảo nghị quyết yêu cầu chấm dứt sự chiếm đóng của Israel.

Biểu tình ủng hộ Palestine độc lập tại Tây Ban Nha. (Ảnh: Getty).

Thời gian gần đây, nghị viện một số nước châu Âu như Pháp, Anh, Tây Ban Nha, Iceland và Bồ Đào Nha đã bỏ phiếu kêu gọi Chính phủ công nhận Nhà nước Palestine nhằm gây sức ép, buộc Israel tái khởi động tiến trình hòa bình, trong khi đó Thụy Điển đã chính thức công nhận Nhà nước Palestine.

VĂN DUYÊN (tổng hợp)