Một trò đùa của 4 sinh viên da trắng đối với các lao công da đen thuộc trường Đại học tự do quốc gia ở thành phố Blô-em-phông-tên (Nam Phi) đang khiến dư luận nước này hết sức phẫn nộ. Trò đùa này động chạm tới hai trong số những hành động đáng lên án nhất trong lịch sử loài người: Vi phạm nhân quyền và phân biệt chủng tộc.

Hành động “hạ nhục” đáng lên án

Nhiều đoàn biểu tình, bao gồm những người da đen và da trắng, đã xuống đường phản đối sau khi một đoạn băng được công bố vào hôm 27-2, quay cảnh 5 lao công tuổi trung niên đang quỳ gối trên nền đất và ăn những bát thịt hầm trộn nước tiểu.

Cuốn băng trên được quay từ tháng 9-2007, ghi lại hình ảnh một nhóm sinh viên da trắng thực hiện trò “Yếu tố gây sợ hãi” yêu cầu các lao công da đen thi ăn thịt hầm trộn tỏi và một số gia vị khác. Người nào ăn xong trong thời gian nhanh nhất sẽ được nhận giải thưởng.

Một bức ảnh chụp từ đoạn băng gây phẫn nộ. Ảnh: AFP

Trước khi mời các lao công món ăn trên, một nam sinh viên đã nói với người quay phim rằng: “Tôi sẽ cho thêm một gia vị đặc biệt”. Sau đó, anh ta đã lén đi tiểu vào các bát thịt hầm, trộn lên rồi đặt vào lò vi sóng trong tiếng cười của các sinh viên khác. Tiếp theo, sinh viên này mời các “thí sinh” bắt đầu tham gia cuộc thi và hô to: “Đây là yếu tố gây sợ hãi. Chúng tôi muốn biết ai sẽ là người thắng cuộc”. Kết thúc, sinh viên này đã trao cho một trong 5 nữ lao công một chai rượu lớn và nói rằng bà đã thắng cuộc. Ở đoạn cuối của cuốn băng, một dòng chữ xuất hiện trên màn hình "Đó là những gì chúng tôi nghĩ về sự hòa hợp".

Sau khi cuốn băng được công bố, nhiều người biểu tình đã phẫn nộ đòi Ban giám hiệu nhà trường phải giải trình rõ ràng về trò đùa này, đồng thời yêu cầu đóng cửa khu nhà nơi diễn ra vụ việc. Hàng trăm người khác ném đá vào khu nhà này để phản đối, buộc cảnh sát phải sử dụng lựu đạn hơi cay để giải tán đám đông quá khích. Sở dĩ dư luận Nam Phi có phản ứng gay gắt về vụ việc bởi hành động của các sinh viên da trắng đã vượt qua giới hạn của một trò đùa nghịch thông thường. Bất chấp những nỗ lực thống nhất và hòa hợp màu da của Ban giám hiệu cũng như của hàng nghìn sinh viên khác trong trường, hành động của những sinh viên này được xem là nhằm “hạ nhục” người da đen.

Tái hiện chủ nghĩa A-pác-thai?

Tại một cuộc họp báo sau khi vụ việc được công bố, 4 phụ nữ da đen này không muốn đề cập chi tiết về những gì họ đã phải chịu đựng mà chỉ bày tỏ sự buồn rầu với những chiếc mũ kéo sụp qua mắt. Tuy nhiên, họ cho biết cảm thấy bị sỉ nhục vì đoạn băng mà ý định của nó rõ ràng là làm cho người xem tin rằng, những nhân viên quét dọn đáng tuổi cha chú của các sinh viên đang bị lừa gạt. Một người phụ nữ từ chối cho biết danh tính nói: "Chúng tôi thường đối xử với chúng như con và hiểu chúng rất rõ".

Mặc dù các sinh viên “đùa dại” đã lên tiếng xin lỗi những người mà họ làm nhục, song các quan chức trường đại học và các nhóm nhân quyền tại Nam Phi vẫn lên án cuốn băng. Hiệu trưởng trường đại học này tuyên bố: "Ban giám hiệu mạnh mẽ lên án cuốn băng vì sự vi phạm nhân phẩm các lao công. Những kẻ gây ra vụ việc này sẽ phải nhận những hình phạt thích đáng". Hiện nay, các sinh viên tham gia trò đùa đã bị đình chỉ học.Một cuộc điều tra hình sự về vụ việc cũng đã được cơ quan cảnh sát tiến hành nhằm làm rõ động cơ thực hiện trò đùa của các sinh viên da trắng.

Sinh viên da đen chiếm tới 60% trong số 25.000 sinh viên trong trường. Hầu hết những nhân viên phụ việc trong trường là người da đen, trong khi hơn 80% đội ngũ giáo viên giảng dạy lại là người da trắng. Xu-na-nan, một cựu sinh viên của trường đại học này cho biết, những căng thẳng xung quanh vấn đề phân biệt chủng tộc ở trường là khá trầm trọng. "Tất cả những sinh viên da đen đều có một câu chuyện về việc bị phân biệt chủng tộc, hoặc trực tiếp, hoặc gián tiếp", Xu-na-nan nói. Không ít sinh viên da đen khác đã phải giấu đi nỗi khổ sở khi bị bạn đồng lứa da trắng đối xử phân biệt. “Một số sinh viên da đen khi đi ngang qua khu nhà trên đã bị các sinh viên da trắng xua chó cắn”, Xu-na-nan cho biết.

Kể từ khi chế độ phân biệt chủng tộc ở Nam Phi chấm dứt vào năm 1994, tàn dư của nó vẫn còn tồn tại đến tận bây giờ. Ở nhiều trường trung học Nam Phi, học sinh da đen rất ngại đến lớp học do sợ bạn bè và thầy cô kỳ thị. Theo thống kê, có tới 17% trường học dành cho học sinh da đen không có điện và 61% chỉ được trang bị điều kiện học tập nghèo nàn, thậm chí không có nhà vệ sinh. Vụ xúc phạm người lao động da đen nói trên làm xuất hiện những lo ngại về thời kỳ tái hiện chủ nghĩa A-pác-thai tại quốc gia châu Phi này, bởi ngay trong tâm tưởng những người trẻ tuổi như 4 sinh viên da trắng liên quan đến vụ việc vẫn còn hiện hữu sự chia cách về màu da, giống nòi.

PHẠM CHU