Quân Mỹ tiến hành các cuộc truy tìm nhưng vẫn không phát hiện WMD tại I-rắc

Mới đây, tờ “Rossiskaya Gazeta” đã đăng bài viết của Thứ trưởng Ngoại giao Nga A.V.Y-a-cô-ven-cô dưới nhan đề “Những nguyên tắc ủy nhiệm”, đề cập tới vấn đề vũ khí hủy diệt hàng loạt của I-rắc vốn được Mỹ làm rùm beng lên một thời, nhưng đến nay không được kết luận và người ta đang có ý định bỏ qua. Xin trích giới thiệu cùng bạn đọc nội dung chính của bài viết này.

Vấn đề vũ khí hủy diệt hàng loạt(WMD) của I-rắc và các phương tiện mang WMD đã từng là vấn đề cốt lõi trong tất cả các giai đoạn khủng hoảng liên quan đến I-rắc. Chính quyền Bát-đa trước đây có WMD hay không hay là chúng đã bị phá hủy trong khuôn khổ cơ chế thanh sát của LHQ là trung tâm các cuộc tranh cãi nảy lửa trong suốt quá trình thảo luận tại HĐBA LHQ về hồ sơ I-rắc hơn mười năm nay. Cộng đồng quốc tế rốt cuộc vẫn không tìm ra đồng thuận về vấn đề này.

Đối với các nhà ngoại giao Nga, những kết luận của các thể chế quốc tế đã tiến hành thanh sát I-rắc theo sự ủy nhiệm của LHQ mang tính chất xác định. Các thể chế này không phát hiện được bằng chứng về sự hiện diện của loại vũ khí này tại I-rắc, và đi đến kết luận rằng việc tiếp tục hoạt động thanh sát tại I-rắc có thể đưa ra đáp án cho những vấn đề còn tồn tại trong lĩnh vực này. Tuy nhiên, vào tháng 3 năm 2003 Mỹ và Anh không có sự phê chuẩn của HĐBA LHQ đã tiến hành chiến dịch quân sự đơn phương lật đổ nhà cầm quyền Bát-đa. Trong chiến dịch ấy họ cũng không tìm thấy loại WMD khét tiếng kia tại I-rắc. Những câu hỏi liên quan đến việc Bát-đa có tiềm năng sản xuất loại vũ khí này hay không cho đến nay vẫn chưa có lời đáp.

Hiện nay tất cả những chuyện đó đã trở thành quá khứ. Như các nhà ngoại giao Nga đã nhiều lần đề cập, bây giờ cần chung sức tìm ra chiến lược phù hợp để giải quyết vấn đề I-rắc trong những điều kiện mới. Tuy nhiên, rõ ràng vấn đề WMD của I-rắc vẫn chưa chính thức khép lại. Song dù thế nào vẫn phải có câu trả lời cho vấn đề này cũng như cần chấm dứt sứ mệnh được ủy nhiệm của Ủy ban LHQ về vấn đề I-rắc theo đúng các nghị quyết của HĐBA.

Trong mấy tháng gần đây vấn đề này lại được bàn luận một cách tích cực tại LHQ, bởi vì tháng 3 vừa rồi Hội đồng bảo an LHQ đã nhận được dự thảo nghị quyết về việc chấm dứt sứ mệnh của Ủy ban LHQ về kiểm soát, theo dõi và thanh sát tại I-rắc (UNMOVIC). Những tuyên bố đơn phương về việc không tìm thấy WMD ở I-rắc gây ra phản ứng mâu thuẫn có thể dự đoán được tại LHQ, rằng HĐBA có thể đưa ra một đánh giá pháp lý gì, đặc biệt là đánh giá chính trị gì về vấn đề WMD I-rắc, khi mà vấn đề này đã từng là nguyên cớ chính để tiến hành chiến dịch quân sự đơn phương chống lại I-rắc.

Nga nhất quán cho rằng việc chấm dứt sứ mệnh của Ủy ban LHQ về I-rắc chỉ có thể thực hiện bằng cáchthông qua nghị quyết, trong đó có nội dung kết luận trên cơ sở báo cáo của UNMOVIC về việc không tìm thấy WMD tại I-rắc, và tiềm lực hiện tại để sản xuất loại vũ khí này cũng như các phương tiện mang WMD đã được dỡ bỏ. Quan trọng là cần phải khẳng định hoặc bác bỏ sự việc I-rắc không có WMD, và điều này sẽ chứng tỏ trên thực tế việc UNMOVIC đã hoàn tất sứ mệnh được HĐBA ủy nhiệm, khi đó việc chấm dứt hoạt động của ủy ban này chắc chắn sẽ không bị bất kỳ ai phản đối.

Nga giữ lập trường như vậy bởi vì mọi thái độ khác trên thực tế sẽ làm mất uy tín HĐBA LHQ và các quyết định của Hội đồng. Dự thảo nghị quyết về UNMOVIC do Anh và Mỹ đề xuất không đáp ứng những nguyên tắc hoạt động đã được đặt ra của cơ quan này. Nga không thể tán thành dự thảo đó.

Để bảo đảm sự ổn định trong khu vực, điều quan trọng là cần làm rõ những vấn đề còn tồn tại, cụ thể là những vấn đề liên quan đến việc thành lập cơ chế quốc gia kiểm tra xuất khẩu, đưa I-rắc tham gia hiệp ước đa phương về không phổ biến WMD, cũng như làm rõ số phận của những tàn tích WMD và phương tiện để sản xuất loại vũ khí này mà các thanh sát viên LHQ chưa phá hủy hết cho tới trước tháng 3-2003.

Nga hình dung sơ đồ hành động để khép lại vấn đề WMD I-rắc như sau: Các thể chế thanh sát quốc tế (UNMOVIC và IAEA) cần trình lên HĐBA LHQ báo cáo về thực trạng vấn đề giải giáp các chương trình vũ khí tại I-rắc. Do cả hai thể chế này đều không có khả năng tự lập thực hiện việc này (do không có các nhóm thanh sát ở I-rắc) nên có thể UNMOVIC và IAEA chứng thực kết luận của "Ủy ban C.Dulfer" (do Mỹ lập ra trong thời gian chiếm đóng I-rắc để phát hiện các chương trình WMD của I-rắc) thông qua các báo cáo riêng. Để làm được điều này, Hoa Kỳ cần chính thức chuyển cho LHQ những kết luận cuối cùng của các nhóm tìm kiếm của Mỹ. Nga đã nhiều lần đề xuất sơ đồ như vậy, nhưng phía Mỹ không hưởng ứng. Trên cơ sở bản báo cáo đó, HĐBA LHQ sẽ thông qua nghị quyết, trong đó đưa ra đánh giá tổng kết chính trị về hoạt động của UNMOVIC và IAEA tại I-rắc và xác nhận việc hoàn tất sứ mạng của các thể chế này. Đồng thời trong đó cần xác định riêng việc các quốc gia thành viên sẽ tuân thủ ra sao lệnh cấm cung cấp cho I-rắc những thành tố liên quan đến WMD đã được HĐBA LHQ đặt ra trong nghị quyết số 687 và khẳng định trong nghị quyết số 1546.

Theo các tiêu chí được chuẩn y trong các nghị quyết của HĐBA LHQ, nhiệm vụ "giải giáp vũ khí" I-rắc không chấm dứt ở việc phá hủy WMD theo nghĩa cơ học, mà còn bao gồm cả việc vô hiệu hóa và đặt cơ chế giám sát đối với tất cả các chương trình liên quan đến công tác thiết kế, phát triển, sản xuất, tàng trữ WMD, cũng như các loại vật tư, công nghệ, thiết bị liên quan.

Sơ đồ chấm dứt sứ mệnh của UNMOVIC dựa trên lô-gích tôn trọng các quyết định của HĐBA, những quyết định mang tính bắt buộc mà tất cả các thành viên cộng đồng quốc tế cần tuân thủ. Cơ sở lập trường của Nga là nhằm bảo đảm sự tôn trọng đối với các quyết định của HĐBA. Không nên cố công tìm kiếm trong đó các yếu tố đối đầu. Ngoài ra nên luôn luôn nghĩ về tương lai. Bất kỳ bước đi nào trong lĩnh vực không phổ biến WMD cần được thực hiện trên cơ sở những dẫn chứng khách quan không thể bác bỏ, chứ không nên xây dựng dựa theo những suy đoán trừu tượng.