Tàu Sedov của Nga từng bị phong tỏa ở Pháp. Ảnh: Theo Internet

Sự việc bắt đầu từ vụ tranh chấp nợ từ những năm đầu thập niên 90: Chính phủ Nga đã ký các hợp đồng trị giá khoảng 1,4 tỉ USD với Công ty thương mại Noga vào năm 1991-1992. Noga bảo đảm việc cung cấp thức ăn trẻ em và phân bón cho Nga để đổi lấy dầu của Nga. Thế nhưng do khi đó không đủ khả năng chi trả cho Noga nên năm 1993 Nga đơn phương chấm dứt hợp đồng khiến Noga đệ đơn kiện lên tòa án Pháp và Thụy Điển đòi Nga bồi thường. Tháng 2-1997, tòa án trọng tài Xtốc-khôm (Thụy Điển) đã xác nhận số tiền Chính phủ Nga nợ Noga là 23 triệu USD nhưng Noga vẫn khăng khăng đòi 1,5 tỉ USD tiền bồi thường.

Hôm 23-1 vừa qua, Bộ Tài chính Nga khẳng định sẽ không có tài sản nào của Nga bị Noga tịch thu. Các tổ chức của Nga có tài sản bị đóng băng có thể sớm thực hiện các hành động pháp lý để giành lại tài sản của họ, thậm chí có thể sớm kiện Noga để yêu cầu đền bù thiệt hạt do hành động đóng băng bất hợp pháp tài sản Nga. Sẽ không có một tổ chức nào của Nga bị liên đới phải đối mặt với các hậu quả tài chính. Việc đóng băng và thu giữ tài sản của Nga là bất hợp pháp.

Các tài liệu về vụ thu giữ tài sản Nga cho thấy các tài khoản bị đóng băng theo một phán quyết do Tòa án trọng tài Xtốc-khôm năm 1997. Tuy nhiên, Bộ Tài chính Nga nói rằng các tài liệu đó không đề cập tới việc Noga đã chuyển các khoản nợ sang bốn ngân hàng Thụy Sĩ trong những năm 90 của thế kỷ 20. "Những yêu sách đó phía Nga không có trách nhiệm thực hiện. Noga đã mất quyền nhận bất kỳ tài sản nào theo phán quyết của tòa án trọng tài Stốc-khôm" - Bộ Tài chính Nga tuyên bố.

Hãng thông tấn Nga Novosti tuyên bố sẽ chống lại quyết định đóng băng tài khoản của Novosti để giành lại tài sản của mình ở Pháp (79 nghìn ơ-rô trong tài khoản ở Pháp). Novosti, vốn được coi là một tổ chức thương mại độc lập của Nga, khẳng định sẽ sử dụng các biện pháp pháp lý để không chỉ đòi tài sản của mình mà còn kiện để đòi đền bù thiệt hại do quyết định của Pháp thực hiện theo yêu cầu của Noga gây ra.

A. Cô-gân, một doanh nhân Mỹ gốc Nga, nói trong cuộc họp báo hôm 22-1 rằng Cô-gân đã mua lại các khoản nợ của Nga từ bốn ngân hàng của Noga năm 2006 và đã nhượng lại cho phía Nga. Theo Cô-gân, Noga đã nhường lại các khoản nợ của Nga cho bốn ngân hàng Thụy Sĩ năm 1993. Các luật sư đại diện cho phía Nga nói rằng Noga đã lừa dối các cơ quan pháp lý của Pháp bởi Noga đã nhường các yêu sách đòi nợ của mình cho bốn ngân hàng Thụy Sĩ. Qua một loạt vụ gán nợ ấy, các yêu sách xiết nợ của Noga đã bị phía Nga bác bỏ. Bởi vậy Bộ Tài chính Nga cho rằng Noga không có quyền tài chính hoặc quyền đòi đền bù theo phán quyết của tòa Stốc-khôm đối với tài sản của Nga bị đóng băng ở Pháp.

Noga từng yêu cầu các tòa án thu giữ các tác phẩm nghệ thuật và máy bay của Nga để bắt nợ trong những năm 1990. Tháng 10-2005, lần đầu tiên trong lịch sử, một bộ sưu tập tranh nổi tiếng trị giá hơn 1 tỉ USD của Nga đã trở thành hàng xiết nợ khi bị hải quan và cảnh sát Thụy Sĩ tịch thu trong một chuyến đi triển lãm ở Thụy Sĩ. Tuy nhiên, nhờ sự can thiệp của chính quyền Thụy Sĩ các tác phẩm nghệ thuật này đã được trở về Nga an toàn.

Tháng 6-2001, trước nguy cơ bị giữ xiết nợ (theo yêu cầu của Noga) khi tham dự triển lãm hàng không ở Pa-ri, hai máy bay Su-30 và MiG-AT đã được lệnh bay một mạch từ Pa-ri qua Đức về nước an toàn nhờ Nga nhanh chóng xin được giấy phép bay của hai chính phủ Pháp và Đức. Tháng 7-2000, Noga cũng đã buộc một toà án Pháp phải giữ lại con tàu Sedov của Nga đang tham dự một cuộc đua thuyền ở cảng Brest. Ít ngày sau, Sedov mới được tự do, sau khi chủ sở hữu của nó là một trường đại học của Nga khiếu nại thành công. Vụ việc này từng gây xích mích giữa Nga và Pháp. Một số chính khách Nga đã tố cáo Noga và các quan chức Pháp là "thích khiêu khích" Nga.

Nợ và xiết nợ quốc tế không phải là chuyện lạ xưa nay, nhưng cuộc tranh cãi giữa Noga và chính phủ Nga đã kéo dài hơn chục năm nay có nguồn gốc lịch sử khó giải quyết. Mỗi bên đều có lý của mình. Dù sao đây cũng là bài học trong quan hệ thương mại quốc tế đối với những nền kinh tế mới hội nhập./.

KIM THANH