Mới đây, phát biểu tại Triển lãm Công nghiệp quốc phòng quốc tế IDEF-2019 ở thành phố Istanbul, nhà lãnh đạo Thổ Nhĩ Kỳ Recep Tayyip Erdogan cho biết: “Khi chúng tôi có nhu cầu mua tổ hợp tên lửa phòng không, chúng tôi đã ngỏ lời với các đồng minh nhưng đã không nhận được câu trả lời như mong muốn. Vì vậy chúng tôi đã thỏa thuận với Nga về việc mua tổ hợp tên lửa phòng không S-400. Hiện nay, các đồng minh đang tìm cách loại bỏ Thổ Nhĩ Kỳ khỏi chương trình F-35. Nếu không có Ankara, chương trình này sẽ bị tổn thương nghiêm trọng”. 

Thổ Nhĩ Kỳ đang xem xét mua máy bay chiến đấu Su-57 của Nga. Ảnh: RIA Novosti.

Thổ Nhĩ Kỳ đã tham gia vào chương trình chế tạo F-35 từ năm 2002. Reuters cho biết, Thổ Nhĩ Kỳ phụ trách sản xuất các bộ phận (khung thân, khung gầm, màn hình buồng lái) của máy bay chiến đấu F-35, vốn được tiến hành lắp ráp tại nhà máy của Tập đoàn Lockheed Martin. Theo chương trình này, Ankara sẽ nhận được khoảng 100 chiếc F-35. Tuy nhiên, tính đến thời điểm hiện nay, trong trang bị của Không quân Thổ Nhĩ Kỳ chỉ có 2 chiếc F-35. Giới quan sát nhận định, việc cung cấp F-35 cho Thổ Nhĩ Kỳ đang bị gián đoạn vì Washington không hài lòng với việc Ankara mua tổ hợp tên lửa phòng không S-400 do Moscow sản xuất. Nga và Thổ Nhĩ Kỳ đã ký hợp đồng cung cấp 4 sư đoàn S-400 với tổng trị giá 2,5 tỷ USD vào tháng 7-2017. Theo đó, Thổ Nhĩ Kỳ sẽ nhận được tổ hợp tên lửa phòng không S-400 từ Nga vào mùa hè này. Với tư cách là đồng minh NATO, Mỹ yêu cầu Thổ Nhĩ Kỳ từ bỏ việc mua S-400  của Nga do lo ngại tổ hợp này có thể phát hiện và lần theo dấu vết của F-35. Ngoài ra, trong một cuộc phỏng vấn với RT, ông Sergey Denissentsev, chuyên gia tại Trung tâm Phân tích chiến lược và công nghệ Nga cho biết: “Mỹ mong muốn loại Nga khỏi thị trường vũ khí Thổ Nhĩ Kỳ. Vì lý do này, Washington yêu cầu Ankara từ bỏ S-400 để đổi lấy việc cung cấp máy bay chiến đấu F-35”.

Giữa lúc quan hệ giữa Thổ Nhĩ Kỳ và Mỹ đang căng thẳng, Ankara lại có xu hướng xích lại gần Moscow trong hợp tác kỹ thuật quân sự. Trong một cuộc phỏng vấn gần đây với hãng tin RIA Novosti, Phó tổng Giám đốc Tập đoàn xuất khẩu vũ khí Nga Rosoboronexport Sergei Ladygin nói rằng, Moscow và Ankara đang nghiên cứu chế tạo một hệ thống phòng thủ tên lửa tầm xa mới cho riêng Thổ Nhĩ Kỳ. Về phần mình, Giáo sư Vadim Kozyulin thuộc Viện Khoa học quân sự Nga tin rằng, nhờ hợp tác với Moscow, Thổ Nhĩ Kỳ sẽ chế tạo được hệ thống phòng không có khả năng bảo vệ các cơ sở chiến lược. Đây được coi là một trong những kế hoạch tham vọng nhất của ngành công nghiệp quốc phòng Thổ Nhĩ Kỳ. “Cũng giống như các quốc gia khác, Thổ Nhĩ Kỳ cần hệ thống phòng không tầm xa. Tuy nhiên, Ankara không muốn phụ thuộc vào nhà cung cấp nước ngoài. Đồng thời, về lâu dài, Thổ Nhĩ Kỳ muốn sản xuất các tổ hợp tên lửa phòng không trên lãnh thổ của mình. Đó là một chặng đường dài. Thổ Nhĩ Kỳ đang hy vọng về điều này thông qua cơ chế hợp tác và Nga là đối tác thích hợp nhất trong vấn đề này”, ông Vadim Kozyulin nói. Theo ông, trái ngược với Mỹ, Nga không hạn chế quốc gia khác tiếp cận với công nghệ vũ khí. Sự cởi mở này cho phép Moscow duy trì vị trí thứ hai trên thế giới về xuất khẩu vũ khí và tăng doanh số bán một số loại thiết bị quân sự. Trong khi đó, hiếm khi Mỹ chuyển giao công nghệ cho những đồng minh thân cận.

Các chuyên gia cũng dự báo rằng, Thổ Nhĩ Kỳ có thể thay đổi xu hướng hợp tác kỹ thuật quân sự do chính sách của Mỹ. Vào giữa tháng 4 vừa qua, Defense News đưa tin Ankara đang xem xét khả năng mua máy bay chiến đấu thế hệ thứ năm Su-57 của Nga thay cho F-35. “Không quân Thổ Nhĩ Kỳ được trang bị các sản phẩm của Mỹ. Tuy nhiên tôi không tìm ra lý do nghiêm trọng nào khiến Ankara không thể khai thác các máy bay chiến đấu của Nga. Sự đa dạng về công nghệ trong kho vũ khí của không quân là xu thế điển hình của nhiều quốc gia”, chuyên gia Sergey Denissentsev của Trung tâm Phân tích chiến lược và công nghệ Nga nhận định.

LÂM ANH