Đại diện các nước thành viên ASEAN bắt tay sau khi tuyên bố Hiến chương ASEAN có hiệu lực ngày 15-12. Ảnh: AP

Ngày 15-12, tại Hội nghị Ngoại trưởng Hiệp hội các quốc gia Đông Nam Á (ASEAN) ở Gia-các-ta (In-đô-nê-xi-a), Hiến chương ASEAN đã chính thức được tuyên bố có hiệu lực. Đây là một bước tiến quan trọng, đưa ASEAN tiến gần hơn tới mục tiêu xây dựng một cộng đồng vào năm 2015.

Cho đến ngày hôm nay, ASEAN hoàn toàn có thể tự hào vì những gì đã làm được. Với sức mạnh là luôn tìm được sự thống nhất trong đa dạng, bất chấp khác biệt về trình độ phát triển, chế độ chính trị, văn hóa, tôn giáo, Đông Nam Á đã và đang bền bỉ phấn đấu vượt qua tàn tích của chiến tranh, sự nghèo nàn và lạc hậu để được vinh danh là một trong những tổ chức khu vực năng động và thành công nhất. Với diện tích hơn 4,5 triệu ki-lô-mét vuông, dân số hơn 500 triệu người, tổng giá trị GDP đạt hơn 1.000 tỷ USD và trao đổi thương mại hằng năm đạt gần 1.500 tỷ USD, ASEAN đã trở thành đối tác không thể thiếu trong nền kinh tế toàn cầu, tiếng nói của ASEAN ngày một có trọng lượng.

Tuy nhiên, trong bối cảnh thế giới hiện nay, dừng lại đã là tụt hậu. ASEAN nhận thức rõ điều đó và đã có cú đột phá bằng bản Hiến chương. Tháng 11-2007, lãnh đạo các nước thành viên ASEAN ký văn bản này tại Hội nghị Cấp cao ASEAN lần thứ 13 tổ chức tại Xin-ga-po, đánh dấu một mốc lịch sử trong quá trình phát triển của Hiệp hội. Sau đó, đến tháng 10-2008, bản Hiến chương đã lần lượt được 10 nước thành viên ASEAN phê chuẩn.

Với Lời nói đầu, 13 Chương và 55 Điều, Hiến chương ASEAN đã bao hàm tất cả những nguyên tắc cơ bản của ASEAN như tôn trọng độc lập chủ quyền, bình đẳng, toàn vẹn lãnh thổ và bản sắc dân tộc của các nước thành viên; từ bỏ xâm lược, đe dọa hoặc sử dụng vũ lực hoặc bất kỳ hành động nào trái với luật pháp quốc tế; giải quyết các tranh chấp bằng biện pháp hòa bình.

Đồng thời, Hiến chương bổ sung một số nội dung và nguyên tắc mới như: trao tư cách pháp nhân cho tổ chức ASEAN, tăng cường tham vấn về những vấn đề lớn có ảnh hưởng đến lợi ích chung của ASEAN; không tham gia vào bất kỳ hoạt động nào nhằm sử dụng lãnh thổ của một nước thành viên đe dọa đến chủ quyền, toàn vẹn lãnh thổ và sự ổn định kinh tế của các nước thành viên khác.

Với việc Hiến chương ASEAN chính thức có hiệu lực, tất cả nguyên tắc, luật lệ và hành xử của ASEAN từ trước đến nay đã được cập nhật và pháp điển hóa một cách có hệ thống trong một văn kiện pháp lý. Từ nay các nước thành viên ASEAN không chỉ thực hiện các cam kết trong khối bằng thiện chí hợp tác và tinh thần tự nguyện mà còn có nghĩa vụ pháp lý phải tuân thủ.

Hiến chương ASEAN cũng thể hiện tầm nhìn và quyết tâm chính trị mạnh mẽ của các nhà lãnh đạo Hiệp hội về mục tiêu xây dựng một ASEAN liên kết chặt chẽ và vững mạnh hơn, trước hết nhằm xây dựng Cộng đồng ASEAN vào năm 2015 trên cơ sở ba cột trụ an ninh chính trị, kinh tế và văn hóa-xã hội.

Hiến chương cũng đánh dấu một bước tiến mới về khuôn khổ thể chế và bộ máy hoạt động của ASEAN theo hướng rõ ràng và khoa học hơn. Ngay từ ngày hôm qua (15-12), Hội đồng điều phối ASEAN (ACC) đã chính thức đi vào hoạt động. Đây là cơ quan quan trọng của ASEAN trong thời kỳ mới, chịu trách nhiệm chuẩn bị và xây dựng chương trình của Hội nghị cấp cao, cũng như theo dõi việc thực hiện các thỏa thuận và quyết định của các nhà lãnh đạo. ACC cũng sẽ giám sát hoạt động của Ủy ban đại diện thường trực các nước thành viên tại trụ sở Ban thư ký ASEAN ở Gia-các-ta (In-đô-nê-xi-a).

Sau 5 năm Hiến chương chính thức có hiệu lực, vào năm 2014, nếu mong muốn, các nước thành viên ASEAN sẽ có cơ hội đề nghị sửa đổi Hiến chương. Việc này diễn ra một năm trước khi mục tiêu xây dựng một cộng đồng ASEAN được hoàn thành theo kế hoạch.

Việt Nam đã tham gia tích cực vào việc xây dựng Hiến chương ASEAN ngay từ những ngày đầu. Trong quá trình soạn thảo Hiến chương, Việt Nam đã góp phần bảo vệ những mục tiêu và nguyên tắc cơ bản của Hiệp hội và một số nguyên tắc mới như các thành viên không được sử dụng lãnh thổ của một trong những nước thành viên để chống lại một nước thành viên khác.

Những đóng góp của Việt Nam đã góp phần định hướng quan trọng trong quá trình soạn thảo nội dung Hiến chương, tạo điều kiện để Hiến chương đáp ứng tốt hơn những yêu cầu đặt ra cho ASEAN trong giai đoạn phát triển mới, được bạn bè hoan nghênh và đánh giá cao.

Hiến chương có hiệu lực là một mốc son trong tiến trình phát triển của ASEAN. Tuy nhiên, việc thực hiện Hiến chương đòi hỏi mỗi nước phải nghiêm túc hơn và chuyên nghiệp hơn trong việc tham gia đàm phán và thực hiện các quyết định, thỏa thuận hợp tác của ASEAN. Các thành viên cũng quan tâm hơn đến các mục tiêu chung của ASEAN nhằm bảo đảm sự gắn kết hài hòa giữa các ưu tiên phát triển của quốc gia và khu vực.

VIỆT BÁCH