Ma-xê-đô-ni-a chưa thể trở thành thành viên của Tổ chức Hiệp ước Bắc Đại Tây Dương (NATO), trừ khi quốc gia này đổi lại tên nước. Tuyên bố đầy cứng rắn của Hy Lạp tại Hội nghị thượng đỉnh NATO diễn ra tại Bu-ca-rét (Ru-ma-ni) như một gáo nước lạnh giội vào nỗ lực của Ma-xê-đô-ni-a tham gia tổ chức quân sự lớn nhất thế giới này.

Rắc rối từ tên nước

Từng là nước cộng hòa thuộc Nam Tư cũ, nằm ở Đông Nam Âu, Cộng hòa Ma-xê-đô-ni-a giáp với Xéc-bi-a và vùng lãnh thổ Cô-xô-vô về phía bắc, giáp với An-ba-ni về phía tây, giáp với Hy Lạp về phía nam và giáp với Bun-ga-ri về phía đông. Sau những biến động lịch sử, năm 1991, nước này tách ra khỏi Liên bang Nam Tư và gia nhập Liên hợp quốc với tên gọi đầy đủ là Cộng hòa Ma-xê-đô-ni-a thuộc Nam Tư cũ. Nhưng do phần tên nước đầy đủ như vậy có vẻ dài và vẫn dính với quá khứ nên Ma-xê-đô-ni-a đã rút ngắn tên nước thành Cộng hòa Ma-xê-đô-ni-a (bỏ cụm từ thuộc Nam Tư cũ). Tên gọi Cộng hòa Ma-xê-đô-ni-a đã được hơn 100 quốc gia trên thế giới công nhận, nhưng ở LHQ và Hy Lạp thì đất nước này vẫn là Cộng hòa Ma-xê-đô-ni-a thuộc Nam Tư cũ.

Sở dĩ Hy Lạp không chấp nhận cái tên Cộng hòa Ma-xê-đô-ni-a trong suốt 17 năm qua bởi lẽ tên của quốc gia này trùng tên với tỉnh miền bắc Ma-xê-đô-ni-a của Hy Lạp, giáp với nước Ma-xê-đô-ni-a. Hy Lạp lo ngại rằng nếu để nước láng giềng này mang cái tên "Ma-xê-đô-ni-a" thuần túy thì rất có thể từ đó suy diễn ra vùng lãnh thổ miền bắc Hy Lạp thuộc về Ma-xê-đô-ni-a. Trong bối cảnh Cô-xô-vô vừa tuyên bố độc lập khỏi Xéc-bi-a, vùng lãnh thổ Ma-xê-đô-ni-a của Hy Lạp biết đâu lại tự nguyện (hoặc được Ma-xê-đô-ni-a ngầm hậu thuẫn) trở thành một “Cô-xô-vô” ở Hy Lạp và sẽ đơn phương tuyên bố độc lập để hợp nhất với Ma-xê-đô-ni-a trong tương lai. “Nguy cơ này rất có thể xảy ra lắm chứ”, một người dân Hy Lạp nói.

Về phần mình, Ma-xê-đô-ni-a tuy không công khai đòi chủ quyền đối với khu vực lãnh thổ này, nhưng khăng khăng đòi phải được gọi là "Ma-xê-đô-ni-a" chứ không còn liên quan gì đến Nam Tư trước đây. Ma-xê-đô-ni-a cho rằng, tên quốc gia nếu gắn với Nam Tư sẽ gợi nhớ lại cho nhiều người những ký ức đau buồn của một dân tộc về sự chia rẽ sắc tộc sâu sắc. “Nam Tư đã là dĩ vãng, còn hiện tại là của Ma-xê-đô-ni-a”, một quan chức Ma-xê-đô-ni-a nói. Ma-xê-đô-ni-a coi việc giữ bản quyền tên gọi không chỉ là vấn đề thể diện quốc gia, mà còn là vấn đề bình đẳng so với các quốc gia khác ở châu Âu, là vấn đề chủ quyền về cội rễ văn hóa và sắc tộc.

Tuy nhiên, Hy Lạp vẫn mở một cánh cửa tạo điều kiện cho Ma-xê-đô-ni-a gia nhập NATO. Chính phủ Hy Lạp khẳng định, nước này hoan nghênh Ma-xê-đô-ni-a gia nhập NATO, nhưng chỉ khi nào Ma-xê-đô-ni-a đổi tên nước. Theo quy chế của NATO, việc kết nạp thành viên mới phải được tất cả các thành viên nhất trí, do vậy Hy Lạp có quyền phủ quyết để ngăn cản việc gia nhập NATO của Ma-xê-đô-ni-a.

Tất nhiên, Ma-xê-đô-ni-a không chấp nhận đổi tên nước để được gia nhập NATO.

Cuộc chạy đua không thể tránh khỏi

Thế nhưng, ngay cả khi Ma-xê-đô-ni-a chấp nhận đổi tên nước thì NATO cũng không thể kết nạp ngay Ma-xê-đô-ni-a trong lần này cùng với An-ba-ni và Crô-a-ti-a bởi vấn đề đổi tên của một nước nằm ngoài sự thảo luận của NATO.

Trong khi đó, niềm vui của hai nước An-ba-ni và Crô-a-ti-a khi chuẩn bị bước vào “sân chơi” của các ông lớn với đầy nỗi lo toan. Theo các chuyên gia, việc An-ba-ni và Crô-a-ti-a sắp tới sẽ trở thành thành viên của NATO sẽ dẫn đến một cuộc chạy đua vũ trang mới không thể tránh khỏi tại khu vực Ban-căng, khi chi phí cho quân sự để đáp ứng yêu cầu của NATO sẽ tăng cao hơn mức hiện tại. Các chuyên gia cho rằng trong những năm đầu tiên tham gia NATO, chi phí cho quốc phòng sẽ trở thành một gánh nặng thực sự cho hai quốc gia này, đặc biệt là An-ba-ni, một trong số các quốc gia có nền kinh tế kém phát triển nhất tại châu Âu.

An-ba-ni sẽ phải chi ít nhất 220 triệu ơ-rô cho ngân sách quân sự giai đoạn năm 2009 - 2011, và có thể sẽ tăng lên 300 - 350 triệu ơ-rô từ năm 2011 trở đi, gấp đôi ngân sách hiện tại và chiếm khoảng 3 - 4,5% tổng sản phẩm quốc nội (GDP). Trong khi đó, Crô-a-ti-a đã cam kết sẽ tăng chi phí quân sự lên mức 2,4 tỷ ơ-rô trong năm 2009, tăng 500 triệu ơ-rô so với năm 2008 để hiện đại hóa dần dần các lực lượng vũ trang trong hoàn cảnh hầu hết trang thiết bị của họ được thừa hưởng từ thời chiến tranh lạnh. “Đó chỉ là một phần giá phải trả để An-ba-ni và Crô-a-ti-a được vào NATO”, báo "La Repubblica" của I-ta-li-a nhận xét.

LINH OANH