QĐND - Trong khi sức ép phải làm minh bạch những hoạt động do thám nhằm vào công dân Mỹ và nhiều mục tiêu khác trên toàn thế giới còn chưa kịp lắng dịu, Cơ quan An ninh Quốc gia Mỹ (NSA) lại tiếp tục hứng chịu một “cơn địa chấn” lớn khi tờ Người bảo vệ của Anh tiết lộ về hệ thống do thám bí mật mang tên XKeyscore cho phép cơ quan tình báo Mỹ giám sát "gần như tất cả những gì một người sử dụng điển hình làm trên mạng".

Người tiết lộ về chương trình này cho tờ Người bảo vệ không ai khác ngoài Ét-uốt Xnâu-đơn (Edward Snowden), cựu nhân viên NSA, người đang bị chính quyền Mỹ truy nã gắt gao. Theo E. Xnâu-đơn, XKeyscore là một trong những chương trình hoạt động trên phạm vi rộng lớn nhất của NSA. “Người lộ mật” E. Xnâu-đơn mô tả XKeyscore là một hệ thống có khả năng phân tích và tìm kiếm trên toàn bộ cơ sở dữ liệu của người sử dụng internet mà không cần đến sự cho phép trước, không cần bảo đảm, yêu cầu của tòa án hay chữ ký của bất kỳ ai. Người phân tích chỉ cần ngồi trên bàn làm việc để tìm kiếm mọi thông tin cá nhân của mục tiêu cần tìm kiếm. “Tôi chỉ cần ngồi trên bàn làm việc của mình, có thể nghe trộm điện thoại từ bất cứ ai dù là thẩm phán liên bang hay tổng thống, tất cả chỉ cần địa chỉ thư điện tử", E. Xnâu-đơn nói.

Những điểm đặt máy chủ hỗ trợ cho XKeyscore trên thế giới. Ảnh: Guardian.

Trên trang web của mình, tờ Người bảo vệ đã công bố nhiều tệp tin đóng dấu “tối mật” và chỉ dành cho quan chức được ủy quyền của Mỹ, Anh, Ca-na-đa, Ô-xtrây-li-a và Niu Di-lân. Theo Người bảo vệ, từ năm 2008, NSA đã sử dụng XKeyscore như là một "hệ thống hoạt động rộng lớn nhất" nhằm phát triển khả năng thu thập thông tin tình báo từ mạng internet. XKeyscore có thể kiểm soát tất cả mọi hoạt động của người dùng internet, bao gồm thư điện tử, các đoạn “chat” trực tuyến, lịch sử trình duyệt, thậm chí là thông tin cá nhân của hàng triệu người trên thế giới.

Trong các tài liệu mà tờ Người bảo vệ nắm được, có thông tin cho biết, XKeyscore được hỗ trợ từ 700 máy chủ tại 150 địa điểm trên khắp thế giới. Mỗi ngày, hệ thống thu thập dữ liệu của NSA can thiệp và lưu trữ gần 1,7 tỷ thư điện tử, cuộc đàm thoại hoặc các cách thức liên lạc khác. Thông tin “thường” chỉ được lưu từ 3 tới 5 ngày, còn “siêu dữ liệu” sẽ được cất giữ trong khoảng một tháng. “Với một vài trang web, lượng dữ liệu hằng ngày mà NSA thu được lên tới hơn 20 Terabytes và chỉ có thể lưu trữ trong vòng một ngày. Để giải quyết vấn đề này, NSA đã tạo ra một hệ thống đa tầng có tên Pinwale, hỗ trợ lưu trữ tới 5 năm những dữ liệu thú vị nhất từ các thông tin tìm được”, tờ Người bảo vệ cho hay. Có những tài liệu còn cho biết khoảng 42 tỷ thông tin đã bị thu thập chỉ trong một tháng vào năm 2012. Một báo cáo ước tính rằng, năm 2007 NSA "thu gom" đến 850 tỷ "sự kiện điện thoại" và 150 tỷ thông tin internet vào kho lưu trữ của họ. Để khẳng định tính hữu ích của chương trình XKeyscore, một số tài liệu khác của NSA còn cho hay, vào năm 2008, XKeyscore đã cung cấp thông tin, gián tiếp hỗ trợ bắt giữ 300 kẻ khủng bố.

Cũng theo các tài liệu bị rò rỉ mà tờ báo trên có được, Chính phủ Mỹ đã phải chi trả ít nhất 100 triệu Bảng (khoảng 155 triệu USD) cho Cơ quan tình báo thông tin (GCHQ) của Anh trong vòng ba năm qua để được tiếp cận và gây ảnh hưởng đối với các chương trình thu thập tin tức tình báo của nước này.

Ngay sau tiết lộ mới của tờ Người bảo vệ, phát ngôn viên Nhà Trắng Giây Các-ni (Jay Carney) đã phủ nhận việc chính quyền Tổng thống Ba-rắc Ô-ba-ma (Barack Obama) từng "hội ý" với Quốc hội Mỹ về chương trình gián điệp tối mật XKeyscore, đồng thời khẳng định thông tin trên chứa đựng nhiều điều "sai lệch". Các quan chức Mỹ khẳng định, XKeyscore không có khả năng thu thập dữ liệu trên diện rộng và tổng hợp tất cả các thông tin chỉ bằng một địa chỉ thư điện tử như E. Xnâu-đơn tiết lộ. Chỉ có một số ít các chuyên gia có quyền mới được truy cập XKeyscore cũng như các công cụ phân tích khác của NSA và sử dụng chúng một cách hạn chế. “E. Xnâu-đơn hoàn toàn dối trá. Không có cách nào để E. Xnâu-đơn có thể miêu tả rằng anh ta có thể làm như thế", Mai-cơ Rô-giơ (Mike Rogers), Chủ tịch Đảng Cộng hòa nói.

Dù chưa xác định rõ việc lợi hay hại khi NSA sử dụng chương trình XKeyscore như thế nào, nhưng việc XKeyscore bị lật tẩy đã trở thành "điểm đen" thứ hai về những hoạt động thu thập dữ liệu điện thoại và internet của NSA chỉ trong vài tuần trở lại đây. Cũng là tài liệu do E. Xnâu-đơn cung cấp hồi tháng 6, tờ Người bảo vệ lần đầu hé lộ chương trình giám sát gây tranh cãi mang tên Prism cho phép các cơ quan an ninh có thể truy cập một cách không hạn chế vào cơ sở dữ liệu của các công ty lớn như Facebook, Google, Apple, Microsoft, Yahoo, YouTube và Skype.

Trong lúc bê bối xung quanh chương trình Prism còn chưa được giải quyết êm xuôi, việc công bố chương trình XKeyscore của “cặp đôi” tờ Người bảo vệ và E. Xnâu-đơn đã tạo ra “cơn địa chấn” trong lòng nước Mỹ về kiểm soát thông tin, khiến NSA thêm đau đầu trước những câu hỏi chất vấn từ các giới chức cao cấp, nhân dân Mỹ và dư luận quốc tế. 

LINH OANH