Người dân Trung Quốc bao vây trụ sở của tập đoàn Tam Lộc tại Thạch Gia Trang đòi tiền bồi thường. Ảnh: Roi-tơ

Cái "chết" được báo trước

Tập đoàn Tam Lộc hiện còn nợ khoảng 293 triệu USD tiền của các nhân viên, nhà cung cấp và đại lý bán sản phẩm. Hơn 1.000 chủ nợ đã đổ tới bao vây trụ sở của Tam Lộc tại thành phố Thạch Gia Trang, do lo ngại về số phận các khoản tiền của họ. Trong khi đó, tập đoàn xuất khẩu sữa hàng đầu Niu Di-lân Fonterra (có 43% cổ phần tại Tam Lộc) cho biết, hãng sẽ bán tài sản để trả nợ. Trước đó, Fonterra cũng đã hủy bỏ toàn bộ số tiền đầu tư trị giá 114 triệu USD vào Tam Lộc.

Thực ra, việc Tam Lộc bị phá sản là điều đã được báo trước. Hàng nghìn phụ huynh của các em bé là nạn nhân của sữa nhiễm mê-la-min đã khởi kiện đòi Tam Lộc bồi thường. Hiện đã có 124 người tham gia "Đoàn luật sư tình nguyện về sự kiện sữa Tam Lộc" đứng ra bảo vệ lợi ích của người tiêu dùng bị thiệt hại. Theo các luật sư, Tam Lộc sẽ chắc chắn thua kiện và phải bồi thường 150 nghìn nhân dân tệ mỗi trường hợp. Đến cuối năm 2007 tổng vốn của Tập đoàn Tam Lộc là 1.619 tỉ nhân dân tệ, tổng nợ là 395 triệu nhân dân tệ, vốn ròng 1.224 tỉ nhân dân tệ. Vừa qua, tổng số sữa của tập đoàn này bị thu hồi là hơn 10 nghìn tấn, tương đương 700 triệu nhân dân tệ. Như vậy, sau khi giải quyết đền bù cho người tiêu dùng thì rõ ràng, Tam Lộc chẳng còn lại một xu. Quan trọng hơn, thương hiệu Tam Lộc đã thực sự "chết" tại thị trường Trung Quốc và thế giới.

Mờ mắt vì đồng tiền

Tiền thân của Tập đoàn Tam Lộc là Hợp tác xã sản xuất sữa Hạnh Phúc, thành lập năm 1956. Năm 1973, nhờ nghiên cứu và sản xuất thành công sữa bột nên hợp tác xã đổi tên thành xưởng sản xuất sữa Thạch Gia Trang, rồi đổi tên thành Công ty sữa Thạch Gia Trang. Năm 1996, công ty này phát triển thành tập đoàn Tam Lộc Thạch Gia Trang.

Trong một thập niên sau đó, Tam Lộc có những bước phát triển như vũ bão, trở thành nhà sản xuất sữa số một của Trung Quốc. Tháng 12-2005, tập đoàn Fonterra của Niu Di-lân mua 43% cổ phần của Tam Lộc. Không lâu sau, Tổng cục Kiểm định Chất lượng quốc gia Trung Quốc đã quyết định trao giấy chứng nhận "miễn kiểm" đối với sản phẩm sữa bột trẻ em trong thời hạn ba năm cho Tam Lộc. Tháng 1-2008, sữa bột thế hệ mới của Tam Lộc được nhận giải thưởng tiến bộ khoa học kỹ thuật bậc II. Đến tháng 6-2008, Tam Lộc trở thành nhà cung cấp sữa duy nhất cho các nhà du hành vũ trụ Trung Quốc, và cũng là đơn vị độc quyền sản xuất sữa uống cho ngành hàng không vũ trụ nước này.

Có lẽ, "ngôi sao" Tam Lộc sẽ còn tỏa sáng hơn nữa nếu không có sự xuất hiện mê-la-min và tập đoàn này không coi thường sự an nguy của người tiêu dùng. Tập đoàn Tam Lộc có các nông trường nuôi bò lấy sữa. Tuy vậy họ cũng phải mua thêm ở ngoài. Một số thương nhân bất nhân đã cho nước lã pha mê-la-min thêm vào sữa tươi để tăng khối lượng, bán cho Tam Lộc. Một điều tra cho biết có trường hợp thương lái mua sữa tươi nguyên chất chỉ hơn 500 nhân dân tệ, sau khi "chế biến" đã bán được hơn 2.000 nhân dân tệ.

Từ tháng 12-2007, tập đoàn Tam Lộc đã nhận được đơn khiếu nại của người tiêu dùng rằng, sữa bột của Tam Lộc khiến trẻ em bị ốm. Đến tháng 6-2008, Tam Lộc đã biết sản phẩm của họ có chứa mê-la-min. Tuy nhiên, tập đoàn này giấu nhẹm thông tin và không thu hồi sữa nhiễm độc trên thị trường. Khi báo chí bắt đầu "đánh hơi" được có điều gì đó không ổn bởi rất nhiều trẻ em bị sạn thận đều từng uống sữa Tam Lộc, tập đoàn này đã dùng mọi thủ đoạn hòng dập tắt dư luận.

Theo Nhân dân nhật báo, tập đoàn này từng gửi văn bản đề nghị chính quyền thành phố Thạch Gia Trang giúp che giấu xì-căng-đan. Vương Kiến Quốc, người phát ngôn chính quyền Thạch Gia Trang cho biết, tập đoàn Tam Lộc đã báo cáo vụ sữa bột có mê-la-min cho chính quyền vào ngày 2-8 nhưng đồng thời đề nghị chính quyền "quản lý" phương tiện truyền thông với lý do để "tiện khắc phục hậu quả". Nhiều tờ báo cũng vì e ngại uy danh của Tam Lộc nên có đăng bài thì mang tính chất nêu hiện tượng chung chung, không nêu rõ danh tính "đối tượng". Chỉ đến sáng 11-9, dư luận Trung Quốc mới nổ tung khi tờ Đông Phương buổi sáng đăng bài "14 trẻ ở Cam Túc mắc bệnh sạn thận do uống sữa bột Tam Lộc" của phóng viên Giản Quang Châu. Đến tối 11-9, Tập đoàn Tam Lộc buộc phải thừa nhận sản phẩm của họ có nhiễm mê-la-min và cho thu hồi lô hàng sản xuất trước ngày 6-8.

Tân Hoa xã nhận định, bài báo của Giản Quang Châu là cú đòn nặng giáng vào Tập đoàn Tam Lộc, làm ngành sản xuất sữa trong nước bị tổn hại nghiêm trọng, nhiều quan chức mất chức, thậm chí ảnh hưởng đến thương hiệu Trung Quốc trên trường quốc tế. Tuy nhiên, anh đã làm được một việc lớn lao là cứu cả thế hệ trẻ thơ vô tội thoát khỏi di chứng bệnh tật suốt đời. Giản Quang Châu viết trên blog của mình: "Chỉ nghĩ đến những đứa bé bất hạnh vì uống sữa của Tam Lộc mà phải lọc thận suốt đời, thậm chí mất mạng, tôi không hối hận việc mình đã làm. Tôi nghĩ rằng tôi chỉ nói ra một sự thật cần nói mà thôi".

VIỆT BÁCH