Các chuyên gia địa chất Mỹ đã phát hiện ra rằng tổng trị giá khoáng sản nằm trong lòng đất Áp-ga-ni-xtan có thể lên đến con số 3000 tỷ USD. Đặc biệt, ngoài sắt, vàng, đồng, lithium - “nguồn dầu mỏ mới của thế kỷ 21” – cũng đã được tìm thấy. Bộ Quốc phòng Mỹ cho rằng, với lượng khoáng sản khổng lồ này thì trong tương lai Áp-ga-ni-xtan sẽ trở thành một A-rập Xê-út mới của thế giới.

Tờ Thời báo Niu Y-oóc dẫn lời các quan chức cao cấp của Lầu Năm góc nói rằng lượng khoáng sản ở Áp-ga-ni-xtan quả thực vượt quá mức tưởng tượng. Chỉ tính riêng lượng lithium phát hiện được ở tỉnh Ga-dơ-ni chắc chắn chỉ đứng sau mỏ lithium lớn nhất thế giới hiện nay ở Bô-li-vi-a. Lithium chính là nguồn nguyên liệu chủ yếu để sản xuất các loại pin máy tính xách tay và bút ghi điện não đồ, trong xu thế toàn cầu đang gấp rút triển khai phát triển nguồn năng lượng xanh như hiện nay thì chắc chắn nhu cầu về lithium trong thế kỷ này sẽ tăng lên rất nhiều.

Bộ Mỏ và Công nghiệp vùng núi Áp-ga-ni-xtan dự định trong năm 2011 sẽ tổ chức cuộc thi đề án khai thác các mỏ khoáng sản ở Áp-ga-ni-xtan. Bộ này cũng dự định từ tháng 9-2010 sẽ bắt đầu công việc dự báo chính xác tổng trữ lượng khoáng sản. Nếu khai thác được dù chỉ một phần nhỏ từ “kho báu”,  thì quốc gia Nam Á nghèo đói bị chiến tranh tàn phá này thực sự sẽ “lột xác”. Tuy nhiên, với bao con mắt “nhòm ngó” chắc chắn mọi việc sẽ không diễn ra một cách dễ dàng đối với người dân Áp-ga-ni-xtan. “Áp-ga-ni-xtan là một trong không nhiều nơi trên địa cầu, cho đến nay vẫn còn hoang sơ dưới góc độ khai thác tài nguyên khoáng sản có ích. Tuy nhiên xác định khối lượng sát thực và giá thành của khoáng sản Áp-ga-ni-xtan hiện thời còn là việc rất khó. Cũng như khó đoán trước sự phát triển bối cảnh chính trị và tình hình trong lĩnh vực an ninh ở đất nước này”, Đài Tiếng nói nước Nga dẫn lời ông  A. Grô-din (A. Grozin), một chuyên gia về vấn đề Áp-ga-ni-xtan của Nga.

Binh sĩ NATO tới thăm một mỏ than ở tỉnh Hen-man, Áp-ga-ni-xtan. Ảnh: telegraph.co.uk

Thời gian gần đây người ta nhận thấy rằng, Bộ chỉ huy Mỹ ở Áp-ga-ni-xtan đã tiến hành một số cuộc điều chỉnh, chuyển quân đến những khu vực giả thiết có mỏ khoáng sản. Các phương tiện truyền thông đại chúng Áp-ga-ni-xtan đưa tin, quân Mỹ sẽ thay thế cho các đơn vị Anh tại hàng loạt huyện của tỉnh Gen-men. Ngoài những lý do thông thường, động thái đó của Mỹ là nhằm thiết lập sự kiểm soát của họ đối với mỏ quặng u-ran tại đây. Cũng đã có thông tin về việc chuyển lính Mỹ đến tỉnh Cun-đun, nơi mà từ trước  tới nay nhóm quân Đức đóng vai trò chính. Và cũng phải nói thêm rằng, Cun-đun là một nơi nổi tiếng có trữ lượng dầu mỏ lớn. Chuyên viên A. Grô-din nêu nhận xét: “Kể từ khi bắt đầu chiến dịch quân sự ở Áp-ga-ni-xtan, người Mỹ chịu chi phối trước hết bởi những động cơ địa chính trị. Tuy nhiên như thế cũng không loại trừ rằng họ còn có những tính toán vật chất và có nhắm tới những khoáng sản giá trị. Xuất phát từ tình hình hiện nay, có thể rút ra kết luận rằng, ở Áp-ga-ni-xtan đã bắt đầu có sự chuẩn bị của các nước phương Tây tiến tới cuộc tranh giành quyền kiểm soát tài nguyên”.

Nếu tình hình diễn tiến theo hướng này, thì rõ ràng là những người dân Áp-ga-ni-xtan không thể mong chờ một viễn cảnh khả quan. Thậm chí, không ít ý kiến lại cho rằng, việc phát hiện ra các mỏ khoáng sản nghìn tỷ USD này sẽ mang đến cho Áp-ga-ni-xtan những hệ lụy không mong muốn. Quốc gia Nam Á sẽ bị đẩy vào một cuộc xung đột, xâu xé mới, mà đối tượng phải gánh chịu hậu quả chính là dân thường. Trang web Afghan Paper của Áp-ga-ni-xtan viết: “Nhà nước Áp-ga-ni-xtan không có phương tiện tài chính, cũng chẳng có một chế độ chính trị ổn định cần thiết để quản lý tốt việc khai thác một khu mỏ nào đó. Nhiều nước đang nhăm nhe kiếm lợi từ trữ lượng lithium của chúng ta (Áp-ga-ni-xtan). Liệu có cơ may nào cho người dân Áp-ga-ni-xtan được hưởng lợi từ những tác động kinh tế từ những phát hiện trên? Câu trả lời là có. Nếu  các vị lãnh đạo Áp-ga-ni-xtan từ bỏ những mối lợi riêng, không đem bán tài nguyên khoáng sản cho nước ngoài thì những mỏ khoáng sản trên là cơ hội để Áp-ga-ni-xtan chấm dứt sự phụ thuộc vào viện trợ nước ngoài và tiến tới một nền độc lập thực thụ”.

Việt Bách