QĐND Online - Mới đây, tòa án xử các cựu thành viên của tổ chức Khmer Đỏ tại Campuchia đã chính thức bắt đầu. Người đầu tiên phải ra trước vành móng ngựa là Kaing Guek Eav- tên thường gọi là Duch- từng là chỉ huy trại tù khét tiếng Tuol Sleng. Dưới đây là hồi ức của nhà báo Anh Nic Dunlop, người đã giúp phát hiện tên “đồ tể giấu mặt” Duch...

Đại diện cho cỗ máy giết người hàng loạt

Hắn thường nhìn thẳng vào người đối diện. Đôi mắt hắn toát ra sự tin cậy. Nhưng khi hắn cười thì điều đó thật khó xác định. Duch là người thường xuyên ngồi bên cạnh chiếc micro trong các buổi họp quan trọng của tổ chức Khmer Đỏ.

Tôi nhìn vào tấm ảnh Duch và tự hỏi hắn đang nói gì. Có thể hắn đang diễn thuyết cho các thành viên về sự trong sạch của cách mạng, có thể là “lên lớp” họ để họ không cảm thấy hối hận vì các hành động tội ác của tổ chức.

Kaing Guek Eav. Ản VOA)

Duch là chỉ huy của nhà tù Tuol Sleng trong suốt thời Khmer Đỏ cầm quyền từ 1975 tới 1979, giai đoạn mà hơn 2 triệu người dân Campuchia chết vì kiệt sức, bệnh tật, đói khát và bị hành hình.

Là người đứng đầu cơ quan thẩm vấn, y trực tiếp thẩm vấn và xử tử hơn 20.000 người, bao gồm cả đàn ông, phụ nữ và trẻ nhỏ. Duch là đại diện điển hình cho chiến lược của tổ chức Khmer Đỏ và những cỗ máy giết người hàng loạt. Người ta coi y như là tên đồ tể của Pol Pot.

Nhà tù Tuol Sleng từng là một trường trung học ở trung tâm thủ đô . Hiện nay, nhà tù này đã trở thành viện bảo tàng trưng bày tội ác dã man và hình ảnh các nạn nhân của Duch ngay trong các căn phòng mà họ từng bị giam giữ. Tại đây còn lưu trữ hàng nghìn trang tài liệu về các vụ hành quyết, các phương thức tra tấn tù nhân một cách phi nhân tính theo lệnh của Duch. Hắn phi nhân tính đến mức khi một quản ngục đã hỏi phải làm gì với 9 đứa trẻ hiện đang bị giam giữ tại đây, Duch thét lên “giết chúng đi”.

Năm 1989, tôi đến Campuchia lần đầu tiên và đã gắn bó với quốc gia này 10 năm tiếp đó. Mỗi lần đến , tôi đều đến thăm nhà tù Tuol Sleng. Khi quan sát kĩ các bức ảnh nạn nhân của Duch, tôi nhìn chăm chú vào mặt họ và hình dung chuyện gì đã xảy ra. Mỗi khi đến làm việc ở vùng đất mới, tôi đều viếng thăm các “cánh đồng chết” và chụp một vài bức ảnh làm kỉ niệm.

Tôi biết đến những bức ảnh về Duch khi còn đang học trung học. Nhưng chúng chỉ thoảng qua trong tôi và bị lãng quên nhanh chóng. Dường như chúng thuộc về thế giới đã bị quên lãng ở một nơi xa xăm nào đó. Nhưng bây giờ thì khác, khi được nghe kể và chứng kiến tội ác dã man của chế độ diệt chủng Khmer Đỏ, tôi bắt đầu quan tâm tới Duch ở mọi nơi tôi đã từng qua.

Manh mối

Sau khi nội chiến chấm dứt năm 1998, một phần đất nước Campuchia đã được mở cửa. Tôi cho rằng với tấm hình của Duch trong tay sẽ rất dễ dàng tìm thấy y vì Duch quá nổi tiếng. Nhưng mỗi khi tôi hỏi, mọi người đều lảng tránh hay trả lời một các miễn cưỡng vì nhắc tới hắn là nói đến một con người quá đáng sợ.

Có rất nhiều tin đồn về Duch, lúc thì nói hắn đã chết, lúc thì cho là y đã đổi tên và làm việc cho một tổ chức cứu trợ. Đầu năm 1999, theo chân một đội rà phá bom mìn, tôi đi vào vùng Samlot, từng nằm dưới quyền kiểm soát của Khmer Đỏ. Trong lúc các thành viên của đội ngồi nói chuyện với trưởng làng, tôi lang thang đến gần nhóm người nằm trên võng bên cạnh uỷ ban hành chính của địa phương.

Nhà tù Tuol Sleng tháng 1-1979. Ảnh Toul Sleng.com

Khi tôi đang nói chuyện với một cựu binh Khmer Đỏ, thì xuất hiện một người người đàn ông có vóc dáng nhỏ và săn chắc, mặc một áo phông trắng trên có biểu tượng của tổ chức cứu trợ ARC (Ủy ban Tị nạn Mỹ). Anh ta bắt tay và tự giới thiệu bản thân bằng một giọng tiếng Anh chuẩn rằng tên anh ta là Hang Pin, là một tín đồ Thiên chúa giáo. Anh ta đang làm cho ARC từ năm 1997.

Anh ta tỏ vẻ rất quan tâm đến chiếc máy ảnh Leica của tôi và hỏi nó đáng giá bao nhiêu. Anh ta muốn tôi chụp ảnh cho mọi người trong nhóm. Tôi lướt ống kính qua anh ta. Khuôn mặt với mũi to, răng đen, mái tóc ngắn rất giống với tấm ảnh mà tôi giữ trong ví. Không thể nhầm được, Hang Pin chính là Duch.

Trại tù khủng khiếp mang mật danh S-21

Bức ảnh đầu tiên về nhà tù Tuol Sleng được công bố trên thế giới do phóng viên Hồ Văn Tây chụp được. Ngày 7-1-1979, cùng với quân giải phóng Việt Nam truy đuổi quân Khmer Đỏ đã tan rã và bỏ chạy, Hồ Văn Tây mang theo máy ảnh vào trong thủ đô Phnom Penh. Khi qua cầu Monivong, anh bỗng ngửi thấy một mùi “hôi thối khủng khiếp”.

Dưới chế độ Khmer Đỏ, là thành phố ma. Sau khi quân đội Khmer Đỏ tiến vào thủ đô, chính quyền được thiết lập và tuyên bố bắt đầu từ năm 1975 sẽ chính là “Năm số không” của nhà nước Khmer Đỏ. Họ bắt đầu trục xuất toàn bộ dân chúng ra khỏi các đô thị. Khi phóng viên Tây đi sâu vào trong thành phố, anh nhìn thấy trên đường đầy rẫy mảnh vụn của các toà nhà bị cướp phá, đèn giao thông luôn đỏ, xe cộ xếp hàng dài trên đường. Máy giặt, tủ lạnh và các thứ đồ “phản động” khác nằm lay lắt trên những con phố vắng tanh. Trong ngân hàng, những tờ ngân phiếu nằm yên trên quầy thu ngân, chủ nhân của chúng bỏ lại vì tiền bạc đã không còn giá trị kể từ 14-4-1975.

Một trong 7 nạn nhân cuối cùng của nhà tù Tuol Sleng. Ảnh internet

Lần theo mùi hôi thối, Hồ Văn Tây đến một khu phòng học. Trên lối vào có ghi “Củng cố tinh thần cách mạng”. Đây chính là cổng của trại thẩm vấn Tuol Sleng. Nhìn qua của sổ, phóng viên Tây phát hiện ra nguồn gốc của mùi hôi đó là những xác chết đang thối rữa nằm trên chiếc giường sắt. Tài liệu rơi vãi khắp nơi lẫn vào giữa những đám bầy nhầy của tóc và những vũng máu chưa khô cùng những dụng cụ tra tấn nằm trên bàn. Ở một phòng khác, Hồ Văn Tây nhìn thấy một bức tượng bán thân của Pol Pot. Anh bước qua những xác chết, vừa đi vừa chụp ảnh.

Tôi tới nhà tù Tuol Sleng 10 năm sau phóng viên Hồ Văn Tây. Lúc này, ở cổng vào chỉ có vài người hướng dẫn với tôi. Tôi đến căn phòng mà Hồ Văn Tây đã đến năm xưa và nhìn vào trong giống anh ấy. Ở đó vẫn còn một trong những chiếc giường sắt ngày trước nhưng bên trên treo tấm ảnh Hồ Văn Tây chụp một xác chết đang phân huỷ.

Với sự giúp đỡ của chính phủ Việt Nam, năm 1980 nhà tù đã biến thành viện bảo tàng trưng bày tội ác chiến tranh và mở của cho người vào thăm quan. Khu nhà đầu tiên là khu A, nơi có phòng “thẩm tra” và giam giữ các tù nhân quan trọng. Tầng trệt của Khu B và Khu C là nơi những phạm nhân khác bị giam giữ và bây giờ được treo rất nhiều ảnh.

Dưới chính quyền Khmer Đỏ, nhà tù Tuol Sleng mang bí danh S-21 và tù nhân hay “người có tội” sẽ đi “lao động cải tạo” ở đây. S-21 còn được mệnh danh là nơi “vào mà không có đường ra”.

Ảnh của hàng ngàn nạn nhân được treo trên tường nhà tù: nam có, nữ có, trẻ con, sư sãi, giáo dân và cả người nước ngoài nữa. Trong một số bức ảnh, các tù nhân cố gượng cười, cứ như là người chụp ảnh thương hại họ. Số khác thì đã bất tỉnh, khuôn mặt sưng húp, đầy máu me. Trong đó có một bức ảnh ghi lại hình ảnh đứa bé mà số thứ tự được khắc trực tiếp lên phần da trên ngực.

Quay lại đây sau một năm, tôi mới quan sát thấy sự tiêu cực nguyên gốc của công trình này. Nó chính là sợ dây kéo cuối cùng của các người tù với nhau trước khi “tan ra từng mảnh”. Tôi thấy mình đang nhìn thấy Angka, chức danh mà các lãnh đạo Khmer Đỏ tự gọi mình. Khi nạn nhân nhìn lên họ sẽ thấy ai là người tra tấn họ. Tôi bắt đầu chụp lại những bức ảnh gốc.

Còn nữa

Biên dịch: Tuấn Sơn (theo tạp chí Prospect)