Thủ tướng Trung Quốc Ôn Gia Bảo (giữa) cùng các vị lãnh đạo Hàn Quốc (trái) và Nhật Bản tại Hội nghị cấp cao ngày 10-10.  Ảnh: AP

Lãnh đạo 3 cường quốc châu Á gồm Trung Quốc, Nhật Bản và Hàn Quốc hôm 10-10 đã khởi động một hội nghị cấp cao 3 bên hiếm hoi nhằm tìm cách đưa Bình Nhưỡng quay trở lại bàn đàm phán hạt nhân và xây dựng sự tin tưởng lẫn nhau trong khu vực.

Diễn ra tại Đại lễ đường nhân dân ở Bắc Kinh, cuộc gặp thượng đỉnh Đông Á lần thứ hai được dư luận trong và ngoài khu vực quan tâm đặc biệt bởi một cam kết hợp tác trong lĩnh vực kinh tế giữa ba cường quốc châu Á này có thể coi là cơ hội cho sự phục hồi của kinh tế thế giới.

Theo giới truyền thông, một trong những nội dung quan trọng được lãnh đạo 3 nước kể trên thảo luận là việc tạo dựng Cộng đồng Đông Á (EAC) vì sự hợp tác chặt chẽ hơn trong khu vực. EAC là sáng kiến của Thủ tướng Ha-tô-y-a-ma khi ông chính thức đưa vấn đề này trong cuộc hội đàm với Tổng bí thư, Chủ tịch nước Trung Quốc Hồ Cẩm Đào khi hai người tham dự cuộc họp Đại hội đồng LHQ cuối tháng 9 vừa qua.

Chủ trì cuộc họp với sự tham gia của Tổng thống Hàn Quốc Li Miêng Pắc (Lee Myung-bak) và Thủ tướng Nhật Bản Y-u-ki-ô Ha-tô-y-a-ma (Yukio Hatoyama), Thủ tướng Trung Quốc Ôn Gia Bảo (Wen Jiabao) nói rằng đây là một cuộc họp quan trọng “nhằm củng cố sự tin tưởng chính trị chung trong khu vực, thúc đẩy quan hệ hợp tác cùng có lợi đồng thời tăng cường sự ổn định và phát triển ở châu Á. “Năm nay là một năm vô cùng quan trọng để chúng ta giải quyết cuộc khủng hoảng tài chính quốc tế và đưa nền kinh tế quay lại sự tăng trưởng. Chúng ta sẽ nỗ lực để đạt được một kết quả tích cực và thực tế trong cuộc họp lần này và đưa quan hệ hợp tác giữa 3 quốc gia lên một tầm cao mới”,  Thủ tướng Trung Quốc phát biểu.

Mối quan hệ giữa Trung Quốc, Nhật Bản và Hàn Quốc xưa nay luôn tồn tại nhiều mâu thuẫn với các tranh chấp lãnh thổ, chính trị và ký ức chiến tranh. Mối quan hệ giữa Trung Quốc và Nhật Bản xấu đi nghiêm trọng trong thời gian thủ tướng Cô-i-dư-mi nắm quyền ở Nhật do ông này thường tới thăm đền Yasukuni thờ những người chết trong chiến tranh, trong đó có cả những người đã bị kết luận là tội phạm chiến tranh. Điều này khiến Trung Quốc và Hàn Quốc rất tức giận bởi ngôi đền đó chính là biểu tượng của chế độ quân phiệt Nhật từng xâm lược các nước láng giềng. Tuy nhiên, những người kế nhiệm ông Cô-i-dư-mi đều hạn chế đến thăm đền, và đương kim thủ tướng Ha-tô-y-a-ma cũng tuyên bố không tới đền Yasukuni. 

Theo các nhà phân tích, trong xu hướng hiện nay, hòa giải là nhu cầu của cả Tô-ki-ô lẫn Bắc Kinh cũng như Xơ-un. Bởi nếu được thành lập, EAC được coi là cực thứ ba của kinh tế thế giới, so với hai cực khác là Mỹ và Liên minh châu Âu. Nếu EAC và một đồng tiền chung tại khu vực này trở thành hiện thực, một liên minh giống Liên minh châu Âu có thể làm thay đổi toàn bộ mối quan hệ về kinh tế và chính trị trong khu vực. Tổng GDP của Nhật Bản và Trung Quốc trong năm 2008 gần bằng Mỹ và họ là hai nước xuất khẩu lớn của thế giới. Nếu họ “liên minh” thì sẽ tạo thêm dòng chảy thương mại mới trong khu vực.

Chính vì thế, trong tuyên bố chung, ba lãnh đạo nhất trí tạo ra một mặt trận thống nhất về hợp tác trong các lĩnh vực an ninh và kinh tế, khẳng định các quan hệ trong khu vực là chìa khóa trong chính sách đối ngoại của mình. Một tuyên bố của hội nghị nêu rõ: "Ba nước duy trì cam kết phát triển một cộng đồng Đông Á dựa trên nguyên tắc cởi mở, minh bạch như một mục tiêu lâu dài".

Bên cạnh các vấn đề kinh tế, lãnh đạo ba nước Trung Quốc, Nhật Bản và Hàn Quốc đã ra tuyên bố chung kêu gọi "sớm nối lại" các cuộc đối thoại đa phương nhằm chấm dứt tham vọng hạt nhân của CHDCND Triều Tiên. Các lãnh đạo khẳng định cam kết đối thoại và tham vấn, đồng thời tiếp tục phối hợp thông qua các giải pháp hòa bình nhằm theo đuổi quá trình phi hạt nhân hóa bán đảo Triều Tiên. Tuyên bố nêu rõ: "Chúng tôi sẽ cùng nỗ lực với các bên liên quan nhằm sớm nối lại các cuộc đàm phán sáu bên, cũng như duy trì hòa bình và ổn định trong khu vực Đông Bắc Á, từ đó xây dựng một châu Á hòa bình, hài hòa, cởi mở và thịnh vượng".

Có thể nói, những cam kết hợp tác của cấp cao Đông Á đã kết thúc thời kỳ bất đồng giữa ba nước trước đây. Và trong tương lai, người ta có thể hy vọng về một cộng đồng Đông Á phát triển.

NGỌC HÀ