QĐND - Một loạt các "đại gia" của thế giới như Amazon, Google, Starbucks và Apple thời gian gần đây dính cáo buộc trốn thuế lên tới hàng tỷ USD khiến giới làm luật "giật mình" với  những lỗ hổng về chính sách thuế của nước mình. Trong bối cảnh như thế, lãnh đạo các nước châu Âu đã nhóm họp tại Brúc-xen (Bỉ) ngày 22-5 nhằm đưa ra một giải pháp chống gian lận và trốn thuế, vốn đang gây tổn thất cho EU khoảng 1000 tỷ ơ-rô mỗi năm.

Trăm ngả trốn thuế

Kể từ tháng 12 năm ngoái, các lãnh đạo châu Âu đã nghi ngờ nhiều công ty đa quốc gia lợi dụng các kẽ hở để tránh phải nộp mức thuế cao. Nghi ngờ này xuất phát từ thực tế rằng, mỗi năm các "ông lớn" trong làng công nghệ Mỹ như Google hay Amazon có doanh thu lên đến hàng tỷ USD lợi nhuận, nhưng họ vẫn luôn đóng một khoản tiền thuế rất thấp ở khu vực châu Âu. Vụ lùm xùm đã buộc lãnh đạo hai tập đoàn trên phải giải trình trước Quốc hội Anh. Nhưng chưa dừng lại ở đó, mới đây, báo New York Times dẫn báo cáo của Thượng viện Mỹ lại cho biết, tập đoàn công nghệ số 1 thế giới Apple đã lập hàng loạt công ty “ma” ở khắp các châu lục để trốn thuế. Trong khi, chi nhánh tại Anh của chuỗi nhà hàng cà phê Starbucks lại luôn báo lỗ trong 13 năm qua, mặc dù tuyên bố với các nhà đầu tư chi nhánh này rằng vẫn có lãi.

Không chỉ nhiều công ty, tập đoàn lớn mà nguy hiểm hơn là các ngân hàng tại châu Âu từ lâu cũng đã quen với các kiểu luồn lách thuế. Đơn cử là HSBC. Ngân hàng này mới đây đã bị các nhà chức trách Pháp mở cuộc điều tra vì nghi ngờ mở các tài khoản bí mật tại Thụy Sĩ để tiếp tay cho khách hàng che giấu tài sản với mục đích trốn thuế. Barclays - ngân hàng có trụ sở tại Luân Đôn, đầu năm 2012, đã bị buộc tội trốn thuế và phải nộp phạt 785 triệu USD cho Chính phủ Anh.
 

Lãnh đạo các nước EU trao đổi tại cuộc họp ngày 22-5 ở Brúc-xen. Nguồn: Roi-tơ

Trong thời đại toàn cầu hóa, việc xác định nghĩa vụ thuế đối với các công ty đa quốc gia rất phức tạp. Nhìn chung các thỏa ước quốc tế thừa nhận rằng, thuế được thu tại nơi sinh ra lợi nhuận, chứ không dựa vào địa chỉ khách hàng hoặc địa điểm diễn ra giao dịch. Xác định chính xác thẩm quyền thu thuế, nhất là đối với loại hình kinh doanh trên internet, đặc biệt khó khăn, do bản chất phi vật thể của hàng hóa và dịch vụ được trao đổi, trong môi trường không biên giới.

Do vậy, theo nguồn tin AP, mánh khóe mà các tập đoàn lớn thường sử dụng để trốn thuế là chuyển doanh số bán hàng ở Anh hay các nước châu Âu có thuế suất cao sang công ty con ở một trong các quốc gia có mức thuế thấp hơn. Nhờ đó họ lách được một khoản thuế kếch xù. Điển hình theo cáo buộc của cơ quan thuế vụ Anh, Amazon đã chuyển dịch phần lớn khoản doanh thu 3,3 tỷ bảng Anh sang chi nhánh Luých-xăm-bua, nhằm tránh đóng khoản tiền thuế thu nhập tại Anh. Cơ quan này cũng cáo buộc Google chỉ đóng 6 triệu bảng Anh, tương đương với 1,5% trong doanh thu 395 triệu bảng của công ty này tại Anh, trong khi mức thuế mà các công ty kinh doanh tại xứ sở sương mù phải nộp là 26% doanh thu.

Siết chưa chặt

Theo Chủ tịch Hội đồng châu Âu, ông Hơ-man Van Rôm-pơi (Herman Van Rompuy), tình trạng trốn thuế phổ biến hiện nay đang làm cho EU tổn thất tới 1000 tỷ ơ-rô (1.300 tỷ USD) tương đương với toàn bộ sản lượng kinh tế hằng năm của Tây Ban Nha và vượt xa khoản cam kết 400 tỷ ơ-rô trong kế hoạch giải cứu các thành viên Khu vực  đồng tiền chung châu Âu (Eurozone) như Hy Lạp, Ai-len, Bồ Đào Nha và Síp trong những năm tới.

Trước thực trạng này, Nghị viện châu Âu (EP) đã ra một nghị quyết kêu gọi Liên minh châu Âu hành động để giảm một nửa mức thiệt hại này vào năm 2020; cụ thể, siết chặt các lỗ hổng về thuế và quản lý chặt chẽ hơn những nơi được xem là thiên đường trốn thuế. Một bước tiến quan trọng nhằm loại bỏ các “thiên đường trốn thuế” đã được 6 nước thuộc Liên minh châu Âu (EU) là Đức, Pháp, Anh, I-ta-li-a, Tây Ban Nha và Ba Lan thống nhất. Đó là kế hoạch buộc ngân hàng tại các nước này phải minh bạch hóa hơn hoạt động của mình. Các biện pháp tăng cường tính minh bạch bao gồm yêu cầu ngân hàng của 6 nước này phải cung cấp thông tin người gửi cho cơ quan thuế vụ của các nước này; trao đổi dữ liệu giữa các ngân hàng và tạo ra hệ thống tự động trao đổi dữ liệu về thuế…

Chính phủ 6 nước châu Âu hy vọng việc trao đổi thông tin có thể không giúp "tóm" và ngăn chặn được ngay những người trốn thuế nhưng sẽ tạo ra một khuôn mẫu cho tương lai gần, tiến tới một thỏa thuận chống trốn thuế rộng rãi hơn trên thế giới. Trước đó, trong một lá thư được Đức, Pháp, Anh, I-ta-li-a, Tây Ban Nha ký chung gửi Ủy viên về thuế vụ của EU An-giơ-đát Xê-mê-ta (Algirdas Semeta), 5 nước trên đã thúc giục ông Xê-mê-ta thảo luận với 27 quốc gia thành viên EU để ký vào thỏa thuận minh bạch hóa các ngân hàng.

Tuy nhiên, hội nghị lần này lại chưa thể đưa ra quyết định cho việc đánh thuế các công ty đa quốc gia. Đầu năm 2012, Nghị viện châu Âu đã đề xuất một bộ quy tắc kiểm toán thống nhất để tính toán nghĩa vụ thuế thu nhập tập đoàn trong toàn bộ EU. Tuy vậy, các nghị sĩ chưa thống nhất liệu đó là các quy tắc bắt buộc, hay chỉ là biện pháp tự nguyện. Chỉ biết rằng, kể từ tháng 6-2013 tới, sẽ có các tham khảo ý kiến về việc áp dụng các quy tắc và chuẩn mực nghiêm ngặt ở quy mô toàn thế giới, nhằm buộc các doanh nghiệp phải trả các khoản tiền thuế đúng với lợi nhuận mà họ thu được.

Có thể nói, trong bối cảnh các chính phủ ở châu Âu thâm hụt ngân sách nặng do khủng hoảng tài chính và suy giảm tăng trưởng kinh tế toàn cầu, chống trốn thuế đã trở thành vấn đề quan tâm hàng đầu của các chính trị gia ở khu vực này. Tuy nhiên, theo Rôn-ni Lút-uých (Ronnie Ludwig), thuộc Công ty Kế toán Saffery Champness ở Ê-đin-bớc và là cựu thanh tra thuế đặc trách các hoạt động trốn thuế, để giải được bài toán trốn thuế hiện nay, ngoài việc liên kết thông tin, hay siết chặt quy định thuế, chính phủ cần phải tháo gỡ được vấn nạn quan liêu đang tồn tại.  Ông cho biết: “Các chính phủ khắp thế giới cần xem lại vai trò của họ trong việc chống trốn thuế. Trong một số trường hợp, họ nhắm mắt trước những gì đang diễn ra và chính là tạo điều kiện thuận lợi cho việc trốn thuế”.

NGỌC THƯ