Đầu những năm 1970, khi muốn tiết lộ thông tin tuyệt mật về sự thật của cuộc chiến tranh ở Việt Nam với công chúng, ông Đa-ni-en En-xbớc (Daniel Ellsberg) phải rất vất vả mới gửi được tập hồ sơ dày hàng nghìn trang của Lầu Năm góc tới phóng viên tờ Thời báo Niu Y-oóc. Nhưng ở kỷ nguyên internet, người ta chỉ cần nhấp chuột là có thể gửi cả “núi” tài liệu đã được số hóa đến một nơi luôn sẵn sàng công bố những chuyện động trời là trang web WikiLeaks.org.

WikiLeaks có cách thức hoạt động tương tự như Wikipedia, bách khoa toàn thư mở thông dụng nhất hiện nay. WikiLeaks.org cho phép các thành viên đăng ký tung tài liệu lên mạng và phân tích chúng. Về lý thuyết, hệ thống này sẽ bảo vệ các thông tin cá nhân của người tiết lộ tin tức trong khi phơi bày các vụ tham nhũng của chính phủ cũng như các doanh nghiệp trên toàn thế giới. Ở mục FAQ (các câu hỏi thường gặp) của WikiLeaks, những người sáng lập ra trang này cho biết: “WikiLeaks sẽ cung cấp một diễn đàn cho cộng đồng toàn cầu nhằm kiểm tra độ chính xác của bất cứ một tài liệu nào. Họ cũng có thể dịch các tài liệu và giải thích tính xác thực của các nguồn tin cho công chúng”.

Cơ chế hoạt động của WikiLeaks rất đơn giản. Những người truy cập vào trang mạng này sẽ thấy một đường link lớn ghi rõ "gửi tài liệu". Mạng lưới biên tập viên toàn cầu của WikiLeaks sẽ sàng lọc những thông tin quan trọng và xác thực rồi đăng lên mạng.

Trang chủ của WikiLeaks có ghi rõ: "Mọi bài báo gửi trên đây đều sẽ được kiểm duyệt bởi các biên tập viên gồm những nhà báo chuyên nghiệp và các chuyên gia thông tin. Những bài báo không đạt tiêu chuẩn đều bị bỏ qua". Tài liệu trên WikiLeaks được sao lưu trên các máy chủ đặt tại nhiều quốc gia. WikiLeaks cũng duy trì nhiều địa chỉ trên mạng khiến cho việc xóa bỏ các tài liệu mật đã được đăng trên trang mạng này rất khó, nếu không muốn nói là không thể.

Trang chủ của WikiLeaks luôn đầy ắp thông tin mới. Ảnh: AFP

Trong vòng ba năm kể từ khi được sáng lập năm 2007, trang mạng này đã tung ra rất nhiều tài liệu quan trọng hàng đầu như tài liệu quân sự, tường trình các cuộc họp, nội dung những cuộc nghe lén, những điệp vụ bí mật. Một nhà quan sát nhận định, số lượng tài liệu mật mà trang mạng này sở hữu còn nhiều hơn lượng tài liệu mà tờ Bưu điện Oa-sinh-tơn (Mỹ) tìm kiếm trong 30 năm qua. Vì vậy, WikiLeaks có thể coi như là một thư viện “mở” dẫn người đọc tới những thông tin mật. Những thông tin được tiết lộ trên WikiLeaks rất đa dạng, từ hòm thư điện tử của cựu ứng cử viên tổng thống Xa-ra Pa-lin (Sarah Palin), sổ tay hướng dẫn của quân đội Mỹ ở Vịnh Goan-ta-na-mô (Cu-ba), một báo cáo về việc công ty Trafigura đổ các chất phế thải độc hại có thể làm chết người ở vùng duyên hải thuộc Bờ Biển Ngà…

WikiLeaks bắt đầu thu hút được sự chú ý của cư dân mạng toàn cầu vào tháng 4-2010 khi phát đi một đoạn băng ghi lại cuộc tấn công bằng máy bay trực thăng của Mỹ tại I-rắc năm 2007 làm hàng chục dân thường thiệt mạng, trong đó có hai phóng viên của hãng tin Reuters.

Tuy nhiên, thành công cũng mang lại cho WikiLeaks không ít rắc rối. Không chỉ trở thành bị cáo trong một loạt các đơn kiện, con đường làm ăn của trang mạng này cũng gặp không ít khó khăn bởi nhiều quốc gia đã tìm cách chặn trang mạng này. Ví dụ, Ngân hàng Thụy Sĩ Julius Baer đã khởi kiện WikiLeaks sau khi trang web này tung ra các tài liệu như là bằng chứng cáo buộc các hoạt động rửa tiền của ngân hàng này. WikiLeaks đã phải ngừng hoạt động một thời gian theo phán quyết của tòa án. Ngân hàng Julius Baer cho rằng, các tài liệu được công bố đã bị giả mạo và việc công bố các tài liệu nhạy cảm với nguồn nặc danh là vi phạm quyền cá nhân.

Trong các vụ kiện, WikiLeaks luôn phải có một người đại diện đứng ra trước tòa trong vai “bị cáo”. Người đó không ai khác là ông chủ, Tổng biên tập của WikiLeaks, Giu-li-an A-xan-giơ (Julian Assange).

Kim Oanh

Kỳ III: “Dị nhân” Giu-li-an A-xan-giơ