Ngay trước thềm Hội nghị thượng đỉnh về An ninh hạt nhân, Tổng thống B.Ô-ba-ma (Barack Obama), nước chủ nhà của hội nghị nêu rõ, nguy cơ lớn nhất đối với an ninh nước Mỹ, cả về ngắn hạn, trung hạn và dài hạn, là để vũ khí hạt nhân rơi vào tay các nhóm khủng bố. Nếu để các tổ chức khủng bố sở hữu vũ khí hạt nhân thì khi đó các vụ khủng bố hạt nhân sẽ để lại vết thương nghiêm trọng về an ninh, chính trị và kinh tế trên toàn cầu.

Tổng thống Nga Mét-vê-đép và Tổng thống Mỹ Ô-ba-ma trước Hội nghị tại Oa-sinh-tơn. Ảnh: dyimg.com

Làm thế nào để tạo ra sự thống nhất trong việc quản lý nguyên liệu có thể sử dụng chế tạo vũ khí hạt nhân một cách an toàn? Câu hỏi trên không riêng Tổng thống Ô-ba-ma, mà nguyên thủ nhiều quốc gia đang sở hữu công nghệ hạt nhân cũng mong muốn tìm kiếm câu trả lời, và coi đây là vấn đề mấu chốt cho việc phát triển và mở rộng năng lượng hạt nhân vì mục đích hòa bình. Theo Tổng thống Ô-ba-ma, vấn đề cốt lõi là phải quản lý chặt chẽ các kho u-ra-ni (uranium) làm giàu ở cấp độ cao, tiến tới thống nhất các biện pháp an ninh đối với nhiên liệu hạt nhân ở các nước còn yếu kém trong công tác bảo quản. Muốn vậy, các nước tham dự Hội nghị lần này cần thống nhất định hướng, nguyên tắc lớn cũng như các biện pháp cụ thể nhằm tăng cường hợp tác đảm bảo an ninh hạt nhân. Điều này chỉ có thể thành hiện thực khi lãnh đạo các nước đưa ra được tuyên bố chung, trong đó cam kết sẽ áp dụng mức an ninh hạt nhân cao nhất.

Cố vấn đặc biệt của Bộ Ngoại giao Mỹ về việc giải trừ vũ khí hạt nhân và kiểm soát vũ khí, ông Rô-bớt Ên-hon (Robert Einhorn), cho biết Mỹ hy vọng các quan chức tham dự hội nghị sẽ đi đến một bản tuyên bố chung và một kế hoạch hành động cụ thể. Tạp chí Phố Uôn trích bản sao dự thảo thông cáo chung kêu gọi các nước hợp tác quốc tế chặt chẽ hơn, thực thi các biện pháp cứng rắn hơn đối với những kẻ buôn bán vật liệu hạt nhân. Phía Mỹ mong muốn kết quả cuối cùng của hội nghị chính là hướng tới một tuyên bố chung với những cam kết mạnh mẽ của các nhà lãnh đạo trong việc tiến hành những biện pháp mang tính chất quốc gia và quốc tế nhằm ngăn chặn các nhóm khủng bố và tội phạm sử dụng nguyên liệu hạt nhân.

Ngoài ra, theo ông Ben Rốt-đơ (Ben Rhodes), cố vấn cao cấp của Tổng thống B.Ô-ba-ma, Hội nghị cấp cao còn hướng tới việc kiểm soát các nhiên vật liệu dùng để sản xuất vũ khí hạt nhân, không để các nhiên vật liệu này rơi vào tay bọn khủng bố… Trong khi chưa thống nhất được các biện pháp quản lý hữu hiệu thì nguy cơ chủ nghĩa khủng bố sử dụng vũ khí hạt nhân là có thật. Và, chỉ có sự may mắn mới có thể giúp thế giới tránh một cuộc tấn công tổng lực bằng vũ khí hạt nhân sau chiến tranh thế giới lần thứ 2… Lời cảnh báo trên được Giáo sư người Ô-xtrây-li-a G.E-van (Gareth Evans), đồng Chủ tịch Ủy ban Quốc tế về Giải trừ và Không phổ biến hạt nhân (ICNND) đưa ra tại buổi thuyết trình báo cáo “Loại bỏ mối đe dọa hạt nhân”, cuối năm 2009. Giáo sư E-van nhấn mạnh rằng, thế giới đã có nhiều lúc đứng bên bờ vực của một cuộc chiến tranh hạt nhân trong suốt thời gian xảy ra Chiến tranh Lạnh. Tuy nhiên, các hội nghị quan trọng về giải trừ vũ khí hạt nhân, an ninh hạt nhân gần đây… đang cho thấy thế giới đã có cơ hội mới để phát triển hạt nhân một cách an toàn.

Trước khi Hội nghị thượng đỉnh về An ninh hạt nhân diễn ra tại Mỹ, trong hai ngày 5 và 6-4, tại Hà Nội và ngày 8-4 tại Ma-lai-xi-a, Giáo sư E-van đã trình bày khái quát về Báo cáo của ICNND. Trong đó phân tích chi tiết mức độ nguy hiểm, đồng thời đưa ra kiến nghị cho các chương trình cụ thể trong các giai đoạn ngắn, trung và dài hạn, tập trung vào hàng loạt vấn đề liên quan tới không phổ biến hạt nhân, giải trừ hạt nhân và sử dụng năng lượng hạt nhân vì mục đích hòa bình. Giáo sư E-van nêu rõ, vũ khí hạt nhân và biến đổi khí hậu đang là hai vấn đề toàn cầu lớn hiện nay và đòi hỏi phải có một chiến lược mới cũng như một đường lối mới để giải quyết.

Để tìm kiếm được tiếng nói chung khi thực hiện cam kết trên, một quan chức cấp cao về chính sách quốc phòng Mỹ, ông Giêm Mi-lơ (James Miller), cho biết, trước hết phải làm sáng tỏ nhận thức quốc tế về nguy cơ “chủ nghĩa khủng bố hạt nhân”. Các nước tham dự hội nghị được khuyến khích chịu trách nhiệm về việc tiến hành các bước đi thực tế nhằm ngăn chặn khả năng bọn khủng bố có được các vật liệu hạt nhân trong tay và chế tạo bom. Những biện pháp an ninh hạt nhân nào sẽ được áp dụng nhằm ngăn chặn việc đánh cắp, chiếm đoạt vật liệu hạt nhân cũng như trung chuyển và buôn bán trái phép vật liệu này trong lãnh thổ các nước cũng sẽ được thảo luận chi tiết... Tuy nhiên, mỗi nước có một quan điểm, một cách tiếp cận vấn đề, để thống nhất tất cả các quan điểm trong một tuyên bố chung là không hề dễ dàng.

NGUYỄN HÒA