QĐND - Trong bối cảnh Mỹ và I-ran đang triển khai những bước đi đầu tiên trong thỏa thuận giải quyết vấn đề hạt nhân gây tranh cãi của Tê-hê-ran, ngày 16-11 vừa qua, tại Hội nghị chỉ huy lực lượng phòng không quốc tế lần thứ 6 diễn ra tại Các tiểu vương quốc A-rập Thống nhất (UAE), các nước vùng Vịnh đã đặt mục tiêu hợp nhất các hệ thống phòng không thành hệ thống phòng thủ tên lửa vùng Vịnh, nhằm chống lại bất cứ mối đe dọa từ tên lửa đạn đạo và tên lửa hành trình. Đây được xem là mục tiêu chiến lược đầy tham vọng dù ở thời điểm hiện tại, nó vẫn còn xa vời.

Sắm “lưới lửa” để “giữ nhà”

Phát biểu tại Hội nghị chỉ huy lực lượng phòng không quốc tế lần thứ 6 được tổ chức tại UAE ngày 16-11, Thiếu tướng Mô-ha-mét Bin Xa-ít An Xây-đan Quam-di (Mohammed bin Saeed Al Sweidan Qamzi), Chỉ huy lực lượng phòng không và không quân UAE cho biết, lực lượng phòng không và không quân nước này đang bắt tay thiết lập Trung tâm huấn luyện vùng Vịnh, trong đó, sẽ tập trung vào việc hợp nhất và tương tác hệ thống phòng không để duy trì an ninh và ổn định trong khu vực.

Hệ thống tên lửa phòng không chiến trường THAAD mà Mỹ bán cho UAE mới đây. Ảnh: armyrecognition.com

Trong khi đó, Tiến sĩ T.Ca-ra-xích (Theodore Karasik), người đứng đầu bộ phận nghiên cứu và tư vấn thuộc Viện Cận Đông và Phân tích quân sự vùng Vịnh cho rằng, việc thiết lập một hệ thống lá chắn tên lửa nhằm "bắn hạ các tên lửa đạn đạo hay tên lửa hành trình trước khi chúng rơi xuống đất là điều cực kỳ quan trọng", đồng thời cho biết, các nước vùng Vịnh đang có kế hoạch xây dựng một hệ thống phòng thủ tên lửa hợp nhất trong 3-5 năm tới. Theo đó, mỗi quốc gia thành viên sẽ liên kết các hệ thống phòng không của riêng mình, tiến tới phát triển một hệ thống hợp nhất cho cả khu vực.

Đây không phải là lần đầu tiên, ý tưởng thiết lập một hệ thống lá chắn tên lửa nhằm đối phó với các mối nguy hiểm từ bên ngoài được đưa ra. Tháng 4-2012, Mỹ và 6 quốc gia Hồi giáo tại khu vực vùng Vịnh cũng đã đạt được thỏa thuận về khả năng thành lập hệ thống phòng thủ tên lửa hợp nhất của khu vực, để đối phó với mối đe dọa từ I-ran. Báo Asahi của Nhật Bản dẫn lời của Bộ trưởng Ngoại giao Ba-ranh Sếch Kha-lít A-mát An Kha-li-pha (Sheikh Khaled Ahmad Al-Khalifa) cho biết, hệ thống phòng thủ tên lửa đó là sự hợp tác của các quốc gia trong khu vực gồm: A-rập Xê-út, UAE, Ca-ta, Ô-man, Ba-ranh và Cô-oét. Theo đó, để thành lập hệ thống phòng thủ tên lửa hợp nhất tại khu vực vùng Vịnh, các quốc gia thành viên sẽ phải thành lập hệ thống ra-đa cảnh giới và trao đổi thông tin chung. Các tổ hợp tên lửa đánh chặn của hệ thống sẽ là mạng lưới các giàn phóng tên lửa Patriot và có thể là hệ thống tên lửa phòng không chiến trường THAAD đặt tại A-rập Xê-út và UAE.

Để tăng cường sức mạnh quốc phòng nhằm đối phó với mối đe dọa đến từ bên ngoài (cụ thể là I-ran), trong thời gian qua, các quốc gia vùng Vịnh đã ký kết nhiều hợp đồng mua vũ khí đầy tham vọng. Thương vụ mới nhất trị giá 3,9 tỷ USD được ký hồi tháng 9-2013 giữa UAE với Tập đoàn Lockheed Martin của Mỹ. Theo thỏa thuận này, Lockheed Martin sẽ cung cấp cho UAE hệ thống tên lửa phòng không chiến trường THAAD nhằm tăng cường khả năng đánh chặn. Mỗi khẩu đội THAAD có 6 xe phóng, 48 tên lửa cùng với hệ thống ra-đa, thông tin và những bộ phận hỗ trợ khác. Như vậy, không quân UAE có thể yên tâm về “lưới lửa” phòng không với THAAD ở tầm cao và hệ thống tên lửa Patriot PAC-3 ở tầm thấp.

Trước khi UAE ký hợp đồng mua THAAD, các nước vùng Vịnh khác cũng đã nhanh chân sắm bằng được những hệ thống tên lửa tối tân để “giữ nhà”. Tháng 8-2013, Cô-oét đặt mua 244 quả tên lửa Patriot trị giá 308 triệu USD của Lockheed Martin. Tháng 7-2013, Lầu Năm Góc cho biết, Ca-ta đã bày tỏ ý định mua hệ thống ra-đa cảnh báo sớm AN/FPS-132 Block 5 có giá khoảng 1,1 tỷ USD. Hiện, nước này cùng với Ô-man đang thảo luận về khả năng mua hệ thống THAAD.

Không chỉ dừng lại ở việc nâng cấp và mua mới hệ thống phòng không, các nước vùng Vịnh còn chi mạnh tay cho những thế hệ máy bay chiến đấu mới. Năm 2012, A-rập Xê-út ký thỏa thuận trị giá 11,4 tỷ USD mua 84 máy bay tiêm kích F-15SA của hãng Boeing và nâng cấp 68 máy bay F-15S. Cũng trong năm 2012, Ô-man đặt mua 12 máy bay chiến đấu Eurofighter Typhoon và 8 máy bay huấn luyện Hawk với tổng số tiền lên đến 3,8 tỷ USD. Tháng 4-2013, Bộ trưởng Quốc phòng Mỹ Chắc Hây-gơ (Chuck Hagel) cho biết, UAE sẽ tiếp tục chi thêm khoảng 5 tỷ USD để mua máy bay F-16 do Lockheed Martin chế tạo, nhằm tăng cường tiềm lực của không quân. Đối với Oa-sinh-tơn, việc bán vũ khí cho vùng Vịnh luôn là vấn đề nhạy cảm, một phần cũng do mối quan hệ giữa Mỹ và I-xra-en.

Lo sợ “lép vế” với I-ran

Không phải ngẫu nhiên mà các nước vùng Vịnh lại ráo riết tăng cường sức mạnh của hệ thống tên lửa và máy bay chiến đấu. Những năm gần đây, I-ran đã tập trung nhiều nguồn lực để phát triển hệ thống tên lửa đạn đạo, chủ yếu là tầm ngắn và tầm trung. Theo báo cáo của Trung tâm Tình báo Không gian và Vũ trụ quốc gia Mỹ (NASIC) về nguy cơ đe dọa của tên lửa đạn đạo và hành trình năm 2013, I-ran có khoảng 100 xe phóng tên lửa đạn đạo tầm ngắn (SRBM). Hiện, I-ran có ít nhất hai dòng tên lửa Scud tầm ngắn, đó là Shahab 1 với tầm bắn cực đại lên đến 300km và Shahab 2 với tầm bắn cực đại 500km. Ngoài ra, I-ran còn có các loại SRBM khác, như Fateh-110 sử dụng nhiên liệu rắn, Qian-1 sử dụng nhiên liệu lỏng… Báo cáo này cũng cho biết, Tê-hê-ran hiện có khoảng 50 xe phóng tên lửa tầm trung Shahab 3 với tầm bắn lên đến 2000km. Điều đáng quan ngại cho các nước vùng Vịnh là I-ran gần đây tuyên bố, đã có trong tay tên lửa hành trình Meshkat với tầm bắn khoảng 2000km.

NASIC nhận định, nhiều mục tiêu quan trọng ở vùng Vịnh đang nằm trong tầm bắn của tên lửa I-ran, ví dụ như căn cứ không quân Al-Minhad và Al-Dhafra của UAE, lần lượt cách bờ biển I-ran là 170km và 250km, còn thủ đô Ri-át của A-rập Xê-út cách 600km. Sức mạnh tấn công của hệ thống tên lửa I-ran càng được nâng cao, càng khiến các nước vùng Vịnh lo ngại về nguy cơ “lép vế” trong tương lai. Đó là lý do giải thích tại sao các nước vùng Vịnh đổ xô vào công cuộc cải tiến, nâng cấp hoặc mua mới những hệ thống tên lửa phòng không tối tân.

Tuy nhiên, theo nhận định gần đây của Viện Nghiên cứu chiến lược quốc tế (IISS), môi trường an ninh vùng Vịnh sẽ tiềm ẩn nhiều nguy cơ bất ổn, do các nước chưa thể tìm được tiếng nói chung trong việc phối hợp những hệ thống vũ khí hiện đại. IISS cho rằng, mỗi thành viên Hội đồng Hợp tác vùng Vịnh (GCC) triển khai chương trình phòng thủ tên lửa theo một hướng riêng. Chính vì vậy, dù các hệ thống tên lửa hay máy bay chiến đấu mà họ mua sắm và nâng cấp có hiện đại đến đâu thì người ta vẫn có quyền đặt dấu hỏi về khả năng phòng thủ tập thể ở vùng Vịnh.

LINH OANH