Nội các I-rắc biểu quyết thông qua dự thảo thỏa thuận an ninh I-rắc - Mỹ trong phiên họp ngày chủ nhật, 16-11. Ảnh: Roi-tơ

Ngày 16-11, Chính phủ I-rắc đã thông qua dự thảo Hiệp định an ninh I-rắc - Mỹ với tỷ lệ phiếu ủng hộ là 28/38. Theo đó lực lượng Mỹ đóng quân tại I-rắc sẽ ở lại nước này thêm ba năm nữa (tới năm 2011) sau khi sứ mệnh do Liên hợp quốc ủy nhiệm kết thúc vào ngày 31-12-2008.

Những thành công ban đầu

Theo nội dung của 31 điều khoản trong dự thảo Hiệp định an ninh vừa được ký kết, bắt đầu từ tháng 6-2009 lính Mỹ sẽ rút khỏi các thành phố, làng mạc của I-rắc, tiếp đó rút toàn bộ quân đội ra khỏi quốc gia này vào cuối năm 2011. Văn kiện trên gồm cả điều khoản cho phép Chính phủ I-rắc lần đầu tiên thay Hội đồng Bảo an LHQ kiểm soát mọi hoạt động của lực lượng Mỹ tại nước này. Đồng thời, chính phủ I-rắc được phép bắt giữ và xét xử những người Mỹ phạm những tội không liên quan tới các chiến dịch quân sự chính thức cùng với quyền xét xử binh sĩ và các nhà thầu Mỹ khi những người này phạm những tội nghiêm trọng trong khi làm nhiệm vụ. Quân nhân Mỹ hay các nhà thầu Mỹ phạm tội ác “nghiêm trọng và giết người có chủ ý” khi không làm nhiệm vụ và ở bên ngoài khu vực của Mỹ thì sẽ bị xử theo pháp luật I-rắc.

Việc hai bên đạt được nhất trí về dự thảo Hiệp định an ninh là một bước tiến quan trọng giúp giải quyết mâu thuẫn thông qua việc tạo sự cân bằng giữa nỗ lực bảo đảm và tôn trọng chủ quyền của I-rắc với công tác phối hợp bảo đảm an ninh ở vùng đất đầy bất ổn này. Nhận định về việc thông qua dự thảo tại Quốc hội I-rắc, trợ lý của Thủ tướng Ma-li-ki cho rằng văn kiện quan trọng này có "nhiều khả năng" nhận được sự ủng hộ cũng như sẽ dễ dàng vượt qua cuộc bỏ phiếu tại Quốc hội, nơi có đa số nghị sĩ thuộc các chính đảng theo đường lối ủng hộ Chính phủ của Thủ tướng Ma-li-ki.

Trước đó, Tổng thống I-rắc Ta-la-ba-ni cùng hai cấp phó đã có cuộc họp đánh giá nội dung của dự thảo. Cả ba ông đều đánh giá tích cực về nội dung dự thảo, cho rằng Mỹ đã có những "sửa đổi bổ sung" phù hợp với yêu cầu của Thủ tướng Ma-li-ki. Lãnh đạo tinh thần hàng đầu ở I-rắc, ông A.Xi-xta-ni cũng đã có những đánh giá rất tích cực về nội dung dự thảo. Còn phát ngôn viên Hội đồng An ninh Quốc gia Mỹ G. Giôn-đrô tuyên bố Mỹ hoan nghênh việc Nội các I-rắc phê chuẩn thỏa thuận trên và cho đây là một bước "tích cực và quan trọng", khép lại gần một năm thương lượng căng thẳng.

Sức ép thành tích

Việc soạn thảo dự thảo hiệp định này giai đoạn đầu gặp nhiều trục trặc do những bất đồng giữa hai bên. Tiêu điểm của các cuộc tranh luận giữa hai bên bao gồm hai vấn đề chính. Khi nào quân Mỹ sẽ rút khỏi I-rắc và việc thực thi các điều khoản về quyền miễn trừ đối với các hành vi của quân nhân Mỹ và ưu tiên với các nhà thầu tại I-rắc. Về vấn đề thời gian rút quân, phía Mỹ không hạn định thời gian biểu rút quân, phía Mỹ cho rằng cần căn cứ tình hình an ninh cụ thể tại I-rắc để đưa ra thời hạn cụ thể, đồng thời, có sự "bảo vệ đầy đủ" với mọi công dân Mỹ trên đất I-rắc.

Giới phân tích nhận định rằng, sở dĩ một hiệp định gây tranh cãi giữa Mỹ và I-rắc trong gần một năm qua cuối cùng cũng được thông qua là do phía Mỹ đã có những nhượng bộ nhất định khi chính phủ muốn giải quyết vấn đề I-rắc trước khi tổng thống Bu-sơ kết thúc nhiệm kỳ. Một quan chức cao cấp giấu tên trong chính phủ I-rắc tiết lộ, bản dự thảo hiệp định này đã có sửa chữa ở 3 nội dung quan trọng. Thứ nhất, tên gọi của hiệp định đã được thay đổi, do tên ban đầu được đặt là "Hiệp định an ninh Mỹ - I-rắc" hoặc "Hiệp định đóng quân ở I-rắc của Mỹ" nay đổi tên thành "Hiệp định rút quân đội Mỹ". Thứ hai, hiệp định xác định rõ thời gian biểu mà quân đội Mỹ phải rút khỏi I-rắc, quy định rõ cuối năm 2011 quân đội Mỹ phải rút toàn bộ ra khỏi I-rắc. Thứ ba, trong dự thảo hiệp định có bổ sung thêm một điều khoản nữa là nghiêm cấm quân đội Mỹ sử dụng lãnh thổ I-rắc tấn công các nước láng giềng với I-rắc.

Việc Mỹ chấp nhận cả ba điều kiện trên được coi là chiến thắng của I-rắc trong khi Mỹ không còn lựa chọn nào tốt hơn khiến chính quyền Bu-sơ phải nhượng bộ. Về bản chất của vấn đề này, các chuyên gia nhận định, một trong những mục đích thực sự của chính quyền Bu-sơ khi tấn công và thiết lập sự "quản lý" dài lâu ở I-rắc rồi từ đó kiềm chế các nước láng giềng như I-ran và Xy-ri đã bị phá sản.

Dự thảo hiệp định được thông qua hôm 16-11 phần nào chứng minh thái độ ủng hộ của nhóm người Cuốc trong chính phủ. Chính đảng Xăn-ni không đưa ra nhiều phản kháng. Chỉ có lực lượng chính trị của các giáo sĩ cấp tiến dòng Si-ai phản đối mạnh mẽ bản dự thảo hiệp định này khi đưa ra yêu cầu buộc quân đội Mỹ tại I-rắc phải lập tức rút quân.

NGUYỄN HÒA